Koło Absolwentów

Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki

Politechniki Warszawskiej

Księga Wspomnień

1953–2017

TOM I

Warszawa 2017

Księga Wspomnień

Absolwentów i Przyjaciół

Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki

Politechniki Warszawskiej

1953–2017

Tom I

Materiały zebrał zespół redakcyjny:

Franciszek Szafrański – inicjator i redaktor

Danuta Holejko

Małgorzata Adamska

Mirosław Ginter

Mirosław Kuligowski

Janusz Piskorznie ingerując w formę i treści przekazane przez autorów

© Copyright by: zespół redakcyjny, 2017

ISBN 978-83-7789-479-8

Wydano z okazji jubileuszu 55-lecia Wydziału Mechatroniki Niniejsza publikacja jest sponsorowana przez Absolwentów Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki Politechniki Warszawskiej oraz firmy:

BIALL Sp. z o.o., Gdańsk

IMPOL-1 Sp. J., Warszawa

MEFA SP. z o.o., Błonie

PRECOPTIC S.A., Warszawa

Wydano na zamówienie Koła Absolwentów

Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki PW

http://www.absolwenci.mchtr.pw.edu.pl

Opracowanie wydawnicze: Marta Pobereszko, Joanna Iwanowska Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – Państwowego Instytutu Badawczego 26-600 Radom, ul. K. Pułaskiego 6/10, tel. centr. (48) 364-42-41, fax (48) 364-47-65e-mail: instytut@itee.radom.pl http://www.itee.radom.pl 2659

Drogie Koleżanki, Drodzy Koledzy

Zakończyliśmy prace związane z publikacją Księgi Wspomnień. Rozpoczynając ten projekt, mieliśmy wątpliwości, czy zostanie on przyjęty z zainteresowaniem.

Wpłynęło 21 prac o dużej różnorodności tematów, wystarczająco jak na początek, mieszczą się one w szerokim spektrum tematów, jakie zaproponowaliśmy w zaproszeniu, jest to dla nas bardzo pozytywny sygnał.

Część z nich jest lekka i dowcipna, inne zawierają opisy spraw ważnych i trudnych, a czasami kontrowersyjnych, może nie wszystkich one zainteresują, ale takimi my absolwenci naszej Alma Mater również zajmowaliśmy się w naszym życiu.Chcę podziękować przede wszystkim tym, którzy zgłosili swoje wspomnienia, poświęcając czas na utrwalenie wiedzy o tamtych zdarzeniach. Dziękuję również wielu innym osobom, którzy pomagali w pracach przy przygotowaniu publikacji i aktywizacji do tego niektórych z nas, wymienię kilka nazwisk: Marek Hendzel, Andrzej Koziński, Zdzisław Mrugalski, Wiesław Olszewski, Andrzej Szwedowski.

Nieśmiało zakładam, że ten pomysł, który przyjąłem z mojego kochanego Liceum im. St. Czarnieckiego w Chełmie, może będzie kontynuowany przez kolejne Zarządy Koła lub przez aktywnych jego członków.

Jak wywiązaliśmy się z naszej pracy, ocenicie Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy już wkrótce podczas uroczystości jubileuszu 55-lecia Wydziału Mechatroniki PW.

Warszawa, 14.09.2017 r.

Franek Szafrański

Prezes Zarządu Koła

Absolwentów Wydziału

Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki PW

Szanowne Koleżanki i Szanowni Koledzy, Absolwenci

Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki

Dumni ze swojej Uczelni, bogaci w wiedzę, doświadczenie i kontakty stwórzmy razem „Pamiątkową Księgę Absolwentów Mechaniki Precyzyjnej

/Mechatroniki". Utrwalmy nasze przeżycia związane z Wydziałem, na którym studiowaliśmy, rozwijaliśmy nasze umiejętności, zdobywaliśmy nie tylko wiedzę ale i grono przyjaciół, którzy są z nami na dobre i na złe.

Udokumentujmy wysiłkiem wielu osób atmosferę życia Wydziału, atmosferę wydarzeń kulturalnych, sportowych, giełd egzaminacyjnych, spotkań klubowych czy prywatnych zabaw.

Opiszmy nasze doświadczenia związane z rozpoczęciem pierwszej pracy, rozwijaniem się naszej drogi zawodowej. Przekażmy nasze doświadczenia związane z zakładaniem własnych firm i ich rozwojem, doświadczenia zdobyte w okresie gdy realizowaliśmy ciekawe projekty, kierowaliśmy dużymi firmami lub ich jednostkami, współtworzyliśmy wolną Polskę.

Podzielmy się ciekawymi historiami z naszej działalności społecznej, charytatywnej, kulturalnej i sportowej. Nie zapomnijmy również o rodzinach, które często wzajemnie poznaliśmy.

Piszmy o sukcesach i o niepowodzeniach, piszmy o trudnościach, które musieliśmy pokonywać za granicą, gdy los zmusił nas do emigracji.

Napiszmy wspomnienia w formie eseju, wywiadu, opisu, szczerze, z humorem lub ze smutkiem gdy tak będzie trzeba, z sercem i emocjonalnie, z własną subiektywną oceną zdarzeń i zachowań.

Niech ta Księga wypełni się prawdziwym życiem zarówno tych, którzy dopiero zaczynają zmagania z zawodową samodzielnością, jak i tych, którzy bogactwem swoich doświadczeń mogliby obdzielić niejeden rocznik absolwentów.

Warszawa, sierpień 2016 r.

Koło Absolwentów

(F. Szafrański – prezes)

Sławomir Binder

Studia: 1957–1963

Specjalność: Automatyka Mechaniczna

Byłem juniorem

Tak, tak moi czytelnicy, przez cały okres studiów byłem tym naj młodszym w naszej grupie, oczywiście nie powiem, żeby mi z tym było źle (nikt mnie nie molestował – jak by teraz ktoś chciał się zastanawiać po nowemu), ale jeżeli przy tym nie byłem specjalnie mocar nej postury, to szybko w naszej – dla nas – najsłynniejszej grupie „nr 25” otrzymałem przydomek junior. Wymyślił go chyba nasz taki bardziej stateczny kolega Czesiek, a może był to Tadek, i tak już zostało. A teraz tak się porobiło, że jestem najstarszy w swojej rodzinie z dwoma synami, dwiema synowymi i... pięcioma wnukami.

Co do samych studiów to nasz rocznik rozpoczynający studia w 1960 r. miał chyba najdłuższy okres studiów, bo ciągle nam dokładano przedmiotów, w tym półroczną praktykę przemysłową (musiałem się sta wiać codziennie na godz. 6 rano w ZM im. Nowotki na Woli, mieszkając w tym czasie w akademiku na Ochocie) – dało to w sumie 12 semestrów.

Poniżej chciałbym podzielić się jedną impresją z okresu studiów.

Juwenalia studenckie i jak mój parasol z NRD przyczynił się do rozwoju polskiej pantomimy

Był chyba rok 1965, nie wiem czy nie po jakiejś przerwie, odbyły się w Warszawie juwenalia studenckie, w których my studenci Wydziału Mechaniki Precyzyjnej także chcieliśmy zaznaczyć swoją obecność. Oczy wiście wydarzenia towarzyszące juwenaliom w tamtych dość siermięż nych czasach „późnego Gomułki” nie były ani tak spektakularne, ani nie

towarzyszyła tym im taka ilość imprez jak obecnie. Zorganizowany był

z tej okazji pochód ulicami Warszawy chyba wszystkich wyższych war szawskich uczelni, no i my też w tym uczestniczyliśmy. Jako studenci specjalizacji Przyrządy Precyzyjne postanowiliśmy wystąpić na pocho dzie w sposób nawiązujący do naszej specjalności. Zbudowaliśmy praco wicie – nie pamiętam już w jaki sposób – makietę zegarka kieszonkowe go, takiej poczciwej starej „cebuli”, na tyle dużą, że został „obudowany” nią mój kolega z grupy Kazik. Mógł się swobodnie poruszać, a wystawały mu z makiety tylko ręce i głowa. Do tego „chodzącego” zegara docze piony był odpowiedni łańcuch, który z kolei trzymałem ja przebrany we frak, czy ciemny garnitur, a na głowie miałem cylinder.

W drugiej ręce trzymałem parasol, oczywiście czarny, przywiezio ny zresztą z NRD (czy ktoś dzisiaj wie jakie to państwo?). Wyglądać to musiało, jak dzisiaj oceniam, dość groteskowo. Były z tego nawet zdjęcia, może gdzieś się zachowały?

I tak szliśmy w tym pochodzie....i jeszcze jedno, co jakiś czas wrzesz czeliśmy wymyślone gdzieś na wydziale hasło: „kupujcie BŁONIE – naj szybszy zegarek świata”.

Ale pochód to był dopiero początek juwenaliów. Jak to w maju, pogo da była niepewna i zrobiło się na pewno deszczowo, bo dalej paradowa łem po Warszawie z tym parasolem.

Po południu znalazłem się w klubie studenckim na SGPiS (teraz SGH), gdzie miał wystąpić gościnnie Henryk Tomaszewski, znany już wtedy mim i twórca słynnej wrocławskiej szkoły pantomimy. Wchodzi my do klubu, oddajemy okrycia do szatni, w tym mój parasol. Wszyscy czekali na występ pantomimy z Wrocławia. Jednym z „numerów” była klasyczna scenka. Oto wychodzi facet na spacer z parasolem, jest słonecz nie, następnie pogoda zmienia się, zaczyna padać deszcz, więc po chwili facet otwiera parasol. Następnie zrywa się wiatr i zaczyna miotać para solem i trzymającym parasol mimem. Wszystkie te sceny są oczywiście wykonywane jako pantomima, gdzie ruchy, miny, gesty i cała aktywność mima ma nam i naszej wyobraźni to wszystko przedstawić. Do wykona nia tej pantomimy niezbędny jest rekwizyt w postaci parasola. I oto roz poczyna się ten „numer”. Wychodzi Henryk Tomaszewski z parasolem i zaczyna występ. Ja siedzę dość daleko od sceny, ale po chwili wydaje mi się, chociaż nie wiem jak to jest możliwe, że trzyma on mój parasol – ten sam, który zostawiłem w szatni. I ponieważ wiem, jak będzie rozwijała się akcja na scenie, mówię do znajomych: on ma chyba mój parasol i jeżeli się to potwierdzi to będą jaja (otóż przy całym szacunku dla NRD-owskiej techniki ten parasol po pewnym czasie używania miał wadę polegają cą na tym, że zacinał się przy raptownym otwieraniu). I cóż się dzieje w trakcie pantomimy? Początkowo jest wszystko OK, ale gdy mim pró buje otworzyć parasol, ten zacina się, kolejne szarpnięcie – trzask, parasol pęka, wystają z niego druty.... ale niezrażony tym Henryk Tomaszewski odrzuca parasol i dalej w tej pantomimie sugestywnie i wprost genialnie, następne sceny przedstawia tak jakby dalej posługiwał się tym parasolem – jakby nadal miał go w rękach.

Jak do tego doszło? Artyści nie mieli ze sobą tego rekwizytu i wypo życzyli na dowód osobisty parasol w szatni – traf chciał, że akurat mój.

Oczywiście spotkałem się z nimi i nie pozostawało mi nic innego, jak po święcić mój parasol dla dobra rozwoju pantomimy.

Do Trójmiasta rzuciło mnie stypendium fundowane (były takie) w atrakcyjnej wysokości, Trójmiasto generalnie też mi się podobało, zna łem je dość dobrze, bo od lat dziecinnych jeździliśmy w zasadzie na wa kacje na miesiąc do Gdańska.

Firma też była, przynajmniej wydawała się atrakcyjna, stary po czciwy MORS – Morska Obsługa Radiowa Statków, spodziewałem się szybko dostać mieszkanie. Na stażu dostałem 2300 zł, co było dużym

wynagrodzeniem jak na 1967 r. (moja żona na stażu w WSE w Sopocie dostawała 1200 zł). A potem tak się to wszystko dalej potoczyło. Pracowa łem cały czas w przemyśle elektronicznym, a interdysyplinarne studia na MP, gdzie była także elektronika przemysłowa, pozwalały mi realizować się w tej branży. Szczególnie interesowała mnie aparatura pomiarowa i to stało się tym pomysłem na założenie własnego biznesu. Lata 1989–90 to już był chyba ostatni moment, że można było zakładać firmę ze stosunko wo niskim kapitałem.

W Polsce wszystkiego brakowało, a z drugiej strony jednak był ry nek i żywe pieniądze na tym rynku. Obrót w dużym stopniu był bez pośrednio gotówkowy, co powodowało szybki obrót kapitału i stymu lowało wzrost. Powstawała duża ilość prywatnych firm produkcyjnych elektroniki. Od początku założyłem, że będziemy oferować wyroby dla elektroniki, ale nie wchodząc w układy scalone, półprzewodniki, rezy story i inne tego typu komponenty. Ta strategiczna decyzja okazała się słuszna, trzymając się tej strategii przez 10 lat notowaliśmy roczny wzrost obrotów na poziomie 25% i więcej.

W roku 2013 rozpoczęliśmy budowę nowej siedziby firmy, którą w 1-rocznym cyklu inwestycyjnym udało nam się zrealizować. Obecnie dysponujemy zapleczem magazynowym o pow. 600 m2 częściowo z ma gazynem wysokiego składowania i 600 m2 powierzchni w 2-piętrowej części biurowej. Posiadamy też własny serwis, prowadzimy kalibrację aparatury pomiarowej oraz mierników instalacji elektrycznej. Oferuje my aparaturę pomiarową elektryczną, technikę lutowniczą (w tym nowo wprowadzone do oferty roboty lutownicze), aparaturę do pomiaru wiel kości nieelektrycznych, urządzenia zasilające, narzędzia dla elektroniki i elektrotechniki, akcesoria kablowe.

Od niecałych 2 lat rozwijamy też ofertę fotowoltaiki, specjalizując się w kontrolerach ładowania solarnych, inverterach off-grid, złączach solar nych i aparaturze pomiarowej dla techniki solarnej.

Ostatnio zbudowaliśmy system hybrydowy małej mocy z generato rem wiatrowym i panelami PV przeznaczony do celów dydaktycznych dla szkół technicznych OZE.

mgr inż. Sławomir Binder

Biall Sp. z o.o. Gdańsk

Prezes, współwłaściciel

Wojciech Szczepan Cholewa

Studia: 1965–1972

Specjalność: Automatyka Mechaniczna

Urodziłem się 26 grudnia 1947 r. w rocznicę męczeńskiej śmierci św. Szczepana. Zdarzenie to niejako wyznaczyło mą drogę życio wą. Stwórca obdarzył mnie bowiem bardzo dobrym wzrokiem, fotograficzną zdolnością widzenia otaczającej rzeczywistości oraz wy obraźnią, tj. zdolnością widzenia przedmiotów abstrakcyjnych i cierpli wością. W życiu poddałem się swemu przeznaczeniu, a to przyniosło mi bogactwo różnorodnych przeżyć i wiele radości.

Ze szkoły średniej przede wszystkim pamiętam to, że bardzo lubi łem rozwiązywać trudne zadania, dlatego często z przedmiotów ścisłych miałem wykonaną pracę domową wtedy, gdy nie miała jej większość mo ich kolegów i koleżanek (i odwrotnie). Z tego względu lubił mnie fizyk, mój nauczyciel i wychowawca, dlatego spowodował, że w ósmej klasie liceum przyznano mi (za oprawę największej ilości książek na zajęciach praktycznych) nagrodę – książkę o znanym fizyku Enrico Fermim pt.

„Atomy w naszym domu”, napisaną przez jego żonę Laurę Fermi.

Po maturze w 1965 r. moja najbliższa rodzina wybrała dalszą drogę mojego kształcenia. Siostra Marianna studentka ostatniego roku Wydzia łu Geodezji i Kartografii Politechniki Warszawskiej wybrała mi kierunek i uczelnię, na której miałem się dalej uczyć, podsuwając mi do podpisu odpowiedni blankiet podania o przyjęcie na studia. Mama i siostra opła ciły stosowny kurs przygotowawczy. Druga siostra Halina wraz z mężem wyjechała na wczasy, bym miał gdzie mieszkać w Warszawie w trakcie kursu i egzaminów wstępnych. Bóg dał mi pewność, ze zostanę przyjęty na I rok studiów na Politechnice Warszawskiej, dlatego nawet nie intere sowałem się oficjalnymi wynikami egzaminów.

Dla mnie najtrudniejszym momentem studiów były codzienne do jazdy z Góry Kalwarii do Warszawy (35 km) w pierwszym miesiącu

Tom Istudiów, do momentu kiedy Dyrektor Administracyjny PW po rozmowie z moim ojcem przyznał mi akademik.

Bardzo mile wspominam mój siedmioletni pobyt w akademiku przy pl. Narutowicza, w tym półroczny pobyt w formie „zalegalizowanego wa leta”, w trakcie którego byłem zwolniony z wnoszenia koniecznych opłat.

Na I roku zamieszkiwałem z kol. Towarkiem z Radomia, Toruńczykiem z Drohiczyna nad Bugiem, na II roku z Włodkiem Złotnickim i Cześkiem Wójcikiem, na III roku z Włodkiem Złotnickim i z Tomkiem Dziwisz kiem, przez dwa lata mieszkałem sam, gdyż mój współmieszkaniec Afry kańczyk, rezerwował miejsce w akademiku na wypadek wyrzucenia go z mieszkania żony – Polki. Atrakcją zamieszkiwania w akademiku była specyfika zbiorowości studenckiej (np. którejś nocy obudziłem się w łóż ku w zbiorczej toalecie), dostępność do dóbr kultury i sportu (basenu, sali gimnastycznej i telewizyjnej, klubu studenckiego „Alfa”, a w szczegól ności do pokoju cichej nauki!) oraz osobliwe zachowanie pań na portier ni. Ponieważ dobrze grałem w szachy i karty, to po wielomiesięcznym nadmiernym wysiłku w tym zakresie zostałem skierowany na kilkutygo dniowy pobyt w szpitalu studenckim, czyli do tzw. „Palmy”, przy ulicy Mochnackiego, gdzie poznałem specyfikę takiego szpitala (wczesnopo ranne powroty z zabaw symulantów ubiegających się o urlopy dziekań skie, całonocne gry w niedotlenionych salach, ale także i leczenie – mnie wyprostowano przegrodę złamanego nosa). Życie studenta symbolicznie przedstawia poniższy wiersz napisany przez moją żonę Annę:

Studenckie życie

Dla studentów z Polibudy

Gdy przychodzi sesji pora

na uczelni nie ma nudy.

większość od rana do wieczora

Oprócz wykładów i ćwiczeń,

z nosem w skryptach i zeszytach

egzaminów i zaliczeń,

zgłębia wiedzę, czyta, czyta.

wolny czas spędzają w pubach,

na rozrywkach i zabawach.

A po sesji laba spora,

więc znów jest ku temu pora

Asystenci i docenci

by rozrywkami się zajmować,

swoją rolą zbyt przejęci,

sesji czas odstresować.

nadzorują i pilnują,

by powierzeni im studenci

Brać studencka kombinuje,

konieczną wiedzę zdobyli,

jak z impetem i bez pudła

egzaminy zaliczyli.

przebrnąć przez te trudne studia

Na studiach sumiennie uczestniczyłem w ćwiczeniach i laborato riach, a na wykłady chodziłem sporadycznie, między innymi z tego po wodu przez długi okres sądziłem, że wykładowcą metrologii technicznej jest prof. Piec, który faktycznie nazywał się Wolniewicz. Wyjątkiem były wykłady z mechaniki prowadzone przez lubianego, dowcipnego i wy magającego prof. Eugeniusza Antoniuka, zamieszkałego w „Pruszkowie Wschodnim”. Każdy jego wykład był jasny, łatwy do zanotowania w ze szycie, zaczynał się i kończył żartem, którym prowadzący nawiązywał kontakt werbalny ze słuchaczami. Profesor wymagał osobistego prowa dzenia notatek z wykładów, sprawdzał wykonanie tego obowiązku pod czas egzaminu, rytualnie przebijając każdy zeszyt gwoździem, wykona nym specjalnie u kowala, by studenci nie mogli kombinować. O samym profesorze krążyły różne opowiadania, np.: o jego kontaktach z prof. Lip ką, o kawałach studentów, którzy np. podczas jednego z pisemnych kolo kwiów przesłali profesorowi list o treści „...Panie Profesorze nie jesteśmy obecni na kolokwium, gdyż jesteśmy na Sądzie Ostatecznym...” (w tym czasie w kinie „Stolica” grany był w film pt. „Sąd Ostateczny”). Sam mia łem z nim poniżej opisane ciekawe zdarzenie.

Profesor Antoniuk był opiekunem naszego roku. Pewnego razu zo stałem wyrzucony wraz z kolegą zwanym „ojcem” i jego sympatią ko leżanką Anią K., która na moje nieszczęście podobała się asystentowi, z ćwiczeń z matematyki, który nakazał nam przyjście z opiekunem gru py. Poprosiłem profesora Antoniuka o rozmowę z asystentem. Prof. An toniuk przed rozmową uprzedził mnie, że będzie mnie w obecności asy stenta ostro strofował i atakował, dodawszy „gdyż w tym systemie nie liczy się nawet najzdolniejsza jednostka, lecz głupi ogół” (na pierwszym roku otrzymałem nagrodę rektorską za dobre wyniki w nauce w wysoko ści 750 zł). Przebieg trójstronnej rozmowy był taki, że bardzo ostra reakcja prof. Antoniuka w stosunku do mojej osoby spowodowała to, że asystent zamiast ganić, zaczął mnie bronić.

Z okresu studiów do dziś pamiętam imiona i nazwiska następują cych koleżanek i kolegów: Wiesław Adamiak, Jerzy Arendarski, Roman Borejza, Marek Cesarz i jego żona Tamara, Edward Chrostowski, Marek Darowski, Krzysztof Doliński, Edward Dołba, Tomasz Dziwiszek, Urszu la Fijałkowska, Ewa Flejta, Ewa Frymus, Bogdan Galiński, kol. Galus, Jó zef Halbersztadt, Anna Krysiak, Wojciech Kot, Grzegorz Kostyra, Andrzej Kupis, Włodzimierz Lubański, Aleksander Maksymiuk, Eryk Mańkow ski, Ryszard Naumowicz, Eugeniusz Osiński, Ludwik Przybylski, Michał

Piotrowski, Zbigniew Przedpełski, Maciej Rafałowicz z żoną Katarzyną, Adela Rogowska, Marek Rosłaniec, Maciej Rudziecki, Mariusz Rojek,

Karol Roman, Wojciech Rzepka, Wojciech Stryszowski, Tadeusz Stań czak, Andrzej Siedlecki, Jerzy Szczygielski, Jerzy Siurek, Jerzy Śledziń ski, Zygmunt Tarchalski, kol. Towarek i kol. Toruńczyk, Zygmunt Wąs, Czesław Wójcik, Janusz Ziętek, Włodzimierz Złotnicki.

O ile pamiętam na pierwszym roku studiów do tej samej grupy cho dziłem z: Urszulą Fijałkowską, Ewą Prymus, kol. Galus, Romanem Borej zą i Bogdanem Galińskim. Jeden z nauczycieli akademickich (wymienia ny już w poprzednich wspomnieniach) wyżywał się na wywołanych do odpowiedzi studentach, w ten sposób, że celowo wprowadzał ich w błąd, mówiąc im, że źle odpowiadają w sytuacji gdy odpowiadali dobrze. Za przestał takiego postępowania dopiero wtedy, gdy został w takiej sytuacji ośmieszony. Na moje żądanie, by wskazał rzekomy błąd w rozwiązanym przeze mnie zadaniu na tablicy, ku zaskoczeniu wszystkich powiedział, następująco: jeśli Pan tak mówi, to jest dobrze.

W trakcie pięcioletnich studiów każdemu zdarzają się różne zabawne sytuacje. Może przypomnę koleżankom i kolegom swoją osobę następu jącymi wybranymi niecodziennymi zdarzeniami, które przytrafiły mi się podczas studiów:

1) prof. Bukowski z aerodynamiki i hydromechaniki rzucił o ścianę mój indeks, kiedy zwolniony z egzaminu pisemnego, w niewyznaczonym terminie poprosiłem o wpis do indeksu. W wyniku czego bliżej po znałem prof. Styczka, późniejszego dziekana Wydziału MEiL, u któ rego zdawałem egzamin;

2) prof. Zagórski na egzaminie ustnym z teorii maszyn cieplnych zadałmi tylko jedno pytanie: jak Pan zdążył rozwiązać na egzaminie pisemnym wszystkie zadania? Egzaminujący wpisał mi piątkę z egzaminu, po usłyszeniu następującej mojej odpowiedzi: Panie profesorze dlatego rozwiązałem wszystkie zadania, gdyż zacząłem je rozwiązywać godzinę przed rozpoczęciem egzaminu pisemnego;

3) na kolokwium z matematyki zdążyłem rozwiązać wszystkie całki, gdy nauczyciel akademicki dyktował i dodatkowo wyjaśniał treść zadań. Z powodu upozorowania przeze mnie oddania pustego arku sza podaniowego, prowadzący myślał, że rezygnuję z kolokwium! Po sprawdzeniu dostałem piątkę i jego uznanie.

Najprzyjemniejszym i najważniejszym dla mnie – poza otrzymaniem tytułu zawodowego – zdarzeniem było całkowicie samodzielne napisanie w 1970 r. pracy pt. „Matematyczne opracowanie wyników obserwacji zjawisk podlegających rozkładowi normalnemu względnie Bernoulliego” i przedłożenie jej władzom wydziału (podanie pomagał mi pisać kol. Włodzimierz Złotnicki), z wnioskiem o umożliwienie mi jej obrony jako pracy magisterskiej.

Praca ta była kontynuacją moich spostrzeżeń z I pracy przejściowej pt. „Miernik jako łącze informacyjne .....”, którą prowadził mgr inż. Jerzy Sawicki, z którym po dziś dzień utrzymuję kontakty i który interesuje się moją matematyczną twórczością. Dzięki tej pracy przejściowej zauważy łem bowiem, że dokładność pomiaru nie zależy jedynie od samego mier nika, ale także od dotychczas posiadanej wiedzy o wielkości mierzonej.

To spostrzeżenie wynikające z teorii informacji łatwo można zrozumieć na przykładzie pomiaru starego międzynarodowego wzorca metra, bo wiem w takim przypadku wskazania miernika informują nas nie o wy miarze wzorca metra (bo on jest znany), a o niedoskonałości przyrządu pomiarowego (o jego dokładności). Ta prawda musiała być powszechnie nieznana metrologom, skoro zaskoczyła prowadzącego i wywołała jego szczególne zainteresowanie moją osobą. Na przykład sprawdzał, czy pra cę pisałem samodzielnie (z powodu rzekomego jej zaginięcia, ponownie pisałem ją w jego domu na Żoliborzu, a jego siostra przepisywała ją na maszynie); organizował dla mnie prywatne wykłady z filozofii bytu, od wiedzał mnie w szpitalu studenckim itp.).

Pracę pt. „Matematyczne opracowanie wyników obserwacji zjawisk podlegających rozkładowi normalnemu względnie Bernoulliego” napi sałem w związku z błędnym nauczaniem na uczelni przez metrologów matematycznego opisu rozpoznania zjawisk podlegających rozkładowi normalnemu na podstawie informacji uzyskanych z próby statystycznej.

Metrolodzy nauczali, że losowa cecha danego zjawiska podlega rozkła dowi normalnemu, o wartościach parametrów wyznaczanych w drodze estymacji z próby statystycznej, podstawiając odpowiednio na miejsce nieznanych parametrów wartość średnią i rozrzut z próby (w wersji do kładniejszej wg wzoru Bessela). Natomiast w swej pracy udowodniłem matematycznie, że z powodu nieznajomości przez badacza dwóch pa rametrów rozkładu normalnego, zjawisko nie podlega rozkładowi nor malnemu, lecz innemu („rozkładowi studenta”), który nazwałem subiektywną charakterystyką probabilistyczną rozkładu normalnego i która jest gęstością prawdopodobieństwa warunkowego dla otrzymanej próby statystycznej badanej populacji. Wyżej wymienioną funkcję wyprowa dziłem, stosując znany powszechnie z rachunku prawdopodobieństwa wzór Bayesa (określający prawdopodobieństwo iloczynu dwóch zda rzeń za pomocą prawdopodobieństw warunkowych i bezwarunkowych) i przy założeniu, że przed pobraniem próby statystycznej wszystkie możliwe wartości obu parametrów rozkładu normalnego są jednakowo

prawdopodobne. Dla wartości średniej w przedziale niewłaściwym (-∞, +∞), a w przypadku odchylenia standardowego w przedziale niewłaści wym (0, +∞). Z przedziałami niewłaściwymi poradziłem sobie następują co: najpierw rozwiązałem problem dla dwóch przedziałów skończonych ((0, a) i (-b, b), a następnie właściwe rozwiązanie uzyskałem jako granicz ny przypadek, dla parametrów „a” i „b” dążących do nieskończoności.

Po złożeniu pracy z wnioskiem o dopuszczeni mnie do jej obrony jako pracy magisterskiej zostałem skreślony z listy studentów. Od star szego kolegi Mikołaja Lipowskiego (dr. na Uniwersytecie Warszawskim, wieloletniego Prezesa Towarzystwa Wiedzy Wszechpolskiej, z siedzibą przy ul. Pięknej w Warszawie) dowiedziałem się, że problem mojego skreślenia omawiany był na zebraniu wydziałowej organizacji partyjnej.

Okoliczności mojego skreślenia dobrze znają także: 1) ówczesny nauczyciel akademicki mgr Jerzy Sawicki, który napisał mi krótką odręczną recenzję o tej pracy;

2) Krzysztof Arczewski prof. na Wydziale MEiL PW z uwagi na znajo mość z Jerzym Sawickim;

3) ówczesne pracownice dziekanatu, które po skreśleniu podstęplowy wały mi legitymację studencką i poinformowały mnie o możliwości dalszego zamieszkiwania w akademiku.

Będąc na emeryturze, mając więcej wolnego czasu, zapoznałem się dokładniej z moimi uczelnianymi studenckimi aktami osobowymi.

Akta nie były w pełni zgodne ze stanem faktycznym. Nie było w nich mojego podania oraz załączonej do niego mojej pracy z 1970 r. ani żadne go pisemnego śladu o zajętym stanowisku przez władze uczelni w odpo wiedzi na mój wniosek. Jedynie na moim podaniu o ponowne przyjęcie na studia dziekan prof. Matysiak napisał następującą bardzo osobliwą ad notację: student nie został skreślony z powodu braku postępów w nauce, wykonał pracę bez uzgodnienia i konsultacji z pracownikami katedry.

Pomimo dwukrotnych moich wniosków o wydanie odpisu ww. adnotacji dziekana prof. Matysiaka władze uczelni dwukrotnie odmówiły mi jego wydania z moich osobistych uczelnianych akt. Wnioski te spowodowały tylko to, że moje uczelniane akta wzbogaciły się o dwie wielostronicowe opinie kancelarii prawnych.

Całej sprawie pikanterii dodaje fakt, że w latach 1973–1974 (w dwa lata po moim skreśleniu) prawie równocześnie w Anglii i w oddzielonej od niej „żelazną kurtyną” Polsce ukazały się dwie prace na identyczny temat. Pierwsza autorstwa G. Box, G.C. Tiao pt. „Bayesian inference in statistical analisis”, wydana przez Cambridge-London w 1973 r. Druga z 1974 r. autorstwa dr. J. Mikiewicza pt. „Statistical selection method of

the best objects”, zaprezentowana także na European Meeting of Statis ticians, Prague 1977 (J. Mikiewicz, „Filozoficzne zagadnienia ekspery mentu i obserwacji w kontekście sporu subiektywistów z obiektywistami w statystyce matematycznej”. Seria Kosmos-Logos, Model i interpreta cja. Wrocław 1994 r. Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej). Prace te, zdaniem dr. hab. Jerzego Szczepańskiego z UJ, przyczyniły się do re aktywowania w latach osiemdziesiątych (od 1971 do 1980 r. włącznie) tzw. bayesowskiej metody wnioskowania statystycznego, która ponoć była zapomniana od kilku dziesięcioleci. Zbiegiem okoliczności tę re-aktywowaną na świecie ww. pracami metodę statystyczną ja wcześniej zastosowałem (dla populacji podlegających rozkładowi normalnemu i Bernoulliego) w swej pracy napisanej w 1970 r., którą przedłożyłem władzom Wydziału Mechaniki Precyzyjnej PW do obrony jako pracę ma gisterską. Dodatkowo aktualnie statystycy, należący do tzw. szkoły bay esistów nazywani są subiektywistami, co nieprzypadkowo jest zbieżne z użytą w mojej pracy nazwą: „subiektywna charakterystyka probabili-styczna... ”. Równocześnie muszę stwierdzić, że pomimo upływu ponad prawie pięćdziesięciu lat od jej reaktywowania, ta metoda statystyczna nie doczekała się dotychczas właściwej pełnej prezentacji.

Obecnie oczekuje się od studentów większej samodzielności w pisa niu prac licencjackich i magisterskich, takie stanowisko prezentują byli i obecni członkowie Komisji Etyki przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w tym słynny łowca plagiatów dr hab. Marek Wroński. Opi sany powyżej mój życiowy przypadek wskazuje, że problem jest bardziej złożony, dlatego zdobyte w tym zakresie doświadczenie podczas stu diów ma dla mnie największą wartość.

Faktem skreślenia mnie ze studiów bardzo zmartwili się moi najbliż si, ale jedynie do momentu rozmowy mojego ojca z dziekanem prof. Ma tysiakiem. Stało się tak, jak powiedział dziekan ojcu. W 1972 r. obroniłem pracę magisterską i dodatkowo zdobyłem znajomego, a później przyja ciela w osobie doc. dr. Stanisława Borowika, który w czasie studiów był promotorem mojej pracy magisterskiej. Stanisław Borowik był wiernym kibicem i świadkiem mojej dalszej twórczości pisanej w języku matema tycznym. A nawet inspiratorem rozszerzenia powszechnie znanego ope ratora różniczkowo-całkowego z liczb całkowitych na rzeczywiste i dalej na zespolone. W okresie kiedy będąc Sekretarzem Generalnym Polskie go Towarzystwa Astronautycznego, dodatkowo pełniąc funkcję Redak tora Naczelnego Postępów Astronautyki, chciał pomóc mi w publikacji moich prac naukowych. Osobiście przekonał się, gdzie „tu jest pies po grzebany – hier ist der Hund begraben”, albowiem udało mu się wydać

Tom Ijedynie nr 1/84 „Postępów Astronautyki” z moim artykułem o zastosowa niu w fizyce hiperbolicznych liczb zespolonych (google: „the hyperbolic numbers”).

W opublikowanym w „Postępach Astronautyki” artykule pt. „O me todzie dwuwymiarowych odwzorowań oraz możliwości ich zastosowań w zagadnieniach astronautycznych” [pozytywnie zaopiniowanym w za kresie matematycznym przez prof. Krzysztofa Moszyńskiego (później szego dziekana Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwer sytetu Warszawskiego) oraz redakcję Matematyki Stosowanej PAN i od strony fizycznej przez prof. Mieczysława Subotowicza (byłego dziekana Wydziału Fizyki UMCS w Lublinie)], przedstawiłem między innymi ma tematyczne idee:

1) bardzo prostego sformułowania szczególnej teorii względności; 2) nowych prostych zasad mechaniki, opartych na:

– nowej, uogólnionej definicji siły (korespondującej z dotychcza sową definicją siły), obejmującej swym zakresem oddziaływanie całej materii wszechświata (ważkiej i elektromagnetycznej) na wszystkie wielkości fizyczne opisujące stan fizyczny danego cia ła, w tym np. znane zjawisko oddziaływania materii wszechświa ta na masę spoczynkową ciała, wynikającą z pochłaniania bądź z emitowania promieniowania kulistego;

– sformułowaniu w postaci matematycznej nieznanego dotychczas faktycznego prawa bezwładności ciał;

3) nieznanego dotychczas prawa zderzeń sprężystych ciał, które obja śnia zachowanie się eteru relatywistycznego, promieniowania wy pełniającego przestrzeń pomiędzy ciałami niebieskimi o niezerowej masie spoczynkowej.

W niedługim czasie Nowe Zasady Mechaniki (po ujawnieniu w wersji czterowymiarowej) będą podstawą nauczania fizyki i stosowane praktycznie na uczelniach politechnicznych. Albowiem niektórzy fizycy od kilkunastu lat zdają sobie sprawę z konieczności opracowania nowych zasad mechaniki, które zastąpiłyby dotychczas stosowane od ponad 300 lat przestarzałe niutonowskie zasady mechaniki. O koniecz ności zmiany dotychczasowych zasad mechaniki między innymi mówił prof. Andrzej Staruszkiewicz z UJ, w wygłoszonym w 2001 r. w Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie referacie pt. „Współczesny stan fizy ki teoretycznej zagrożeniem cywilizacyjnym” (dostępny w Internecie pod tym hasłem).

Ponadto dotychczas ujawniłem jeszcze dwie nowatorskie prace z fi zyki o następujących tytułach:

1) „Jednolity opis grawitacji i elektromagnetyzmu zgodny ze STW”, przesyłając ją w lutym 1986 r. (po otrzymaniu w 1984 r. pisemnej opi nii od ks. prof. Michała Hellera, że opis grawitacji za pomocą równań analogicznych do równań Maxwella, nie jest powszechnie akceptowa ny przez fizyków) do redakcji czasopisma „Acta Physica Polonica B”, wydawanego na UJ w Krakowie. Profesor Andrzej Staruszkiewicz Z-ca Redaktora Naczelnego „Acta Physica Polonica B”, wydawanego na UJ w Krakowie, odmówił w 1986 r. opublikowania mojej pracy z powodu ignorowania Ogólnej Teorii Względności, naruszając funda mentalną zasadę korespondencji w nauce (najpierw przedstaw teorię w wersji uproszczonej – w szczególnej teorii względności, a potem przedstaw, jeśli to jest możliwe, jej uogólnienie zgodne z ogólną teorią względności, będącej uogólnieniem szczególnej teorii względności); 2) „O możliwości wyjaśnienia przyczyny ruchu peryhelium Merkurego w ramach szczególnej teorii względności”, którą napisałem w 2000 r. i którą przesłałem w 2011 r. prof. Teresie Grabińskiej (odpowiadając na jej prośbę do opublikowania w czasopiśmie „Fundamenty. Studia Cosmologica Economica”, wydawanym przez Stowarzyszenie Na ukowe Conscientia z Wrocławia.

Istotę matematyczną pierwszej pracy przedstawiłem na sympozjum „Absolwenci Politechniki Warszawskiej w technice i nauce światowej w latach 1915–2015”, zorganizowanym z okazji 100-lecia Politechniki Warszawskiej (treść jest dostępna na stronie internetowej absolwentów Wydz. Mechatroniki PW). Jednak dla pełnego zrozumienia tej teorii ko nieczna jest prezentacja Nowych Zasad Mechaniki, opisujących między innymi matematycznie to, jak pola skalarne L i K oraz wektorowe G i C (grawitacyjne) oraz E i H (elektromagnetyczne), określające oddziaływa nie materii całego wszechświata, wpływają na zmianę wielkości fizycz nych, opisujących stan fizyczny danego ciała.

Druga z ww. moich prac przedstawia bardzo proste uogólnienie praw Keplera ruchu planet Układu Słonecznego, w którym planety nie poruszają się po torach eliptycznych, ale po rozetach, czyli z przemiesz czającym się peryhelium (aphelium). To uogólnienie wynika z dostoso wania praw Keplera do teorii grawitacji i elektromagnetyzmu, obowią zujących na poziomie szczególnej teorii względności. Z pracy tej między innymi wynikają dwa istotne fakty, że:

1) Albert Einstein w swym artykule z 1916 r. pt. „Podstawy ogólnej teorii względności” nieuprawnienie stwierdził, że wynikająca z jego teorii grawitacji poprawka kwadrupolowa do newtonowskiej teorii grawitacji, objaśnia ruch peryhelium Merkurego, gdyż ta poprawka

(jak wynika z mojego uogólnienia praw Keplera) zwiększa także o 0,3773 sekundy czas obiegu fazowego tej planety (od peryhelium do następnego peryhelium) w stosunku do czasu obiegu fazowego tej planety, wynikającego z praw Keplera (z teorii grawitacji Newtona), czego do dziś nie sprawdzono;

2) przyczyną ruchu peryhelium Merkurego może być dodatkowe od działywanie na tę planetę pola Coriolisa (minus grawitomagnetyczne go) o natężeniu C = 0,00003814 x metr/sekudę do kwadratu, prostopa dłego do płaszczyzny ruchu tej planety, dla którego to oddziaływania:

– czas obiegu fazowego Merkurego jest praktycznie taki sam jak w przypadku teorii Keplera;

– tor ruchu Merkurego można w przybliżeniu zobrazować jako zło żenie dwóch ruchów: ruchu po elipsie, której płaszczyzna obraca się dodatkowo z prędkością kątową Ω = 6,359 x 10 do potęgi (-14) x 1/sekundę.

Z dostrzeżonym przeze mnie błędem w pracy Alberta Einsteina związane są pewne zdarzenia z okresu studiów, o których opowiedział mi kolega Roman Borejza na ostatnim zjeździe absolwentów naszego wy działu. A mianowicie Roman wraz Piotrem Galińskim zapamiętali mnie z okresu studiów między innymi z tego, że wielokrotnie podczas spóź nionego wejścia na zajęcia zwracałem uwagę prowadzącemu ćwiczenia, że popełnił błąd w swych zapisach na tablicy.

O moim zainteresowaniu teoretyczną fizyką, a w szczególności jej teoriami fundamentalnymi zadecydował dziwny „przypadek”. A mia nowicie na zakończenie przeze mnie prezentacji pewnej algebry, doty czącej daleko idącego uogólnienia liczb i wektorów, na zorganizowanym dla mnie przez prof. Stefana Ziembę seminarium w Pracowni Matema tycznej IPPT PAN w Warszawie (na którym był ze mną doc. dr Stanisław Borowik), jeden z uczestników (znany mi z widzenia pracownik zakładu, kierowanego przez prof. Bojarskiego) zadał mi pytanie: czy ta Pańska al-gebra będzie miała zastosowanie w aktualnej teorii względności? Na to pytanie udzieliłem (bez jakiegokolwiek wcześniejszego namysłu) niezrozumiałą i zaskakującą dla mnie odpowiedź:

Tak i najprawdopodobniej w aktualnej teorii względności jest błąd.

Jakby w kontynuacji powyższego zdarzenia, pół roku później przy padkowo dostrzegłem zbieżność pewnych formuł matematycznych „mojej algebry” z transformatami Lorentza, obowiązującymi w szczegól nej teorii względności. Dalej dostrzegłem, że drobne różnice pomiędzy obiema zależnościami wynikają z faktu nieuwzględnienia, przez do tychczas obowiązujące w fizyce obie teorie fundamentalne STW i OTW, względności pewnego czynnika. Po następnych kilku latach opracowa łem rozszerzenia tych teorii, uwzględniające tę pominiętą względność.

Ku memu zaskoczeniu obie teorie pomimo uogólnienia stały się prostsze matematycznie i bardziej zrozumiałe fizycznie. Jednak nie miałem do tychczas i nie mam obecnie możliwości, opublikowania ww. teorii dla dobra Nauki Polskiej. Uzasadniają to, przytoczone we wspomnieniu, losy dotychczas ujawnionych moich czterech nowatorskich prac.

Zaprezentowana w niniejszym wspomnieniu historia mojej twórczości naukowej była dobrze znana mojemu wiernemu przyjacielowi w doli i niedoli doc. dr. Stanisławowi Borowikowi. Potwierdza to treść dedykacji, jaką Stanisław Borowik napisał dla mnie 27 stycznia 1998 r. na podarowanej mi książce autorstwa znanego fizyka Michio Kaku pt. „Hiperprzestrzeń, wszechświaty równoległe, pętle czasowe i dziesiąty wymiar” (wydawnictwo Pruszyński i S-ka, Warszawa 1997).

Historia lubi się powtarzać, po kilkudziesięciu latach moich do świadczeń z ujawnianiem mojej twórczości zrozumiałem, dlaczego Miko łaj Kopernik miał trudności z opublikowaniem swego życiowego dzieła pt. „O obrotach sfer niebieskich”, o czym pisze osobiście w przedmowie do swego dzieła zatytułowanej następująco: „Do jego Świętobliwości Pa pieża Pawła III Mikołaja Kopernika przedmowa do ksiąg o obrotach”, której treść dostępna jest absolwentom i studentom Politechniki War szawskiej w bibliotece w gmachu fizyki, w tomie II literatury źródłowej z fizyki, zredagowanym i wydanym dzięki staraniom byłego V-Dyrekto ra Instytutu Fizyki Politechniki Warszawskiej dr. Witolda Kruczka. Poda rowane mi przez Pana dr. Witolda Kruczka trzy tomy ww. literatury źró dłowej z fizyki teoretycznej były bardzo przydatne w mojej działalności twórczej w zakresie fizyki. Jednak główna moja twórczość związana jest z dostrzeżeniem dotychczas jak sądzę nieznanych dla ludzkości (matematycznych) obiektów abstrakcyjnych.

Na zakończenie bardzo dziękuję:

1) tym absolwentom Politechniki Warszawskiej, którzy umożliwili mi przedstawienie istoty matematycznej jednolitego opisu grawita cji i elektromagnetyzmu, teorii, którą napisałem w latach 1982–1985 i przesłałem w 1986 r. do publikacji w „Acta Physica Polonica B” na UJ; 2) pośmiertnie członkowi rzeczywistemu PAN prof. dr. hab. Stefanowi Ziembie za udzieloną mi radę, bym nie publikował fragmentów moich spostrzeżeń, której trafność zrozumiałem po przejrzeniu setek publi kacji dotyczących, uwzględnienia nowych, przez długie lata (wieki) nieuwzględnianych składników grawitacji (google: gravitomagnetism);

3) prof. prof. Politechniki Warszawskiej Zbigniewowi Smalce, Lechowi Dwilińskiemu, Leszkowi Powierży oraz prof. Mikuckiemu za okaza nie wyrozumiałości i zrozumienia na początku mej drogi naukowej.

Góra Kalwaria, marzec 2017 r.

Wojciech Szczepan Cholewa

– absolwent Wydziału Mechaniki Precyzyjnej

Politechniki Warszawskiej z 1972 r.

Jan Leszek Falkowski

Studia: 1962–1968

Specjalność: Automatyka Mechaniczna

W 1962 roku zostałem przyjęty na pierwszy rok nowo utworzo nego Wydziału Mechaniki Precyzyjnej. Pierwszym etapem była półroczna praktyka robotnicza w Zakładach Mechanicznych (Nowotki) na Woli, na którą trzeba było się stawić w połowie sierpnia.

Podobnie jak inni zamiejscowi zostałem zakwaterowany w domu studenckim przy Akademickiej 5. Pokoje na siódmym piętrze o kolej nych numerach (701, 702, …) przydzielano według alfabetu nazwisk delikwentów. Szóstka: Bańkowski, Białas, Ćwik, Dojer, Falkowski i Hi kiert umieszczeni zostali w tzw. Ogierni, czyli pokoju sześcioosobowym 701, wyposażonym w 3 pary piętrowych łóżek. Jako że kolejne pokoje były mniejsze – czteroosobowe, nie byliśmy początkowo najszczęśliwsi.

Najmniej zadowolony wydawał się Marek (formalnie: Maria A. Hikiert), którego początkowo wg listy przydzielono na Kopińską (akademik żeń ski), skąd – gdy się zgłosił – odesłano niestety na Akademicką. Wkrótce okazało się, że – mimo różnic naszych charakterów i upodobań – da się w szóstkę wytrzymać i zaprzyjaźnić.

Praktyka robotnicza nie była najbardziej fascynującym zajęciem. Sta raliśmy się urywać, przekonując naszych fabrycznych kierowników, że wzywani jesteśmy na uczelnię a to na immatrykulację, a to po odbiór in deksów. Niektórzy koledzy utrzymywali, że podobno skutecznym uza sadnieniem była konieczność niezwłocznego odbioru limesu.

Soboty były zupełnie inne. Mieliśmy zajęcia na uczelni. Na mnie naj większe wrażenie robiły wykłady p. Antoniuka z mechaniki i p. Czyży kowskiego z matematyki.

Od połowy lutego 1963 rozpoczęły się wreszcie studia w pełnym wy miarze, aczkolwiek czwartki były przeznaczone na wojsko. Moja przy goda ze studium wojskowym rozpoczęła się własnoręcznym skracaniem przydzielonego strasznie długiego płaszcza i zakończyła po dwu tygo dniach po badaniach wzroku, stwierdzających całkowitą nieprzydatność do służby w czasach pokoju.

Wydarzeniami były kolokwia z niektórych przedmiotów. Specjalną atmosferę miały te z mechaniki u p. Antoniuka organizowane w auli 301 lub 321 w Nowej Technologii. Zdający usadowieni z odstępami w rzę dach i „kolumnach” otrzymywali odrębne zestawy zadań. Pan Antoniuk przechadzał się nieustannie wolnymi rzędami, zaglądając w prace i ko mentując delikwentowi ich jakość. Pamiętam, jak kiedyś zatrzymał się za mną i rzekł: „Panie Falkowski, powiem panu dowcip”. Na co ja: „Pa nie profesorze, innym razem proszę. Teraz chcę to zadanie dokończyć”.

A on: „Tego się już nie da wyprostować. Lepiej niech pan posłucha dobre go dowcipu”. Skala ocen kolokwiów z mechaniki była rozszerzona w dół poprzez gwiazdki dostawiane do „2”. Były więc: 2*, 2** i 2***, objaśniane jako kretyn podporucznik, kretyn porucznik i kretyn kapitan. Po latach wszystko to wydaje się dosyć malownicze.

Matematyka i mechanika doprowadziły do zauważalnej redukcji stanu osobowego po pierwszym roku. Kolejne lata okazały się mniej zabójcze.

Na trzecim roku zostałem przyjęty na specjalność Automatyki Mechanicznej.

Na jednym z wykładów profesor (wtedy jeszcze docent) Leśkie wicz mówił o układach pasożytniczych. Pamiętam z tego jedynie, jak przekonywał słuchaczy, że określenie pochodzi od starosłowiańskiego „paść rzyć”, zatem winno być pisane przez „rz”.

Niektórzy z naszych profesorów posiadali – powiedzielibyśmy dzi siaj – ksywki. Budzący respekt, aczkolwiek bardzo sympatyczny profesor Wolniewicz, był wśród studentów znany jako Piec lub Piecyk. Krążyła opowieść, że Hassan, nasz kolega z Syrii, wpisał do indeksu jako wy kładowcę właśnie „prof. E. Piecyk”. Podobno dla ratowania sytuacji pan dziekan Trebert pozwolił Hassanowi usunąć stronę z feralnym błędem, aby mógł na kolejnej wpisać właściwe nazwisko. Na marginesie można tu dodać, że Hassan ukończył studia w 1968 roku, potem zrobił doktorat w Pradze i został profesorem Uniwersytetu w Aleppo. W 1987 odbywał półroczny staż na Wydziale. Niestety, od ponad 10 lat nie mam z nim kontaktu.

Temat mojej pracy magisterskiej (Pneumatyczny ekstremalny regula tor krokowy) budził niejakie zdziwienie kolegów i koleżanek mojej żony – studentów socjologii, że taka praca wieńczy studia politechniczne a nie medyczne. Konsultantem pracy był p. Henryk Pronobis (prowadzącym – oczywiście profesor Leśkiewicz). Heniek był cudownym i pomocnym człowiekiem. Ponadto wtrącał często niecenzuralne słowa. Kiedyś popro sił mnie o poprawienie opatrunku dłoni (miał w tym czasie jakieś ska leczenie): „patrz, jak mi to k…, pielęgniarka założyła”. W parę lat póź niej, gdy jako asystent prowadziłem Laboratorium Podstaw Automatyki, Heniek – kierownik tego laboratorium – przyszedł z prawie czterdzie stolatkiem i mówi: „Ten pan przyjdzie do twojej grupy. Jest ze studiów zaocznych, więc go za bardzo nie wałkuj, ale jeśli nic nie będzie umiał, to go wyp…”. Aż do rozpoczęcia zajęć (przez około pół godziny) przera żony gość chodził nerwowo po korytarzu, czytając podręcznik trzymany w trzęsących się dłoniach.

W latach osiemdziesiątych studentami wydziału byli córka Heńka, Małgosia oraz Paweł Pikus (wkrótce pobrali się). Małgosia robiła u mnie przejściówkę a Paweł – bardzo dobrą pracę magisterską. Trzy lata temu, po wygraniu przetargu firma Emerson poszukiwała pilnie absolwentów jako kandydatów do pracy. Profesorowie Instytutu Automatyki i Robo tyki pomogli mi znaleźć kilku spośród najlepszych absolwentów. Byłem przyjemnie zaskoczony, gdy wśród nich znalazł się Krzysztof Pikus, wnuk Heńka Pronobisa. Czy ktoś jeszcze może o sobie powiedzieć, że jest absolwentem naszego wydziału, którego absolwentami są rodzice i był dziadek? Szkoda, że Heniek odszedł tak wcześnie. A ja jestem dumny, że z nimi wszystkimi współpracowałem.

Przed południem 13 marca 1980 prowadziłem w jednej z sal na 7 pię trze pisemny egzamin poprawkowy. Starałem się nie peszyć studentów przyglądaniem się ich poczynaniom, więc raczej obserwowałem przez okno rozległe widoki, niezasłaniane jeszcze budynkami postawionymi w ostatnich 35 latach. Parę razy widziałem samoloty podchodzące do lą dowania na Okęciu i wkrótce znikające, gdy już były dostatecznie nisko – niezbyt wyraźnie, jako że szkła nie dość dobrze korygowały moje -15 (z astygmatyzmem). Wydawało mi się, że ten lecący około 11:10 zniknął gwałtowniej. Położyłem to na karb mojego niedowidzenia. Dopiero gdy po zakończeniu egzaminu usłyszałem od kolegów o katastrofie samolotu Ił-62, zrozumiałem, że to chyba widziałem.

Byłem pracownikiem wydziału od 1968 roku do 1995. Zaczynałem w Katedrze Automatyki Mechanicznej, przekształconej w Instytut Automa tyki Przemysłowej. Miałem szczęście pracować ze wspaniałymi kolegami.

Bardzo lubiłem prowadzenie zajęć i współpracę ze studentami. Oczywiście profil prowadzonych przez ponad ćwierć wieku zajęć ciągle się zmieniał.

Wymuszało to konieczność nieustannego dokształcania się – co sprawiało mi jednak dużą przyjemność i nie pozwalało popadać w rutynę. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych „dorobiłem” się wspaniałe go zespołu współpracowników (m.in. Andrzej Koba, Piotr Jasiobędzki, Krzysztof Budzyński, Irek Wawrzyński, Paweł Pikus). Zajmowaliśmy się przetwarzaniem obrazów scen procesów przemysłowych na potrzeby formowania sprzężenia zwrotnego w automatyzacji tych procesów, np. korekcji trajektorii głowicy spawającej robota czy właściwego przebiegu monokrystalizacji procesu arsenku galu metodą Czochralskiego. Sytuacja ekonomiczna na początku lat dziewięćdziesiątych spowodowała zasto powanie finansowania naszej działalności naukowo-badawczej. Zespół zaczął się rozpadać. Nie napawała też optymizmem świadomość bardzo niskiego mojego wynagrodzenia jako nauczyciela akademickiego. W 1991 zacząłem dorabiać, a w 1993 roku rozpocząłem regularną pracę poza Po litechniką (będąc na uczelni do 1995 na bezpłatnym urlopie).

Podjąłem pracę dla grupy Westinghouse Process Control, wykupio nej po kilku latach przez koncern Emerson. Za swój – w jakimś sensie – sukces uważam ściągnięcie do firmy wielu wartościowych absolwentów naszego wydziału; stanowią oni obecnie blisko 20% kadry inżynierskiej polskiego oddziału firmy. Niektórzy starsi to moi dyplomanci lub byli studenci, wielu młodszych chodziło na moje zajęcia prowadzone w firmie dla studentów głównie naszego wydziału. Zajęcia te prowadzę nadal, choć od kilku lat jestem już emerytem.

30 maja 2017 r.

Jan Leszek Falkowski

Forum MP63

– wspomnienia absolwentów

Wydziału Mechaniki Precyzyjnej

z lat 1963–1970

Geneza naszych corocznych spotkań „po latach”

W październiku 2012 roku Wydział Mechatroniki (do październi ka 1996 Mechanika Precyzyjna) obchodził swoje 50-lecie. Z tej okazji odbyła się konferencja i spotkanie w gmachu wydziału na ulicy Świętego Andrzeja Boboli 8 (dawniej Chodkiewicza) róg Narbutta.

Wieczorem odbył się bankiet w klubie PW „Stodoła” na ulicy Batorego (za naszych czasów „Stodoła” była najpierw w baraku przy Trębackiej, potem krótko w świetlicy Kolei Państwowych przy Wspólnej i wreszcie w dawnym kinie „Oka” przy Nowowiejskiej). Skrzyknęliśmy się w parę osób, wciąż utrzymujących kontakty i dostąpiliśmy zaszczytu zasiada nia przy stole z tabliczką 1969. Stół przy orkiestrze w pierwszym rzę dzie. Ale było nas zaledwie 12 osób z około 120 rozpoczynających studia w 1963 roku. Przy winie humory były przednie, wspomnienia liczne, ale i dyskomfort z powodu nieobecności wielu przyjaciół. Więc w naturalny sposób narodził się plan mobilizacyjny – organizujemy w 2013 zjazd na 50-lecie zdania w czerwcu 1963 egzaminu wstępnego na Wydział Mecha niki Precyzyjnej. Poszukiwanie przyjaciół sprzed 50 lat nie było łatwym zadaniem, nawet w czasach Internetu. Ale kilkadziesiąt odnalezionych osób to chyba niezły wynik.

Forum MP63 – rozmawiamy i piszemy

Jako platformę komunikacji wybraliśmy pocztę mailową. Narzędzie łatwo dostępne i akceptowane przez wszystkich z naszych roczników.

Nazwa Forum MP63 pojawiła się w styczniu 2013, gdy rozpoczęliśmy zbie ranie wspomnień z lat 1963–70 i organizowanie się w społeczność MP. Po jawiły się zdjęcia, setki zdjęć. Albumy „Dawno, Dawno Temu…” i „Nowy

Album” są dostępne pod tymi tytułami w zbiorach internetowych. Forum żyje od dawna własnym życiem. I ta odzyskana tożsamość z przeszłości i związanie jej z tym, co jest teraz, to nasz największy wspólny sukces.

I Zjazd MP63 „TO JUŻ 50 LAT”

Odbył się w maju 2013 w Ośrodku „Inter Piast” w Kalborni koło Dą brówna w masywie Góry Dylewskiej, nad jeziorem Dąbrowa Wielka.

Obecne były 34 osoby z 58 „odnalezionych”. W Kalborni spotykaliśmy się też na kolejnych zjazdach w latach 2014 i 2015, a IV Zjazd w roku 2016 zorganizowaliśmy w pałacu w Łochowie (koło Wyszkowa). V Zjazdu nie będzie, bo spotykamy się w październiku 2017 na 55-lecie całego wydziału.

Wybrane anegdoty i wspomnienia

(z książki wydanej na I ZJAZD MP63)

• Dla mnie okres 1963–1969 nie jest wspomnieniem ani ciągłym, ani jednolitym. Są to zaledwie okruchy pamięci spięte kalendarzem z in deksu. To znaczące sukcesy i porażki, śmiesznostki i przechowywane relacje nieujęte w żadne ramy. No i te luki, zatarcia i utrata chronologii.

Nie pamiętam nawet numeru auli w Starej Technologii sławnej wykła dami nie tylko prof. Antoniuka. Pamiętam natomiast, z jakim zacię ciem rozwiązywaliśmy (na czas) krzyżówki (w „Sztandarze Młodych”) w trakcie tych wykładów. I ile dowcipów się wtedy wykluło. A jak to było z tańcami w Klubie Mechanik na ostatnim piętrze w Starej Tech nologii? Dopiero dyskurs na temat zespołu Hagaw przypomniał mi szczegóły muzyczne tych spotkań. Tych 6 lat zaważyło tak naprawdę na całym moim dalszym życiu, podejmowanych decyzjach i pozornie przypadkowych kolejach losu i zawodowego, i prywatnego.

• Każdy zachowuje jakieś strzępy wspomnień, które mają szansę utwo rzyć mozaikę zdarzeń, których fragmenty inni także rozpoznają jako własne. Żeby pozostać akurat przy prof. Antoniuku. Przydałyby się opowieści o:a) sprawdzaniu zeszytów z przebijaniem ich gwoździem, b) konkursowym egzaminie w terminie zerowym pisanym na czas, c) wręczenie Mu płyty pt. CREMONA.

• Profesor, po egzaminie, przebijał gwoździem zeszyty studentów, żeby zeszyt nie mógł być ponownie wykorzystany przez innego stu denta (a wymagał okazania zeszytu na egzaminie).

• Tytuł płyty to CREMONA (sposób rozwiązywania kratownic). Ja z kolei zadam pytanie testowe: Jaka była treść napisu w świetlicy PZO?

• Ten napis brzmiał: „NIEDOZÓR TO TRWANIE OBOJĘTNE PRZY

RUTYNIE I ZWYCZAJOWYM BEZWŁADZIE”. Pamiętam też, co nuciłem: „Kremona, jak słodko imię Twoje brzmi...”

• A ja pamiętam, że na etykiecie tej płyty był jeszcze napis: „Gra orkie stra pod dyrekcją Big Wasilewskiego”. Myślę, że każdy, jeśli chciałcokolwiek zrozumieć z Mechaniki Ogólnej, to chodził na konsultacje do Wasilewskiego nazywanego też „Szprychą”. Antoniuk miał pokój razem z Lipką na trzecim piętrze w gmachu Nowym Technologicz nym. Ponieważ z trzeciego piętra wchodziło się do audytoriów 301 i 321, to siedzieliśmy kiedyś przed wejściem dużą grupą (sami chłop cy), czekając na wykład i akurat przechodził Antoniuk. Zobaczywszy nas bardzo się ucieszył i rzekł: „Jeśli mają panowie czas zapraszam do mojego gabinetu”. Oczywiście nikt nie odmówił i za chwilę siedzieli śmy w jego pokoju (Lipki nie było). Antoniuk wyjął paczkę giewontów, wszystkich poczęstował i powiedział: „Panowie, zaprosiłem was, aby ście pomogli mi rozwiązać poważny problem. Mamy na roku ponad 40 bab i żadna nie nadaje się na inżyniera, ale jak ich nie przepuszczę, to będę miał je na sumieniu. Radźcie, co robić?”. Niestety nie zdążyliśmy mu doradzić, bo akurat wszedł Lipka i zamiast „dzień dobry” tylko warknął: „W tym powietrzu siekierę można powiesić”. A Antoniuk:

„No to na tym konsultacje skończymy. Dziękuję panom”.

• Czy na wspomnianej płycie nie było też przypadkiem napisu „long play”? Pamiętam, że była to normalna betonowa płyta chodnikowa z naklejoną na środku etykietą imitującą etykietę płyty gramofonowej.

• Czekaliśmy kiedyś na egzamin – nie pamiętam już z czego. Poja wił dziekan Trebert i, wyczuwając nasze napięcie, opowiedział taką anegdotę: „Rzecz dzieje się w lecie. W sali na parterze zaczyna się egzamin pisemny. Wpada spóźniony student. Egzaminator twardo odmawia mu z powodu spóźnienia prawa do przystąpienia do egza minu i nie wpuszcza na salę. Po kilku minutach egzaminator zwraca wzrok w stronę okna i widzi tegoż samego studenta piszącego eg zamin w ławce tuż pod ostatnim oknem. Pyta: „Panie. Jak Pan się tu znalazł?”. Przestraszony student odpowiada drżącym głosem: „Przez okno panie profesorze”. „Indeks poproszę”. Bierze indeks, coś wpi suje i oddaje go z komentarzem: „Student, który wchodzi na egzamin przez okno na pewno zna materiał na piątkę”.

• W czasie półrocznej praktyki robotniczej w PZO niektóre nasze kole żanki pracowały w magazynie wyrobów gotowych. Pamiętam, że na pudełkach z napisem „LUPA Z RĄCZKĄ”, litera „L” była przerabia na przez nas na „D”. Myślę, że sprzedaż znacznie wzrosła.

• Pamiętam, jak ledwo zaliczyłem ćwiczenia i „na włosku” wisiała moja słaba trójka z Technologii Metali u Pawła Murzy-Muchy. Nudził mnie ten przedmiot niepomiernie. Pamiętam, że powiedziałem sobie wte dy: „nigdy mi się ten przedmiot do niczego nie przyda …” Jakże się myliłem… Cale moje zawodowe życie pracowałem w odlewnictwie metali.

• Co piątek chodziliśmy na „wojsko” do pułkownika Butkiewicza (do wódca Studium Wojskowego). Kiedy na trzecim chyba roku doszli śmy do wykładów o wojskach NATO, wykładano nam wiadomości o wrogich armiach Zachodu. Musieliśmy założyć „tajne zeszyty” opie czętowane przez Studium, ze sznurkiem i pieczęcią, i tylko tam wolno było robić notatki. Zeszyty wydawano przed wykładami i zbierano po wykładach. Opowiedziałem o tym w domu mojemu ojcu. Nie wie rzył. Chciał koniecznie zobaczyć. Zdecydowałem się któregoś piątku „wykraść” mój zeszyt, aby mu pokazać. Nie wiem, co by mi groziło, gdyby to wykryli.

• Na 4 roku w semestrze zimowym uparłem się, wraz z kilkoma kole gami, zdać egzaminy w terminie zerowym, by spokojnie wyjechać na narty. Niestety, aż trzy wypadły jednego dnia. Dało się jednak zda wać, bo godziny startu pozwalały. Rano początek był dobry, bo dr Styk był mało wymagający i przedmiot traktował na luzie (podstawy nauk politycznych) – 4. W samo południe u prof. Wolniewicza gorzej, ale poszło (Metrologia Warsztatowa) – 3. No i koło drugiej (ledwo zdą żyłem) Obróbka Skrawaniem u prof. Dmochowskiego. Siedzieliśmy u niego po trzech naraz. Pytał naprzemiennie, dawał czas do namysłu i wracał do delikwenta. Było ostro i coraz trudniej, a egzaminujący był wyraźnie zniesmaczony, głównie mną. Powiedział: „No dobrze zaliczę Panu, jak odpowie Pan poprawnie na ostatnie łatwe pytanie.

Jak się ostrzy narzynki?”. Rozwinąłem talent narracyjny i skonstru owałem mentalnie wspaniały opis przyrządu do ostrzenia narzynek.

Była więc i obejma mocująca narzynkę i specjalna śruba ostrząca zwo je, precyzyjnie wprowadzana centralnie i z regulowanymi obrotami.

Do pewnego momentu prof. (wydawało mi się, że życzliwie mnie naprowadzał) mówił z uśmiechem: „no tak..., i co dalej...”. Wreszcie zapytał: „A do czego służą otwory boczne?”. Triumfalnie odparłem, że do odprowadzania wiórków i do chłodzenia. Pomachał głową na boki, poprosił o indeks i z uwagą: „Niewiarygodne!” i wstawił mi wielką dwóję. Poprawiałem w czerwcu, a z dwójki byłem dumny, bo to była moja druga na studiach, obok tej z egzaminu na Studium Wojskowym.

• Nie tylko ty możesz pochwalić się dwóją w indeksie. Egzamin pisem ny z Mechaniki Ogólnej u Antoniuka odbył się jakoś tak po południu (luty 1965), a ja miałem już bilet na wieczorny pociąg do Zakopane go na „dechy”. Antoniuk obiecał, że sprawdzi na poczekaniu nasze prace, ale jakoś się to przeciągało. Wczesnym wieczorem byłem już bardzo nerwowy, poszedłem do niego i wymyśliłem rzewną historyj kę, żeby mnie przepytał trochę wcześniej. Na to Antoniuk wyszukał moją pracę, rzucił na nią okiem, rzekł, że właściwie to wcale nie musi mnie przepytywać i poprosił o indeks. Ja już myślałem, że jestem tak dobry z pisemnego, więc mnie zwalnia z ustnego, a on wstawił mi dwóję, a na odchodnym dodał, że jak wrócę z nart, to terminy jeszcze będą. Były.

• Egzamin z wytrzymałości materiałów. Lipka na ustnym dał mi py tanie z zagadnienia Lamego. Ja się tego nie uczyłem, bo są to sprawy rzadko występujące (np. w rurze armatniej podczas wystrzału) i od puściłem sobie. Zatem nie zdałem, dwója w indeksie i wniosek o ko misyjny. Idę na komisyjny, siedzi Lipka i Antoniuk. Antoniuk pyta się mnie po cichu czego nie umiałem. Ja na to, że Lamego. Nauczył się Pan? Tak. No i Antoniuk zadał mi pytanie: „Proszę omówić zagadnie nie Lamego”. Zdałem.

• Znalazłem wycinek z gazety z „naszych” czasów, który zawsze wpra wia mnie w dobry humor, a było to tak: Kwiecień 1965 r. Wybierali śmy się na zajęcia z ekonomii politycznej z p. Dusik, które, jak zwykle zapowiadały się rewelacyjnie. Więc żeby nie zanudzić się na śmierć, kupiliśmy w pobliskim kiosku „Sztandar Młodych” w celu zapozna nia się z programem kinowym. Gdy rozłożyliśmy gazetę pod ławką, wpadła nam w oczy strona tytułowa. Spojrzeliśmy ponownie na gazetę, potem na siebie, potem jeszcze raz na gazetę i zaczęliśmy się tak śmiać, że p. Dusik nie pozostało nic innego, jak wyrzucić nas na zbity pysk z za jęć. Pognaliśmy więc do kiosku, żeby zakupić jeszcze parę egzemplarzy tej gazety dla przyjaciół i znajomych. Gdy dobiegliśmy do kiosku, prze rażona kioskarka powiedziała nam szeptem, że właśnie, diabli wiedzą dlaczego, przyjechała jakaś nyska i jacyś panowie zabrali wszystkie nie sprzedane egzemplarze. Tutaj trzeba dodać, że właśnie wtedy gościła w Warszawie delegacja sowiecka z Breżniewem, Kosyginem i jeszcze paroma innymi. Oryginalny wycinek ze strony tytułowej brzmi:

• W naszych dotychczasowych wspomnieniach o charakterystycznych postaciach profesorskich, zabrakło prof. Władysława Trylińskiego i prof. H.J. Leśkiewicza (nie był tak charakterystyczny, ale niewątpli wie elegancki). Co do prof. Trylinskiego pamiętam tylko, że wlepił komuś dwóję z egzaminu pisemnego za błędy ortograficzne. Ale nie wiem, kogo to dotknęło. Ten ktoś podobno odwoływał się najpierw merytorycznie, a potem nawet po linii partyjnej, ale nie z prof. Tryliń skim takie numery. Pozostał przy swoim.

• Co do Trylińskiego, to pamiętam, że na egzaminy w czerwcu przy chodził z wędkami (wyjeżdżał po egzaminach na ryby).

• Profesor Ścisłowski – egzamin z fizyki na V roku. Posadzili nas asy stenci (a było ich kilku) w dużej auli. Co drugi rząd i co drugie miej sce. Ścisłowski podyktował tematy. Na sali atmosfera dość przygnę biająca, bo tak rozsadzeni mamy trudności w komunikacji z kolega mi. Po około 15 minutach znalazłem coś w materiałach pod ławką i zaczynam pisać. Jako jeden z niewielu. Podchodzi asystent, ja mocno skonsternowany, a on mówi: „Widzę, że Pan już znalazł...” i zasłonił mnie przed wzrokiem profesora. „Pisz Pan szybko”.

• A co z prof. Zagórskim – Teoria Maszyn Cieplnych? Komu przyda ły się wiadomości z tego przedmiotu? Ja znam jedną osobę. W spół dzielni studenckiej dostał zlecenie na policzenie sprawności kotłowni.

Pytaliśmy o TMC Treberta. Trebert wytłumaczył nam kiedyś na ko rytarzu: „Wiecie Państwo, to jednak wydział mechaniczny. Trudno przekonać decydentów, że mechanikom precyzyjnym jest to przed miot raczej niepotrzebny...”. Uprzedzony przez kolegów z MT, pilnie chodziłem na wykłady Zagórskiego i siadałem w pierwszym rzędzie, żeby mnie zapamiętał. Po dwóch semestrach wykładów do naucze nia miałem trzy tomy „zagórszczyzny”. Poszedłem na zerowy – żeby było więcej podejść. Na pisemnym niewiele wiedziałem jak rozwią zać zadania, ale korzystając z olbrzymiego wykresu „pary wodnej”, rozłożonego na dwie ławki udało mi się przepisać kilka wierszy od koleżanki siedzącej przede mną. Wynik egzaminu (dzięki tym dwóm wierszom) to 5,5 punktu. „Może zdawać ustny, ale nie wcześniej niż za tydzień. Niech się douczy”. Ustny zdałem po 10 dniach w pierw szym podejściu. Ten sam Zagórski objaśniał na wykładach, że od nie go nie można uciec, bo wykłada na wszystkich wydziałach mecha nicznych PW oraz technologii drewna na SGGW, gdzie przenoszą się niektórzy studenci Politechniki.

• Co do korzystania z wiadomości z danego przedmiotu, to nigdy nie wiadomo, co komu przez los pisane. Ja mając w latach 80. do czy nienia z elektrowniami termicznymi, a że niewiele na TMC skorzy stałem, to trochę musiałem pogrzebać w książkach. Ale wiem za to, że aby osuszyć piwnicę, należy ją wietrzyć w zimie przy -20°C, a nie w lecie przy +30°.

• Z dzisiejszej perspektywy za zabawne uważam następujące zdarze nie: Gdzieś na piątym roku, robiąc pracę przejściową na temat ba dania filtrów (było to, jak się okazało, zlecenie przemysłu, za które Politechnika wzięła pieniądze) popełniłem wysiłek intelektualny i opracowałem nowatorski sposób określenia rozkładu wielkości po rów w filtrach. Wcześniej badano jedynie średnicę „największej dziu ry”. Prowadzący przejściówkę zaproponował mi współautorstwo w publikacji i poszedł z tym do prof. H. Leśkiewicza, który stwier dził: „u mnie studenci nie będą publikować!”. Choć akurat prof. H.L. lubiłem, to ta przygoda miała swój udział w kształtowaniu mojej wizji akademickiego feudalnego światka.

• Jeszcze jedno wspomnienie o Antoniuku. Miał on zwyczaj sporzą dzania na kolokwiach planu (z nazwiskami) kto obok kogo siedzi.

Ułatwiało mu to sprawdzanie, kto ewentualnie od kogo mógł ściągać.

• Jeden z kolegów nie zaliczył pracy przejściowej. Poszedł się kłócić do asystenta, ponieważ była wykonana naprawdę bardzo porządnie.

Chciał, aby mu asystent wskazał choć jeden błąd. A ten na to: „We wszystkim można się pomylić, ale nie we własnym nazwisku”. I po dyskusji.

• Zasłyszana anegdotka historyczno-polityczna o prof. H.J. Leśkiewi czu. W końcu lat 70. hunwejbini z organizacji młodzieżowej wzięli na dywanik profesora, oskarżając go o niewłaściwy stosunek do studen tów. Po kilku dniach na jego tablicy informacyjnej pojawił się list od Edwarda Gierka z podziękowaniem za wytężoną i owocną pracę na ukowo-dydaktyczną. Morał – trzeba wiedzieć, z kim zaczynać – żona profesora była siostrą żony Henryka Jabłońskiego, Przewodniczącego Rady Państwa.

• Spóźniłem się na rozdział prac przejściowych. Koledzy poinformo wali mnie, że została dla mnie tylko praca z fizyki, której nikt nie chciał. Pracę zrobiłem pod kierunkiem wspaniałej doc. Chęcińskiej.

A ciąg dalszy był taki: Zdawaliśmy egzamin z optyki u dr. Jóźwickie go. Siedzieliśmy w trójkę i pytania były przechodnie, tzn. jak ktoś nie znał odpowiedzi, to pytanie przechodziło na następnego. W pewnym momencie Jóźwicki zaczął mnie w tych „przejściach” pomijać; a mnie skręca, bo znam odpowiedzi. Zauważył te moje męki i mówi: „O to, to ja Pana nie muszę pytać… Pan musi to wiedzieć, ponieważ to było w Pańskiej przejściówce z fizyki”.

• Ze wspomnień uczelnianych pamiętam też matematyczkę, prof. Be rezowską. Na egzaminie dostałam dwóję, choć miałam takie same odpowiedzi jak kilku kolegów. Na mój nieśmiały protest pani profe sor powiedziała, że dziewczyny na politechnice tylko zajmują miejsce chłopakom, bo na inżynierów się nie nadają i jak chcą u niej zaliczyć, to muszą się dwa razy więcej uczyć. W końcu za którymś razem udało mi się, ale ta jej opinia spowodowała, że długo się zastanawiałam, czy wybrałam właściwe studia.

• Takie małe wspomnienie związane z mechaniką. Otóż na drugim roku trzeba było zaliczyć kolokwium z dynamiki punktu. Zadanie z mechaniki polegało na napisaniu układu równań różniczkowych z dwiema niewiadomymi, a potem już tylko prosta matematyka, czyli rozwiązanie tych równań. Rzecz w tym, że dobrze pisałam równa nia, ale potem zawsze gdzieś się myliłam i wynik był zły. Pan pro fesor oceniał każdą z moich prac na 2 i 1/2. Historia powtórzyła się czterokrotnie i wówczas prof. powiedział, że jeśli jeszcze raz rzecz się powtórzy to on mi nie zaliczy, a przecież mechanikę umiem. Kie dy jednak zaczęła się piąta próba, profesor zaprosił mnie do katedry (pisaliśmy w tej największej chyba sali nr 301), posadził obok siebie z komentarzem, że teraz to on osobiście mnie dopilnuje. Byłam prze rażona, ale udało mi się nie pomylić tym razem. Był zadowolony ze swojego pomysłu, bo przypomniał mi o nim po kilku latach.

• Na naszym wydziale pracował asystent Albin Panasiuk. Pewnego razu jakiś student pyta o coś innego asystenta. Ten mówi: „Niech pan zapyta o to Panasiuka”. Student poszedł do wskazanego pokoju i pyta: „Czy jest pan Siuk?”. Logiczne.

• A teraz i coś niemiłego. Prawdopodobnie nie wiecie, że bywałyśmy (na szczęście sporadycznie) molestowane przez niektórych pracowni ków. Nagminnie się to zdarzało w ciemnościach laboratorium optyki.

Poklepywanie po pupie, ocieranie się, głaskanie. Ale przodował w tym taki jeden starszy (na tamte czasy) asystent, ciemny, w okularach.

• My, chłopcy wiedzieliśmy doskonałe, że pewna część męskiego per sonelu naukowego interesowała się „naszymi” dziewczynami. Nie które z nich opowiadały o wielu przypadkach, zaraz po tym, kiedy tego doświadczały (też nie wymienię żadnych nazwisk). Jeśli chodzi o tego asystenta, co to molestował najbardziej, to był to magister, który miał z nami laboratorium z fizyki w Starej Technologii. On był znany ze swoich obleśnych zbliżeń do co ładniejszych dziewczyn na naszym roku.

• Przypomniała mi się pewna anegdota dotycząca naszego kolegi, który zwrócił się do rektora z dwoma nurtującymi go problemami.

Mieszkał wówczas w akademiku i postulował, aby mogły być ko edukacyjne (chodziło zwłaszcza o pozwolenie na zakwaterowanie związków i to nie tylko małżeńskich, one jeszcze nie miały wtedy nazwy). Prośbę motywował twierdzeniem, że ograniczenie potrzeb seksualnych powoduje napięcia nerwowe, konflikty, manifestacje, a nawet wojny. Drugim postulatem było utworzenie, jak się wyra ził „kapliczki ciszy”, pomieszczenia sprzyjającego kontemplacji, bez możliwości rozmów, gdyż pokoje wieloosobowe temu nie służyły.

Podobno ówczesny rektor Dionizy Smoleński w rozmowie prywat nej odpowiedział mu, że w pierwszej sprawie chce wyprzedzić epokę o jakieś 50 lat. Natomiast w drugiej, że gdyby pomieszczenie nazwał „kącikiem socjalistycznych rozmyślań”, to być może znalazłby orga nizację popierającą. Dziś oba te postulaty są zrealizowane. Tak nasz kolega wyprzedził epokę.

• Nie wiem, czy pamiętacie, ale w gmachu Techniki Cieplnej przy No wowiejskiej wyeksponowany był lotniczy silnik gwiazdowy. Ko mentarz jednej z naszych drogich koleżanek: „Aha, tak wygląda sil nik połączony w gwiazdę. Czy nie ma tu gdzieś silnika połączonego w trójkąt? Przypomina mi się to przy każdym „odpalaniu” maszyny z silnikiem trójfazowym.

• Czasami, wracając do domu, spotykaliśmy profesora Antoniuka na dworcu kolei podmiejskiej. Ja wówczas jeździłem do Włoch, profesor do Pruszkowa. Paru kolegów mieszkało również na tej trasie. Znał nas wszystkich po nazwisku, bo szczególnie lubił naszą grupę, tzw. zamiejscowych i miał z nami ćwiczenia. Jak zwykle zajęliśmy miejsca w przedziale dla palących (takie jeszcze wtedy były), bo jak wiadomo profesor był namiętnym palaczem. Po jakimś czasie, gdy w przedzia le, od dymu, zagęściła się atmosfera, profesor zaczął czegoś szukać, najpierw w kieszeniach, potem w swojej ogromnej teczce. Ale im bardziej zaglądał, tym bardziej papierosów w niej nie było. Tragedia, gdyż nie mógł wygłosić swojego sakramentalnego zdania: „Palić wolno – pluć nie wolno”, po czym oddać się nałogowi. Przypomniało mi się, że w kieszonce marynarki mam jakiegoś papierosa (w tamtych latach, niektórzy, tak jak ja, ze względów ekonomicznych kupowali papierosy na sztuki). Chciałem zapalić, ale widząc cierpienia „niemłodego profe sora”, wstydliwie, że luzem, zaproponowałem go jemu. Stwierdził, że skoro ostatni, to nie skorzysta. Dojeżdżaliśmy już do Odolan, co moż na było stwierdzić po przedwojennej, kultowej reklamie umieszczonej na murze tzw. parowozowni: „Pranie szybkie i oszczędne daje tylko mydło jędrne”. Oznaczało to, że zaraz miałem wysiadać, o czym poin formowałem profesora. Wówczas szepnął mi do ucha: „Skoro już wy siadasz to dawaj, bo ja mam jeszcze długą drogę”. Gestem jak na filmie, aby nikt nie zauważył, zaserwowałem fajkę profesorowi. Myślę, że to zdarzenie pomogło mi pozbyć się nałogu palenia.

• Lubiłem siedzieć blisko katedry na wykładach w audytorium Nowej Technologii, chyba z racji niskiego wzrostu. Myślę, że sporo było ta kich, co lubili siedzieć w pierwszych rzędach. Pamiętacie zapewne wszyscy, że kiedy aula była zajęta przed naszym wykładem, to sta liśmy na piętrze przy drzwiach u góry sali, czekając, aż poprzednicy wyjdą dołem. Stałem tam któregoś dnia, jako jeden z pierwszych, przy samych drzwiach. Grupa kolegów czekających u drzwi narastała, jak rój pszczół przed wejściem do ula. Tego dnia byłem jednak pewny, że nie tylko będę miał moje ulubione miejsce w drugim rzędzie, ale że wbiegnę do audytorium jako jeden z pierwszych. W pewnej chwili stu denci zaczęli opuszczać salę. To było dla nas, tam na górze, sygnałem, że można wchodzić do sali. Tak, ale na górze wszyscy chcieli wejść jednocześnie, aby zająć swoje ulubione miejsca. Ruszyłem do przodu i … poczułem opór. Zwróciłem twarz do tyłu, będąc przekonany, że któryś z kolegów robi dowcip, trzymając mnie z połę marynarki. Ale to kieszeń mojej marynarki „zahaczyła się” o klamkę. Z marynarką napiętą jak struna przepuściłem wszystkich kolegów, po czym, kiedy wszyscy już byli w środku, „odhaczyłem” kieszeń i majestatycznym krokiem, z rezygnacją w oczach udałem się do sali, siadając na jed nym z wysokich miejsc „na Kamczatce". Jakież było moje zdumienie i radość, kiedy zobaczyłem na dole charakterystyczną, krępą sylwetkę kolegi wymachującego do mnie ręką i wykrzykującego: „Jak długo mam trzymać dla ciebie to miejsce?”.

• Zdawałem drugi egzamin z mechaniki u Antoniuka. Zeszyt oddany do przebicia gwoździem. Sprawy zadaniowo-pisemne zrobiłem dość szybko. Oddałem pracę. Antoniuk popatrzył na rozwiązania zadań i mówi: „no to niech Pan coś opowie o tarciu cięgna idealnego”. A ja na to: „Panie profesorze, wyprowadzenia wzoru to ja nie pamiętam” – i tu widzę, jak Antoniuka wciska jakaś siła w krzesło – „ale wzór jest taki” i tu go podałem „a minus we wzorze oznacza, że siła jest skie rowana w przeciwna stronę”. I widzę, że Antoniuka wciska jeszcze bardziej. Zaniemówił na chwilę, przełknął ślinę i mówi: „Wie Pan co?

Pan powiedział coś tak kapitalnego, że muszę Panu postawić czwór kę”. I postawił.

• Rysunek techniczny. Zmorą dla mnie było zaliczanie pisma technicz nego. Całe życie pisałem jak przysłowiowa kura pazurem. Na jeden z ostatnich terminów miałem przygotowane chyba pięć kompletów, ale wszystkie nie najładniejsze. Podobne kłopoty z zaliczeniem pisma technicznego miał kolega. Na ten sam termin, on także przyniósł kil ka swoich wersji. Kolega przede mną zaliczył egzamin już na pod stawie pierwszego pokazanego zestawu. Te, które mu zostały oddał mnie. Moje pięć zestawów nie przeszło, ale pismo wykonane przez kolegę, w zestawach, które mi dał, okazało się wystarczająco ładne na zaliczenie.

• Lektorat z języka niemieckiego. W każdym semestrze wałkowaliśmy ten sam podręcznik (Deutsce sprachlehre fuer Auslaender). Bardzo dobry podręcznik, ale ile razy można... Miałem dostęp do zachodnio niemieckiej prasy kobiecej. Zacząłem przynosić na lektorat kolorowe tygodniki o objętości ca 100 stron. Lektorka chwytała je z najwyższym zainteresowaniem, przez dwadzieścia minut czytała, po czym patrzy ła na zegarek i w pośpiechu realizowała to, co było przewidziane na dany dzień. A ja miałem święty spokój na lektoracie.

• Zdawałem u Treberta egzamin z Podstaw Konstrukcji Przyrządów Precyzyjnych. Na wykłady raczej nie chodziłem, ale dużo się uczyłem z książek, m.in. z grubego tomu pt. „Obróbka skrawaniem”. Dużo czytałem, ale nie przywiązywałem wagi do rysunków w tekście.

W pewnym momencie Trebert mi mówi: „No to niech Pan narysuje jakieś narzędzie, które zna Pan najlepiej, ale nie nóż prawy boczny, bo to za łatwe”. Wpadłem w lekkie przerażenie, bo jak się wyłożę na tym, co znam najlepiej, to wynik egzaminu przesądzony. A rysować narzę dzi skrawających nie umiałem. Chcąc zyskać trochę na czasie zada łem pytanie: „Czy to ma być narzędzie o oznaczonej czy nieoznaczo nej liczbie ostrzy?”. Jak Trebert to usłyszał, to zdziwił się dość mocno i odpowiedział pytaniem: „Czy ściernice były na wykładach?”. Ja na to: „Nie wiem, bo na wykłady nie chodziłem, ale uczyłem się z ksią żek”. „No to rysuj Pan te ściernice”. Zdałem na 3 1/2. A ściernic do brze nauczyłem się dlatego, że koledzy z MT uczulili mnie na to, że to jest bardzo trudny temat i łatwo się na nim wyłożyć.

• Jeśli ktoś nie pamięta tej historii, to przypominam. Na pierwszym roku były zajęcia sportowe. Długo nie mogliśmy doczekać się pływa nia, bo jedyny basen był w remoncie. Asystent zarządził w związku z tym suche pływanie na podłodze w sali gimnastycznej poprzez mar kowanie ruchów pływackich. Jak u Barei. Wreszcie, kiedy udostęp niono basen, na pierwszych zajęciach wydarzył się zabawny incydent z udziałem naszego kolegi, który wskoczył do wody jako pierwszy, przepłynął pod wodą basen, wyszedł niezauważony i stanął na końcu grupy. W tym czasie asystent zaniepokojony niepojawieniem się stu denta zarządził ratowanie topielca. Kolega stał z tyłu zebranych i nie świadom niczego chciał przyłączyć się do akcji. Dodać tu muszę, że już w szkole średniej był doskonałym pływakiem, a nawet członkiem kadry narodowej w skokach z wieży.

• Antoniuk na imię miał Eugeniusz. Pamiętam, bo na drzwiach do Jego pokoju zaklejaliśmy dwie pierwsze litery i zostawał „...geniusz Antoniuk”.

• Anna, córka prof. Antoniuka martwiła się tym, jak wspominamy jej ojca. Miła Pani, nawet jeśli piszemy anegdoty o nim, to warto wie dzieć, że jest on, w jakimś sensie, tożsamy z naszym obecnym wy obrażeniem o MP. To były piękne i na luzie studia. Wiem, bo gdy słyszę od rówieśników z innych wydziałów te opowieści o katordze, strachu i kuciu, aby tylko przetrwać, to myślę, że mieliśmy szczęście.

Już raz pisałem, ale warto powtórzyć, że większość naszych wspo mnień jest związanych z Antoniukiem i jest ich tyle, że można by na Jego temat wydać osobną książkę.

• Prof. Zbichorski. Zbichor to też była klasa, były artylerzysta konny, jeździł konno do późnych lat (mimo baryłkowatej figury). To, czego nas uczył, teraz wydaje się oczywiste, ale nie 40 lat temu.

• A pamiętacie Estetykę Konstrukcji i jej wykładowcę, Krzysztofa Meissnera, znakomitego projektanta form przemysłowych, twórcę skutera OSA, prototypu BESKIDA i Poloneza. Teraz to anachronizm, ale wtedy to było coś. Tacy ludzie powodowali, że nasz Wydział był

Wyjątkowy. Gdy projektuję nową maszynę lub patrzę na gotową, za stanawiam się, czy Meissnerowi by się podobała.

• Krzysztofa Meissnera, jako jednego z kilku, wspominam z nabożeń stwem, bo to, co robił i jak o tym mówił, było Wielkie.

• Do dziś męczy mnie wierszyk: „Kto chodzi Fałata, ten robi rok w dwa lata”. Czy komuś się to sprawdziło? Mimo że nie wierzę w gusła, to codziennie mi się to przypominało, bo codziennie w drodze do „szko ły” musiałem przejść od pętli tramwajowej na Rakowieckiej (lub od skrzyżowania Rakowiecka (al. Niepodległości) do Narbutta, a naj krótsza droga wiodła właśnie ulicą Fałata (od skrzyżowania moż na było iść też Łowicką). Uparcie chodziłem Fałata w ramach walki z własnymi „zahamowaniami”. Na szczęście w moim przypadku przepowiednia się nie sprawdziła.

• Pamiętamy asystentkę od ekonomii politycznej o nazwisku Dusik.

Była żoną kierownika Katedry Ekonomii Politycznej. Utkwiło nam w pamięci, że egzamin zdawałyśmy u niej w domu.

• Ja zapamiętałam nazwisko Chajtman. Egzamin zdawałam u tej pani w domu, chyba przy ul. Rakowieckiej za SGPIS-em. Pani Chajt manowa leżała chora w łóżku pod ogromną pierzyną, a ja pisałam w sąsiednim pokoju przy otwartych drzwiach. Ściągać się nie dało.

Kłamałam jak najęta o przewagach systemu komunistycznego nad kapitalistycznym.

• W marcu 1968 r. miały miejsce wydarzenia, które głęboko utkwiły w mojej pamięci. Z jednej strony naga przemoc i brutalność skiero wana do ludzi głoszących śmieszne, z dzisiejszego punktu widzenia, hasło „SOCJALIZM – TAK, WYPACZENIA – NIE”, z drugiej – obu dzenie demonów, które spowodowały wyjazd naszych bliskich kole gów i ich rodzin.

• Pamiętacie asystenta mgr. Jerzego Sawickiego? Jego zajęcia były dla nas jakieś nijakie i bezbarwne. Ale znam historyjkę związaną z nim i z marcem 1968. Otóż w związku z zamieszkami studenckimi od był się w gmachu głównym PW strajk okupacyjny studentów PW, w którym brali udział oczywiście również studenci z Narbutta (m.in. piszący te słowa). Natomiast asystenci i profesorowie z Narbutta do stali odgórny „prikaz”, że właśnie szczególnie tego dnia wszystkie zajęcia na Narbutta mają się odbywać normalnie, a nieobecni mają być skrzętnie odnotowywani. Pan mgr Sawicki też zjawił się na za jęciach, na które przyszło 3 studentów (jakichś członków partii, czy innych organizacji partyjno-młodzieżowych). Sawicki powiedział im, że ze względu na niską frekwencję nie będzie zaczynał nowego materiału i zrobił im kolokwium powtórzeniowe, za które wrąbał im po „spluwie”. Słyszałem o tym od kilku niezależnych osób, a jeden z naszych partyjnych, acz demonstrujących kolegów opowiadał mi, że tych 3 delikwentów za boga nie mogło zaliczyć tego kolokwium i ciągnęło się to do lipca 1968, aż obiło się o władze partyjne, a wred ne i niegodne postępowanie p. mgr. Sawickiego było m.in. tematem jakiejś egzekutywy.

• Jak przez mgłę pamiętam „nasz” strajk na Uniwersytecie Warszaw skim i pałowanie studentów. Jak za mgłą widzę się w Gmachu Głów nym PW i nocną ewakuację pomiędzy kordonami policji do akademi ka …

• A ja pamiętam przepychanki z Golędzinowem na placu przed Poli techniką, przerywane rozdzielaniem walczących stron przez przejeż dżające tramwaje.

• Strajk w Gmachu Głównym, dobra organizacja, podział audytoriów dla rozmaitych wydziałów, sekcje ręcznego przepisywania ulotek, wsparcie logistyczne przez mieszkańców Warszawy, spadek nastro jów w nocy, wyprowadzenie naszej grupki jakimiś podziemnymi ko rytarzami przez mamę kolegi.

• Byłem na pamiętnym wiecu na UW, ale nie pamiętam z kim i jak dotarłem stamtąd do domu. Byłem do końca na strajku w Gmachu Głównym PW, ale nie pamiętam z kim. Jestem pewny, ze musiałem się tam trzymać w grupce z naszego roku… Pamiętam nocną ewaku ację pomiędzy kordonami policji do akademika na Polnej i powrót rano do domu do przerażonych rodziców.

• Wstęp do Gmachu Głównego (i chyba na teren PW też) był możliwy tylko po okazaniu indeksu.

• Pociesz się, że ja też niewiele pamiętam. Pozostały tylko takie obrazki:

– apele Rektora Bukowskiego o to, aby zakończyć strajk i nocna wywózka autobusami (stare Skody – Jelcze) do akademików, dużo czasu trwało odręczne przepisywanie (powielacze nie były dostępne) ulo tek w celu informowania ludzi z ulicy, o co „idzie” nam studentom, szefem strajku był student Elektroniki Pająk w okularach w ciemnej oprawie.

• Mam jedno wspomnienie „postrajkowe”. Na zakończenie tamtego semestru cała nasza grupa dowiedziała się, że jest niedopuszczona do sesji, ponieważ ma niezaliczone laboratorium elementów elektro magnetycznych, które odbywało się w gmachu Wydziału Elektrycz nego PW. Oczywiście od razu pojechaliśmy do „winowajcy” – osoby, która prowadziła te zajęcia i dowiedzieliśmy się, że powodem nie zaliczenia są nieobecności na zajęciach w okresie strajku. A czasu na przeprowadzenie tych zajęć to już nie ma, bo sesja się zaczyna. Wy paliłem na to: „Wiatr historii wieje, a Pan nawet tego nie zauważył”

Facet „zmiękł” i znalazł termin na przeprowadzenie zajęć dla całej grupy. Wszyscy zaliczyli.

• Pamiętam kilka sytuacji w czasie strajku. Byliśmy „zakwaterowani” w sali z oknami na Nowowiejską; tam przepisywaliśmy ulotki, część osób była oddelegowana do odbierania żywności, staliśmy przy par kanie od Noakowskiego. Pamiętam, że dostawaliśmy dużo ciastek (ciastkarnia była po drugiej stronie ulicy). Rozmawiałem z przecho dzącym aktorem Tadeuszem Fijewskim, opowiedział mi, że przed wojną też strajkował. Po przyjeździe ZOMO oglądaliśmy ich poczy nania z dachu (tarasu) od strony pl. Politechniki. Na zakończenie część osób szła Noakowskiego, Koszykową do akademika na pl. Na rutowicza. Telefony nie działały.

• Każdy wydział miał przydzielone pomieszczenie dla swoich stu dentów. Na ścianach w całym GG były porozlepiane grafiki z nr po mieszczeń i nazwą wydziału. Dobra organizacja rzucała się wtedy w oczy. Służby porządkowe wpuszczały do GG jedynie studentów za okazaniem indeksu. Z okien widzieliśmy podawane przez wysoki metalowy płot małe torebki od przechodniów i duże kartony z jedze niem. W auli GG stał fortepian, na którym studenci Konserwatorium dawali koncerty i muszę się przyznać, że po dziś dzień, ilekroć słyszę etiudę rewolucyjną Chopina, to kojarzy mi się ona z tamtymi koncer tami i ówczesną atmosferą. Pamiętam przemówienia z „głównej try buny” rektora, prorektorów i dziekanów różnych wydziałów nawo łujących, czasem i przy pomocy gróźb, swoich studentów do powrotu na zajęcia. I na tym tle najbardziej utkwiło mi zachowanie naszego dziekana prof. Treberta, który nie przemawiał z „głównej trybuny", lecz przyszedł do naszego MP-owskiego pomieszczenia i normalnie z nami rozmawiał, bez straszenia, bez podnoszenia głosu, bez groże nia paluszkiem. Nie przypominam sobie, żebym słyszał, że ktoś z MP miał później jakiekolwiek większe problemy... Pamiętam też moment wyjścia z terenu PW. Wychodziliśmy późno w nocy, czy nad ranem, jakimiś ciasnymi przejściami. Po wyjściu przeszliśmy przez szpaler „chłopców", ale chyba nie wsiedliśmy do czekających autobusów, tyl ko poszliśmy dalej na piechotę.

• Ku pamięci przesyłam zdjęcie petycji z 13 marca 1968. To skan z ory ginału rozdawanego wtedy w auli.

• Wykład czy ćwiczenia z matematyki z p. Berezowską. Temat: Rachu nek prawdopodobieństwa. Na początku oczywiście, „że jak możliwe są 2 wyniki, to szanse każdego są równe, czyli po 50%”. Tu czyjaś sceptyczna uwaga, że „jak mi spadnie chleb z masłem, to zawsze ma słem do podłogi”. Powiało zgrozą, co się za chwilę stanie. Ale p. Bere zowska, o dziwo nie zrażona, pociągnęła dalej temat chleba z masłem, twierdząc, że tu wychodzimy z matematyki, a wchodzimy w zakres psychologii, która mówi, że tzw. wartości oczekiwane, w tym przy padku to, że nasz chlebek spadnie masłem do góry, nie są przez nas później pamiętane, a pamiętamy jedynie te gorsze sytuacje, czyli masłem do podłogi i stąd wrażenie, że tylko takie sytuacje mają miejsce i że mate matyka nie działa. To podejście bardzo mi utkwiło w pamięci.

• Egzamin z rysunku technicznego. Zdajemy parami u któregoś z asy stentów. Zadanie nasze polega na narysowaniu i opisaniu jakiejś struktury. Kolega jest mańkutem, ale prawą ręką posługuje się prawie tak dobrze jak lewą. Zaczyna odpowiadać i z prawdziwym mistrzo stwem rysuje i pisze z lewej strony rysunku lewą ręką, potem prze rzut ołówka i z prawej strony rysunku prawą ręką. Asystent widać, że jest tym zaskoczony i wkrótce zaczyna coraz mniejszą uwagę zwracać na to, co on mów, a coraz bardziej jest wpatrzony w jego oburęczne wyczyny. Kolega zauważa to również i stara się uczynić ten pokaz coraz bardziej mistrzowskim i efektownym. W końcu asystent prosi go o indeks. Ja wyjmuję na wszelki wypadek również swój i o dziwo, dostajemy obaj po 4.

• Egzamin z geometrii wykreślnej. Gdy wychodziłem z domu na ten egzamin, moja starsza siostra, która była już na V roku MT ostrzegła mnie, żebym nie trafił na egzaminie na asystenta o nazwisku Redos, bo mały, o wzroście ok. 1,5 m i bardzo nie lubi wysokich. Oczywi ście trafiłem na niego. Dał mi pierwsze zadanie. Rozwiązałem. Drugie również. Widzę, że ci, którzy weszli do innych asystentów już wy chodzą, a ja dostaję kolejne zadanie. Złapał mnie dopiero na ósmym i z triumfującą miną oświadczył: „No, takich prostych rzeczy pan nie umie", ale 3 postawił.

• Do egzaminów uczyliśmy się zwykle w kilku. Po trzecim roku, w sesji letniej poszliśmy na pierwszy termin z TMM (Teoria Maszyn i Mecha nizmów) zupełnie zieloni, w zasadzie chcieliśmy się zorientować, jakie dają tematy. I o dziwo, jedno zadanie rozwiązałem sam, do drugiego dostałem ściągę i kiedy wywiesili wyniki, okazało się, że jesteśmy wy znaczeni na następny dzień, na godzinę 10, na ustny. Wpadliśmy w po płoch, ale nie było zmiłuj. Umówiliśmy się, że będziemy u mnie ryli całą noc. Spotkaliśmy się w czwórkę. Skończyliśmy po 6 rano. Prysznic, mocna kawa i o 10 na egzamin. Wyniki tego nocnego rycia były rewe lacyjne: jedna 5, dwie 4 i jedno 3⅟2 moje, bo nie wiedziałem jaka jest jednostka momentu bezwładności.

• Naszego dziekana, prof. Treberta, wspominam jako kulturalnego, sympatycznego, eleganckiego mężczyznę, pełnego życzliwości dla studentów. Często przychodziłam do niego z prośbą o podpisanie po zwolenia na wyjazd za granicę (paszportów, jak pamiętacie, nie mie liśmy w domu, za każdym razem trzeba było występować do urzę du o wydanie, a studenci musieli mieć zgodę na wyjazd z uczelni).

W czasie studiów trochę pojeździłam po świecie, co było związane z uprawianym przeze mnie sportem wyczynowym. Podczas każdego spotkania prof. Trebert miło porozmawiał i oczywiście podpisywał zgodę na wyjazd.

• Z dużą sympatią wspominam prof. Wolniewicza. Podczas egzaminu dyplomowego jeden z asystentów próbował znaleźć niedoskonałości w mojej pracy dyplomowej, a pan profesor z całym zaangażowaniem pomagał mi „odpierać ataki” i pewnie dlatego z tego egzaminu do stałam 5.

• Pan prof. Antoniuk to barwna postać. Na pewno każdy czuł przed nim respekt. Ja zapamiętałam go również jako gorącego kibica sporto wego. Poszła plotka, że nie zaliczy nikomu, kto nie przyjdzie na mecz piłki nożnej na stadion „Skry”. Przyszła nas spora grupa. Meczu nie pamiętam, ale pogodę tak – było chłodno i mżawka. Egzamin z me chaniki zdałam na 3 i pół. Zdziwiłam się i wystraszyłam, gdy dowie działam się, że profesor mnie wzywa. Oczywiście poszłam i jakież było moje zdziwienie, kiedy powiedział, że mam poprawiać egzamin na wyższą ocenę. Tłumaczyłam, że zdałam na 3 i pół i na więcej nie umiem i nie chcę poprawiać tej, jak dla mnie, pozytywnej oceny. Za kończył naszą rozmowę stwierdzeniem, że jak nie zgłoszę się do koń ca tygodnia, to będzie moim wrogiem do końca studiów. Nie ryzyko wałam i w piątek zgłosiłam się w gabinecie profesora. W ten sposób zostałam chyba jedyną osobą, która poprawiała u Antoniuka zdany już egzamin (z 3 i pół na 4 i pół). O tym, że nie został moim wrogiem, a przyjacielem przekonałam się podczas egzaminu z wytrzymałości materiałów. Jak i na poprzednich, nieudanych podejściach miałam ogromne poczucie braku wiedzy i niechęć no pisania. Prof. Antoniuk zaczął zaglądać mi przez ramię i tłumaczyć, że to umiem, że to po dobne zagadnienia, na jakie odpowiadałam z mechaniki i naprowa dzał mnie na poprawne odpowiedzi. Tylko dzięki niemu wreszcie zdałam. Wiem, że pomoc profesora zawdzięczałam jego sympatii do sportu i sportowców.

• Odwrotną sytuację miałam u pani Berezowskiej. Ona miała ogrom ną niechęć do sportowców, a podobno jeszcze większą do Antoniu ka. Odczułam to wyraźnie na egzaminie, na który przyszłam dobrze przygotowana. Przed egzaminem jeden z kolegów narzekał, że nie czuje się pewnie. Zaproponowałam mu, żeby usiadł koło mnie i za glądał do mojej pracy. Zaglądał… i dostał 5, co zwalniało z dalszej części egzaminu. Ja dostałam za to samo 3 i pół i musiałam zaliczyć ustne podejście, a moją pracę pani Berezowska natychmiast schowała pod biurko.

• Egzamin wstępny, matematyka. Nastrój przed – lekki niepokój, ale przecież nie ma się czego bać. Maturę pisemną oddałem w pół go dziny – ocena bardzo dobra. Nastrój po – katastrofa. Zacząłem od zadania potencjalnie najtrudniejszego. Po pół godzinie stwierdziłem, że coś mi nie wychodzi. Zaczynam, mocno zaniepokojony następne.

Jakieś dziwne wyniki kolejnych obliczeń. Robię następne, już spani kowany ostatecznie. Wynik – jedno zadanie z czterech rozwiązane prawidłowo. Czyżbym miał się nie dostać? Do ustnego powtarzałem program liceum, przez kilka dni, praktycznie 20 godzin na dobę. Ja koś się udało. Już nigdy na żadnym egzaminie nie zaczynałem od naj trudniejszego zadania.

• Pierwszy i jedyny oblany egzamin – z maszynoznawstwa na pierw szym roku. Ale oceny niedostatecznej do indeksu nie wpisano mi.

Coś mi nie wyszło z opisem zastosowania jednej z grup rurek w paro wozie. Po raz pierwszy w życiu pomyślałem: „Po co mi to? Może się nie nadaję na mechanika”. Po studiach, niespodziewanie dla siebie, zostałem nauczycielem. Pracowałem na uczelni na wydziale, który ukończyłem, potem kilka lat w rzemiośle. Po wyjeździe na wieś uczy łem w szkole podstawowej, następnie byłem dyrektorem w jednym z nielicznych w Polsce gminnym liceum, którego byłem twórcą. Jakoś po studiach na Mechanice Precyzyjnej wszędzie dawałem sobie nieźle radę. Może nie były one takie złe?

• Podczas praktyki letniej po III roku dowiedziałem się, że jednym z najważniejszych elementów produkowanych wag są wykonywane z twardych kamieni półszlachetnych tzw. noże. Grzbiet takiego noża był zaokrąglany, jak przeczytałem z rysunku technicznego, promie niem kilku mikrometrów. Na moje pytanie (chciałem popisać się wni kliwością), jak sprawdza się wykonanie tego zaokrąglenia, majster wziął taki element i ... przyłożył pod światło do oka.

• Prof. Murza-Mucha po pisemnym egzaminie wpisywał oceny do indeksu, ale ja dostałam 3-, wobec tego byłam wyczytana do ust nego. Było nas 4–5 osób. Profesor kazał nam usiąść w jednym rzę dzie i pierwszemu z nas zadał pytanie, które kolejno przechodziło na następnego, jeśli nie bardzo umieliśmy na nie odpowiedzieć. Jako ostatni w rzędzie siedział kolega ze starszego roku. Kiedy do niego dochodziło zadane pytanie, a on, tak samo jak my, nie znał odpo wiedzi, Murza-Mucha ze zdziwieniem pytał: „I pan też nie wie?”. Ta sama sytuacja powtórzyła się kilkakrotnie. Wreszcie profesor popro sił wszystkich o indeksy i wpisał oceny. Byłam bardzo zaskoczona, że wszystkim wpisał ocenę 3, a koledze z wyższego roku 2.

• Bardzo miło wspominam drugi obóz wojskowy w Olsztynie po IV roku. Na pierwszym, po II roku dowódcą naszej kompanii był płk Koszykiewicz, którego nie fascynowała służba wojskowa tylko gra w brydża, podobnie jak mnie i moich kolegów. Poprosił nas, by przed kolejnym obozem przyjechać dzień wcześniej celem spędzenia całego dnia przy stoliku. Zgodnie z ustaleniami stawiliśmy się wcześniej. Po rozpoczęciu zajęć prawie codziennie byliśmy oddelegowani po apelu porannym do jego dyspozycji, z czego byliśmy niezmiernie zadowo leni. Trzykrotnie wizytowaliśmy od piątku do niedzieli (na przepust kach) stolicę. Zaliczyłem to brydżowe zgrupowanie do wyjątkowo udanych częściowych wakacji.

• Prof. Antoniuk był z pewnością najbardziej niekonwencjonalną i barwną postacią MP z bardzo dużym poczuciem humoru. Jego ob wieszczenie przed każdym kolokwium: „Palić wolno, pluć nie wol no” przeszło do historii.

• Zabawna dykteryjka jest związana z prof. Wolniewiczem z Katedry Metrologii, ochrzczonego przez studentów ksywką „Piec”. Nazwa ta była tak popularna wśród nas, iż jedna z naszych koleżanek poszuku jąc profesora, zajrzała do asystentów i stojąc w drzwiach, nie widząc stojącego z boku Wolniewicza, zwróciła się z pytaniem, gdzie można zastać profesora Pieca. Zapanowała ogromna konsternacja wśród asy stentów. Na szczęście jednak nie pojawiły się żadne reperkusje i bez problemu otrzymała zaliczenie i zdała egzamin.

• Jedno wyjaśnienie. To nie studenci nazwali prof. Wolniewicza „Pie cem”. Przezwisko wzięło się stąd, że podczas okupacji, aby jakoś wy żyć i utrzymać rodzinę, zajmował się produkcją i sprzedażą piecyków popularnie zwanych „kozą”.

• Na trzecim roku studiów dojrzałem do tego, że należy chodzić na terminy zerowe egzaminów, ponieważ nie grozi to żadnymi

konsekwencjami typu dwója w indeksie. Poszedłem zatem na egza min z metrologii technicznej u Wolniewicza na zerówkę, przygotowa ny jako tako. Egzamin późnym popołudniem. Z pisemnego dostałem 2 1/2. Nie przejąłem się tym zbytnio, gdyż szedłem z nastawieniem sprawdzenia, jakie są pytania, a nie, że koniecznie muszę zdać. I gdy już prawie zbierałem się do domu Wolniewicz oznajmił, że w termi nie zerowym dopuszcza do ustnego wszystkich, także tych, którzy nie zdali pisemnego. Już za chwilę. Szczęśliwie zdałem na 3.

• Egzamin z elektroniki u Janusza Majchra był bardzo „demokratycz ny”. Wszystkie pytania egzaminacyjne (egzamin był ustny) były po dzielone na działy, w każdym dziale kilkanaście pytań. Student loso wał trzy razy dział i jedno pytanie z danego działu. Majcher dodat kowych pytań nie zadawał. Do tego egzaminu uczyliśmy się przez ostatnie trzy dni w trójkę do drugiej w nocy. Po trzecim dniu byliśmy totalnie niewyspani. Egzamin o 9 rano. Wylosowałem swoje trzy py tania. Odpowiadam i w trakcie odpowiedzi na trzecie orientuję się, że mówię kompletne bzdury, zatem szybko i bez zająknięcia „zmieniam front” i „prostuję” odpowiedź. Skończyłem, Majcher popatrzył na mnie i zapytał, czy jestem żeglarzem. Ja na to, że nie. „A jak Pan od powiadał, to w pewnym momencie zrobił Pan taki zwrot o 180 stopni, jak doskonały żeglarz”. Zdałem na 3 i 1/2.

Kilka zdjęć

Tablica upamiętniająca

I dziekana naszego wydziału

profesora Henryka Treberta

Pan profesor Władysław Tryliński i pani Stanisława Hawrat Nasze koleżanki i nasi profesorowie Henryk Trebert i Eugeniusz Antoniuk

MY. Przed egzaminem i w przerwie między wykładami Wybrano z „Nasz Wspaniały Rocznik 63” (M.H.)

Ludwik Mirosław Gajewski

Studia: 1960–1966

Specjalność: Drobne Mechanizmy i Przyrządy Pokładowe

Dojrzewanie emeryta

Dopadła mnie emerytura. Zabrzmiało groźnie i ponuro jak rozpo znanie jakiejś choroby, ciężkiej lub lżejszej, może jak nowotwór lub ruptura?

Nadmiar wolnego czasu dla umysłu jest równie groźny jak przepra cowanie, o czym przekonałem się już po paru miesiącach. Uzupełnianie wiedzy z dziedzin pozapolitechnicznych jak historia i historiozofia jesz cze wzmocniło podświadomy przekaz przemijania, który wkrótce do minował w moich myślach. Starość nadchodzi i nic na to nie poradzisz.

A może jeszcze nie tak szybko wzlecę ku przestworzom?

Ku przestworzom V

Chyba spróbuję, znów ulecę we śnie...

Wzniosę nad jasną mego życia drogę

Na przekór sile ciążenia co wcześniej

Śmiałków zapały studziła boleśnie.

Spojrzę z wysoka na horyzont w dali ...

Czy stąpać po niej dalej jeszcze mogę?

A może ścieżka nie niknie w oddali

Tylko spokojnie zanurza się w fali

Morza wiecznego, chłonącego dusze

Jak krople wody z chmur powracające

Pochłania ziemia – wszech rodzeń akuszer.

Niezmienne krople deszczem spadające

Niosą pieśń smętną ale pełną wzruszeń.

Cichą, spokojną, dla duszy kojącą...

Jednak technika pozostawiła głęboki ślad i wkrótce dała znać o sobie w tych nieco parafilozoficznych rozważaniach.

Ku przestworzom XI

Rozum to wiedza – oprogramowanie ...

Umysł podobny jest do komputera?

Zbyt śmiałe zda się jest to porównanie ...

Maszyna zdatna by wykonać teraz

Wskazane dla niej, skończone zadanie.

Umysł wszak może wznieść się na wyżyny

I drogę myśli chronić przed wikłaniem

Nowych problemów określać przyczyny.

Stąd jasny umysł, a nie jasny rozum

W powszechnej mowie bywa przyzywany

To umysł mówi i wierszem i prozą

Ma kontakt z duchem i jest zakochany.

Czy ginie z ciałem zdjęty śmierci grozą?

A może z duszą jest oczekiwany ...

Niejako w samoobronie przed natręctwem myśli o sprawach ostatecz nych skierowałem swoją uwagę na bardziej przyziemne sprawy i więcej czasu zacząłem poświęcać na zaniedbywane dotychczas hobby.

Najpierw ogród, a później związana z nim fotografia, to był bliski związek z przyrodą i nowy sposób na życie, niejako oswojenie z przemi janiem, które tak pięknie oddają pory roku.

Poranek w lesie

Kocham wczesnego poranku widok w lesie,

tę lekką mgiełkę co ptaków śpiewy niesie,

rosę skapującą z liści prosto na twarz,

spokój wniesiony w duszę... czy też go masz?

Dzień narastający równo, życie świeże,

w budzącej się przyrodzie dzikie zwierzę.

Krótka chwila poranku jak życie mija,

spieszmy pić tę rosę co dzień – bo niczyja.

Emeryta sposób na życie

Idę spokojnie przez życie

więcej niczego nie pragnę

Stąpam ostrożnie po linie

z nadzieją, że z niej nie spadnę

Ogród kwitnący i miłość

dwie czyste i bratnie dusze

Nie dla mnie teraz romantyzm

porywy, serca katusze

Doceniam bliskich, przyjaciół

unikam blichtru, rozgłosu

Radością się czasem dzielę

ot, taki na życie sposób.

Podziałało, wrócił spokój duszy, a nawet poczucie humoru. Wracam kiedyś z ogrodu na obiad (13.05.2010), a tu w telewizji leci akurat trans misja z Akwizgranu.

Nagroda

Karlsprise Der International Zumachen

Ach, w katedrze w Akwizgranie

Jest nagrody odebranie

Co Karola jest Wielkiego

Dla Premiera, dziś polskiego.

Karol Wielki, wnuczek Młota

Tak pogonił wszystkim kota

W wielu krajach w Europie

Że pobiegli jak w ukropie

Do papieża po ratunek.

Leon Trzeci pomyślunek

Lekki miał na zawołanie

Tak znienacka, niespodzianie

Szybko zrobił go Cesarzem.

Ten nie wzbraniał się tym razem

Europę wziął w opiekę

Od Bawarii – w Ebro rzekę.

„Toż to Unii jest zarzewie

Mało kto dziś o tym nie wie”

Niemcy zgrabnie to chwyciły

Gdy nagrodę stanowiły

Zasłużonych dla jedności,

W poczuciu historyczności,

Przecież Unii nie Cesarstwa.

Teraz inne są mocarstwa.

Donald śmiało głowę wznosi

Po Angeli mowę głosi.

Ta go głośno wychwalała

Cała Polska to słyszała

„Zaufanie już buduje

Mój kolega, ja to czuję”.

Polsce także wnet pomoże

Gdy coś pójdzie, nie daj Boże

W czasie rychłej prezydencji

Naszej, polskiej już kadencji.

Mile słuchał laudacji

Medal przyjął, po kolacji

zaś pomyślał całkiem szczerze:

„Gdy z Angelą jest przymierze

Szybko zrobi mnie Kanclerzem”.

Najpiękniejszy miesiąc w roku do przebywania w ogrodzie to niewątpliwie maj. Nie tylko z powodu kolorystyki roślin w pełnym rozwoju i pory ich kwitnienia. Wszechobecne śpiewy ptaków i oszałamiające zapachy kwiatów czy to o poranku, czy popołudniem, mogą pobudzać do niespodziewanych zachowań.

Zapach azalii

Majowy zapach kwitnących azalii

Dziewczyną w letniej sukience zniewala

Kusi, szczebiocze ptaszkami z oddali

Spokoju nie daje, rozum powala

Wypełnia powietrze i drażni zmysły

Wanilia z miodem, trochę cynamonu

Aż w srebrnej głowie nowe pomysły

Obudzą się zaraz, nieco opóźnione…

A może by tak wynieść do ogrodu

Koniak i kawę i żonę zaprosić?

Tak nagle, zaraz, jakby bez powodu

Trochę się przytulić, by o więcej wnosić?

Romantyczne nastroje doczekały pełni lata. Wtedy zaczęła mnie nę kać jakaś muzyka, najpierw ledwo słyszalny, zwolna coraz wyraźniej szy rytm …chyba własnego serca. Tak to oceniałem wsłuchując się, ale przebijająca się uporczywie przez pamięć melodia nie dawała mi spokoju przez wiele dni. Aż wreszcie te odgrzebywane w pamięci echa z przeszło ści objawiły się jako znane wspomnienia.

Echa

Usłyszałem znów dziś, znajomy dixie rytm

Skąd słychać go, jak doszedł tu

Bit pięćdziesiątych lat, Radio Luxemburg gra Raz zabrzmi tam, a teraz tu

Hej,

Znów w duszy gra melodia ta

Przyniósł ją wiatr więc idę z nim

Spotkajmy się w dolinie tej

Gdzie mieszka Lilli

Nie pamięta już nikt, nie pamięta dziś nikt Jak dixie rytm, gdzie dixie rytm

Poruszał nogi nam, przyspieszał bicie serc

To było tam, nie było tu

Więc,

Niech nam gra dixielandu band

Miarowy, równy diesla gang

Ludzkiego serca wieczny rytm

Na drodze życia

Wrzesień, 2016

Ludwik Mirosław Gajewski

Marek Górski

Studia: 1964–1970

Specjalność: Drobne Mechanizmy i Przyrządy Precyzyjne

Studia na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej o specjalności „Drobne Mechanizmy i Przyrządy Precyzyjne” ukończyłem obroną pracy magisterskiej napisaną pod kierunkiem prof. Zdzisława Mrugalskie go w 1970 roku.

Przygotowując się do egzaminu dyplomowego o temacie: „Konstruk cja mechanizmu zegarowego z napędem elektrycznym”, szukałem mate riałów i trafiłem do Brata Wawrzyńca Marii Podwapińskiego, zakonni ka z Niepokalanowa. Brat Wawrzyniec jest autorem kilkunastu tomów dzieła o nazwie „Zegarmistrzostwo” – podstawowej literatury w języku polskim w tej branży. Poznałem liczne książki, które mogłem wykorzy stać w swojej pracy dyplomowej. Brat Wawrzyniec prosił mnie również o ocenę kolejnych tomów „Zegarmistrzostwa”, pomagałem również przy wykonywaniu rysunków do tych książek.

Po ukończeniu studiów podjąłem pracę w Centralnym Biurze Kon strukcji Obrabiarek w Pruszkowie.

W 1971 roku otrzymałem dziwny telegram o treści: „Z polecenia Bra ta Wawrzyńca Podwapińskiego proszę o pilny kontakt z …..” – i tak trafi łem do grona zegarmistrzów warszawskich, którzy zamierzali zbudować zegar do Zamku Królewskiego w Warszawie.

Wcześniej zgłoszono już akces do zbudowania zegara dla zamku przez innego rzemieślnika, Sz., jednak koledzy widząc jego pracę, mieli poważne obawy czy podoła on temu zadaniu. Udali się więc do autory tetu w branży zegarmistrzowskiej, do Brata Wawrzyńca z Niepokalano wa, aby pomógł lub udostępnił jakieś materiały na temat zegarów wieżo wych. Wówczas Brat Wawrzyniec wskazał na mnie.

Początkowo miałem duże obawy, czy podołam tak poważnemu za daniu. Jednak po rozmowie z prof. Zdzisławem Mrugalskim podjąłem się tej pracy. Decyzja ta zaważyła na dalszej mojej pracy zawodowej.

W roku 1971 powstały założenia konstrukcyjne i po ich przyjęciu przez Kierownictwo Zamku Królewskiego w Warszawie w roku 1972 rozpoczęły się prace nad dokumentacją konstrukcyjną. Pracując wówczas w CBKO, uzyskałem zgodę dyrekcji Biura na to, że mogłem połowę cza su pracy przeznaczać na zegar dla Zamku. Prace na każdym etapie były konsultowane z prof. Zdzisławem Mrugalskim. W wykonywaniu rysun ków detali (w ilości ok. 400 szt.) pomagali mi koledzy z CBKO za zgodą kierownictwa.

Zespół zegarmistrzów powołany przy Cechu Złotników, Zegarmi strzów, Optyków, Grawerów i Brązowników pod kierownictwem zegar mistrza Władysława Zaleskiego otrzymywał sukcesywnie rysunki detali, a członkowie zespołu budowy zegara wykonywał je w metalu. Większe elementy, np. korpus zegara, został odlany w Hucie Warszawa, a następ nie obrobiony w CBKO w Pruszkowie.

Prace przy montażu zegara prowadzone były w lokalu przy ul. Bugaj w Warszawie i trwały ok. 2 lata.

W lipcu 1974 r. zegar został zaprezentowany w Muzeum zegarów przy Cechu ZZOGiB, a następnie przetransportowany na Plac Zamkowy i w obecności niezliczonej ilości warszawiaków powędrował na wieżę.

Kika dni trwał ostateczny montaż i ustawianie zegara. W dniu 19 lipca 1974 r. o godz. 11.15 ponownie ruszyły wskazówki zegara.

Prace przy odbudowie zegara bardzo szczegółowo opisał prof. Zdzi sław Mrugalski w swojej książce pt.: „Zegar na wieży Zamku Królew skiego w Warszawie. Historia powstania zegara, jego zniszczenie pod czas II wojny światowej i restytucji w latach 1972–1974 oraz eksploatacji w latach 1974–2014” wydanej w 2014 r. przez Klub Miłośników Zegarów i Zegarków w Warszawie.

Wykonawcy składając dokumentację w Zamku Królewskim, zastrze gli, że drugi taki zegar nie może zostać wykonany (Przekazy historyczne mówią, że w tym celu oślepiano mistrza, który wybudował zegar – mnie na szczęście to ominęło – ale zgodnie z przyrzeczeniem, takiego samego zegara już nie zrobię.) Nadmienię również, że wszystkie prace przy zega rze zostały wykonane w czynie społecznym.

Ponieważ pojawiała się potrzeba budowania kolejnych zegarów, za szła konieczność wykonania nowej dokumentacji konstrukcyjnej. I tak wykonałem kolejną dokumentację techniczną dla zegarów nieco mniej szych, a przez to i tańszych w wykonaniu. Zegar tego typu może być zbudowany w różnych wersjach: z wybijaniem kwadransów i godzin na dwóch dzwonach, z wybijaniem półgodzin i godzin na jednym dzwonie oraz tylko sam mechanizm chodu, który może napędzać wskazówki na 1 do 4 tarcz zegarowych.

Zaczęły powstawać zegary mechaniczne wykonane wg mojej kon strukcji. Z uwagi na duży zakres prac przeważnie budowane z innymi kolegami – zegarmistrzami. W ten sposób uczestniczyłem w powstawa niu niżej wymienionych zegarów. Przeważnie są to nowo wybudowane zegary, ale jest również kilka zegarów starszych, które nadal nadają się do eksploatacji, lecz zostały w nich wprowadzone pewne usprawnienia, np. samoczynne nakręcanie za pomocą silnika elektrycznego zamiast na kręcania ręcznego:

• 1974 r. maj, zegar w Pruszkowie, Park Sokoła, zegar czterotarczowy z wybijaniem godzin elektronicznym.

• 1974 r. Ratusz w Pułtusku, zegar jednotarczowy.

• 1975 r. zegar czterotarczowy w budynku dyrekcji ZNTK w Pruszkowie.

• 1976 r. zegar w Austrii, na kościele na Kahlenbergu pod Wiedniem, skąd Jan Sobieski dowodził słynną bitwą.

• 1977 r. Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie. Bardzo ciekawa kon strukcja zegara całkowicie zniszczonego, z wieloma funkcjami, które zostały odtworzone tylko na podstawie opisów. Zegar z dwuczęścio wą tarczą, ze wskazaniami faz księżyca oraz błaznem wybijającym lewą ręką kwadranse a prawą godziny. Podczas wybijania błazen kła pie szczęką i mruga oczami. W centralnej części górnej tarczy wska zującej jedną wskazówką godziny umieszczony jest maszkaron, który w ustach posiada kalendarz dni miesiąca, natomiast jego oczy wodzą za wskazówką godzinową. (Teraz mała dygresja: będąc z rodziną nie daleko na wczasach, kilka lat po oddaniu zegara, odwiedziłem „swoje dziecko” i ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu przewodnik oprowa dzający grupę zwiedzających mówi: „a tu jest właśnie człowiek, który odbudował ten zegar”).

• 1978 r. zegar kwiatowy przed Muzeum Techniki, Pałac Kultury i Na uki w Warszawie.

• 1979 r. Słupca, kościół parafialny.

• 1984 r. Łowicz – Katedra – zegar dwutarczowy wybijający kwadranse i godziny na dwóch dzwonach.

• 1985 r. Dąbrowa Górnicza, budynek poczty, zegar mechaniczny dwu tarczowy, bicie elektroniczne.

• 1985 r. Opatów – Kolegiata, Remont i modernizacja starego zegara wybijającego kwadranse i godziny.

• 1986 r. Staszów – Sukiennice w Rynku, bicie półgodzin i godzin na dzwonie.

• 1988 r. Oleśnica – Zamek Książąt Oleśnickich. Zegar dwutarczowy.

Kurant elektroniczny.

• 1990 r. Olkusz – Osiedle „Słowiki”. Zegar czterotarczowy.

• 1990 r. Piaseczno – stary Ratusz – zegar jednotarczowy.

• 1991 r. Warcino k. Słupska, dawny pałacyk myśliwski Bismarca, obec nie Zespół Szkół Leśnych. Remont i modernizacja zabytkowego zega ra z biciem na dzwonie.

• 1993 r. Lębork – Ratusz. Remont i modernizacja zabytkowego zegara z biciem na dzwonach.

• 1994 r. Siedlce – Ratusz – obecnie muzeum. Remont i modernizacja zegara mechanicznego. Wykonanie kuranta elektronicznego wygry wającego „Pożagnanie ojczyzny”.

Od tej pory zaczęliśmy instalować zegary elektryczne – własnej kon strukcji – bądź kupowane od wyspecjalizowanych dostawców – tańsze i z racji większej produkcji bardziej już sprawdzone.

Tak zamontowaliśmy i uruchomiliśmy szereg zegarów elektronicz nych, często sterowanych sygnałem radiowym lub odbieranym z satelity.

• 1996 r. Serock – nowy Ratusz.

• 1997 r. Błonie – zabytkowy Ratusz.

• 1998 r. Warszawa – Ratusz Dzielnicy Targówek.

• 1998 r. Tomaszów Lubelski – szkoła muzyczna.

• 1999 r. Janów Podlaski – stadnina koni. Remont i modernizacja zabyt kowego zegara mechanicznego. Uruchomienie bicia godzin w dzwon, nieczynne od ok. 60 lat.

• 1999 r. Warszawa – Ratusz Dzielnicy Białołęka.

• 2000 r. Warszawa – Ratusz Dzielnicy Wola.

• 2000 r. Mińsk Mazowiecki – Nowy Ratusz.

• 2000 r. Jelenia Góra – kościół garnizonowy. Zegar specjalny z żyran dolem przechodzącym przez oś zegara.

• 2001 r. Warszawa – zegar na frontonie budynku mieszkalnego przy ul. Komorskiej.

• 2001 r. Warszawa Praga – Liceum Władysława IV.

• 2002 r. Pułtusk – Dom Polonii – zegar sterowany elektronicznie.

• 2003 r. Gorzów Wielkopolski – zegar na frontonie hotelu Gracja.

• 2003 r. Serock – budynek TPD.

• 2004 r. Dębe – elektrociepłownia wodna. Remont i modernizacja zegara.

• 2004 r. Jabłonna – pałac. Zegar jednotarczowy z biciem godz.

• 2005 r. Wołomin – Bank Spółdzielczy. Zegar dwutarczowy.

• 2006 r. Babice – zegar trzytarczowy na nowym budynku poczty.

• 2007 r. Tykocin – remont zabytkowego zegara mechanicznego .

• 2008 r. Stadnina Nad Wigrami – po 19 latach powstał nowy zegar me chaniczny z biciem półgodzin i godzin na dzwonie.

• 2009 r. Warszawa – Ratusz Dzielnicy Bielany. Zegar jednotarczowy.

• 2010 r. Pożarowo k. Wronek – zegar dwutarczowy elektroniczny.

• 2010 r. Babice – zegar na frontonie pawilonu handlowego.

• 2011 r. Pruszków – nowo wzniesiony budynek starostwa powiatowe go. Zegar dwutarczowy elektroniczny.

• 2014 r. Pruszków – parafia Żbików. Zegar czterotarczowy na wieży kościoła. Sterowany elektronicznie.

• 2014 r. Józefów k. Otwocka – Dom Kultury. Zegar sterowany elektronicznie.

Powyżej wymieniłem tylko poważniejsze prace. Wykonałem jeszcze kilkanaście mniejszych zegarów w prywatnych posesjach klientów, base nach, szkołach itp.

Firmę zegarmistrzowską prowadzę już od 40 lat!? Okazuje się, że taka firma jest bardzo potrzebna w 60-tysięcznym mieście. Zresztą mam wielu klientów również z okolicy. Klientami naszej firmy jest wielu znanych aktorów, dziennikarzy i innych osób z „pierwszych stron gazet”.

Obecnie zajmuję się konserwacją zegara na Zamku Królewskim, przy dużym zaangażowaniu prof. Zdzisława Mrugalskiego.

Cieszę się bardzo z tego, że tak jak ja przejąłem firmę w 1977 r. po swoich rodzicach, w pracach przy zegarach angażuje się obecnie również mój syn Bartłomiej Górski, mistrz zegarmistrzowski, prowadzący swoją firmę.

Marek Górski

Adela Hirschberg (Rogowska)

Studia: 1965–1971

Specjalność: Automatyka

Białystok – Warszawa – Sztokholm – Netanja.

Kobieta mechanik precyzyjny.

U siebie na obczyźnie

Netanja jest pięknym nadmorskim miastem w Izraelu. Około 30 km do Tel Awiwu, 50 km do Hajfy. Kiedyś to była dziura z paroma hotelami nad morzem. Teraz ponad 200 tysięcy mieszkańców.

Piękne piaszczyste plaże i wg mnie najpiękniejsza w kraju długa prome nada nadmorska na wysokiej skarpie. Mieszkam tu od pół roku. Naprze ciwko Park Zimowego Stawu, który atmosferą troszeczkę przypomina mi Central Park w Nowym Yorku. Ten zimowy staw wysycha i zarasta latem a odżywa zimą. W parku wiosną codziennie pojawiają się nowe kwiaty.

Gdy zakwitają irysy, przybywają tu wycieczki z całego kraju. Staw i drze wa przyciągają masę ptaków, a wśród nich stada zielonych papug, które ze wschodem słońca uciekają na wschód, by równie szybko wracać, gdy słońce zachodzi. Po drugiej stronie parku Morze Śródziemne. Bryza znad morza, czyli z zachodu, łagodzi upały. Jest maj, temperatura od ponad miesiąca wiele razy przekraczała 28°C, a myśmy jeszcze nie korzystali z air condition.

Jest maj 2017 roku i Izrael szykuje się do upamiętnienia 50 rocznicy Wojny Sześciodniowej i zjednoczenia Jerozolimy. Wojna ta zmieniła Bli ski Wschód, a także moje życie.

Urodziłam się w Białymstoku. Chodziłam tu do przedszkola, szkoły podstawowej i średniej. Rodzina mojego ojca mieszkała tu od wielu po koleń. Rodzice chcieli, abym po maturze studiowała na tutejszej akademii medycznej, która znajdowała się parę kroków od naszego domu. Dla mnie to było za blisko. Medycynę studiowało bardzo dużo kobiet. Zawód lekarza stał się kobiecym nisko płatnym zawodem. Chciałam w świat.

Podróżować. Poznawać inne kraje i ludzi. Władać obcymi językami. Pa sjonowało mnie dziennikarstwo. Moje nauczycielki matematyki i fizyki stwierdziły: „Jesteś za zdolna, aby wkuwać medycynę. Idź na uniwerek na matematykę, albo na politechnikę”. Byłam faktycznie dobra z tych przedmiotów i kochałam rozwiązywać zadania i udowadniać. To był duży wpływ mojego Taty. Bardzo uzdolniony technicznie humanista. Za miłowany w matematyce i fizyce. Marzył, by być inżynierem. Wojna, a po wojnie moje przybycie na świat temu przeszkodziły. Poświęcał nam dzie ciom dużo czasu i przekazał mi swoje zamiłowania i marzenia. Zapozna wał nas z literaturą piękną, opowiadał niesamowite własne historie pełne fantazji i ćwiczył nas, abyśmy samodzielnie myśleli. Zadania, jakie nam dawał do rozwiązania, były fascynujące i wymagały znajomości algebry i fizyki. Przyjaciele rodziców doradzili mi nowy wydział na Politechnice Warszawskiej Mechanika Precyzyjna. Jedna ze specjalizacji AUTOMATY KA. To zadecydowało.

W czerwcu 1965 mam 17 lat i po raz pierwszy jadę sama do Warszawy na kurs przygotowawczy. Mieszkam na sali gimnastycznej w Akademiku na Kopińskiej. Jest nas 30 dziewczyn. Kujemy, dyskutujemy, planujemy, marzymy. Wszystkie staramy się dostać na różne wydziały Politechniki.

Egzamin wstępny dużo łatwiejszy niż to, czym nas straszono na kursie przygotowawczym. Życie jest cudowne i zaczyna się we wrześniu tegoż roku. Na Politechnice jest mało dziewczyn, ale na Mechanice Precyzyjnej jedna trzecia to my. Poznaję fantastycznych ludzi. Jeden z nich to mój przyszły mąż, ale o tym jeszcze nie wiemy. Studia idą mi bardzo dobrze.

Przyznano mi wraz z czterema kolegami na roku stypendium naukowe.

Czuję się popularna i lubiana przez kolegów i koleżanki. Lubię chodzić na potańcówki do Mechanika bo tam zawsze jest przewaga chłopców.

Wiosna 1967 i marzec 1968 wystawiają mnie na próbę.

Jestem na drugim roku. W marcu umiera mój ukochany Tata. Był bardzo dumny z moich sukcesów w nauce i że wybrałam Politechnikę.

Przeżywał każdy mój egzamin. Miałam w nim duże oparcie. Jego radość z moich studiów była dla mnie bodźcem. Gdy odszedł straciłam zapał.

Jestem wdzięczna mojej przyjaciółce Agnieszce, że zmusiła mnie do dal szego kucia, zdawania i niepoddawania się.

Piątego czerwca 1967 roku wybucha Wojna Sześciodniowa. Polska zrywa stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Jest to dla mnie szokiem.

W Izraelu mam wujka, to jedyny brat mojej Mamy, który przeżył woj nę w ówczesnej Palestynie. Polska prasa, radio i telewizja raportują już pierwszego dnia o zagładzie Izraela. Jadę do Białegostoku do Mamy.

Musimy ratować wujka i jego rodzinę. Nie musimy, bo Izrael wygrał. Ofi cjalna Polska zawiedziona. Nadchodzą oficjalne przemówienia najwyż szych władz o polskich oficerach żydowskiego pochodzenia nielojalnych wobec Polski i podejrzenia, że Polacy żydowskiego pochodzenia są „pią tą kolumną”, czyli stanowią zagrożenie. Nie ukrywam mojego niezado wolenia, że uważa się mnie za „piątą kolumnę”. Nie zdaję sobie sprawy z ryzyka i na razie jeszcze nic się nie dzieje. (Wiele lat później będę praco wać z Risk Assessment – ocena ryzyka).

Oprócz studiów interesuje mnie dziennikarstwo. Moje skryte marze nie. Gazeta „Politechnik” organizuje kurs dziennikarski. Zapisuję się. Pu blikuję nawet jeden artykuł. Poznaję ciekawych zaangażowanych ludzi, często krytycznych wobec sytuacji w Polsce. Jest 8 marca 1968 r. – wiec na Uniwersytecie Warszawskim, 11 marca na Politechnice Warszawskiej.

Dzień moich urodzin. Kończę 20 lat. Strajk na Politechnice Warszawskiej.

Aresztowania. Zwolnienia z pracy. Antysemickie ulotki i artykuły w pra sie, radiu i telewizji. Wyrzucanie z pracy. Muszę podjąć decyzję. Zostać w Polsce i walczyć czy starać się o wyjazd. Jako Żydówka mogę wyjechać do Izraela. Warunek – zrzeczenie się polskiego obywatelstwa. Dużo ludzi emigruje. W tym czasie wyjeżdża mój przyszły mąż. Dostaję od niego list.

Jest w Szwecji. Zaprasza bym go odwiedziła. Nie wierzę, że dostanę pasz port, ale składam podanie. Po paru miesiącach braku odpowiedzi idę do wydziału paszportów. Potworna kolejka. Po wielu godzinach czekania biuro zamykają, zanim dotarłam do okienka. Na drugi dzień jestem tam bardzo wcześnie. Docieram do okienka i dowiaduję się, że paszport cze ka na mnie. Skończyłam piąty rok studiów. Są wakacje. Sierpień. Zosta ła już tylko praca dyplomowa. W październiku muszę być z powrotem.

Postanawiam, że wrócę, zrobię dyplom i wyjadę do Izraela. Nie widzę dla siebie przyszłości w Polsce. Mimo dobrych wyników i stypendium naukowego nie mam żadnej propozycji pracy. Na razie jadę na wakacje do Szwecji, na miesiąc.

W sierpniu 1970 roku zostaję uwiedziona przez mojego przyszłego męża jak też przez Szwecję, która zaskoczyła mnie swoim pięknem, czy stością, standardem życia i życzliwymi, pięknymi ludźmi. Mój przyszły mąż Kuba ma już pracę, mieszkanie i stary samochód nieistniejącej już marki Simca, który rozkracza się na autostradzie przed Helsingborgiem.

Jesteśmy w drodze do Göteborgu, gdzie mieszka moja przyjaciółka Bela.

Jest noc i ratuje nas patrol policji drogowej i holownik. Jedziemy do Hel singborgu. My samochodem policyjnym z dwoma policjantami, a simca holownikiem do warsztatu. Jeden z policjantów uważa, że szkoda, abym wracała do Polski. Radzi, by mój przyszły się ze mną ożenił to będę mogła

zostać w Szwecji. Mój przyszły widocznie nie wykazał zbytniego entu zjazmu, bo policjant zwrócił się do kolegi kierowcy. „Gdybym nie był żonaty to ja bym się z nią ożenił. Ale ty możesz bo jesteś jeszcze wolny”.

W Helsingborgu spędziliśmy jeden dzień w oczekiwaniu na samochód.

Właścicielka domu, gdzie nocowaliśmy, też namawiała, żebyśmy się po brali, abym nie musiała wracać do Polski. Wieczorem zostawia nas sa mych w swoim domu, nas obcych jej ludzi. Byłam wzruszona.

Bierzemy ślub w Sztokholmie. Nie miałam ze sobą wszystkich doku mentów potrzebnych wg szwedzkiego prawa do zawarcia ślubu. Zezwo lenie na ślub wydawał w tamtych czasach lokalny urząd pastora. Pastor wykazał zadziwiające zrozumienie dla naszej sytuacji i po naradzie z sze fem miejscowej policji wydał nam zezwolenie. Ślub odbywa się w języ ku, którego jeszcze nie znam. Dwa tygodnie później wracam do Polski, aby pożegnać się z Mamą i Bratem, obronić pracę dyplomową i starać się legalnie opuścić Polskę. Zobaczę ponownie mego męża po roku. Nie zdawaliśmy sobie sprawy, że zajmie to tyle czasu i że będzie to bardzo trudny dla nas rok.

Pracę dyplomową robię w Katedrze Automatyki. Jest kontynuacją trzeciej przejściówki, której tematem był przegląd metod pomiaru zanie czyszczeń w olejach i zaproponowaniu metody pomiaru. Tematem pracy dyplomowej jest analiza wybranej w przejściówce metody i konstrukcja urządzenia pomiarowego, który dostał nazwę kolmatomierz. Prowadzą cym jest dr mgr inż. Stanisław Borowik, który w tym czasie dostał tytuł docenta. Prowadził parę lat wcześniej mojego męża. Opowiadał mi jak to musiał się za nim uganiać, aby skończył przejściówkę a potem pracę dyplomową. Za mną nie musiał się uganiać. To raczej ja uganiałam się za nim. Wspaniały człowiek. On i jego żona Jadwiga mieli odwagę w tam tych czasach okazać mi poparcie i otworzyć dla mnie swój dom. Nigdy tego nie zapomnę. Oboje niestety nie są już z nami. Jadwiga była jedną z nielicznych osób, które żegnały mnie na Dworcu Gdańskim. Drugą oso bą był mój kolega ze studiów Gienek. Znaliśmy się od początku studiów.

Wybrano nas, abyśmy reprezentowali pierwszy rok naszego wydziału przy składaniu przysięgi podczas uroczystej inauguracji w głównym gmachu Politechniki Warszawskiej. Ponoć byliśmy najlepsi na egzaminie wstępnym.

Dyplom obroniłam na początku 1971 roku. Wyjeżdżałam we wrze śniu. Tyle miesięcy zabrało mi zdobycie dokumentów niezbędnych do emigracji. Musiałam też zapłacić za studia i zwrócić stypendium nauko we, ponieważ nie miałam możliwości odpracować. W maju tegoż roku rektor Politechniki Warszawskiej przyznał mi 750 zł za dobre wyniki studiów w XI semestrze. Musiało to być po moim zapłaceniu za studia i tych 750 zł to chyba nie musiałam zwracać.

Wyjeżdżałam bez prawa powrotu, nie będąc obywatelką żadnego kraju z eleganckim, oprawionym w skórę koloru wiśniowego dyplomem magistra inżyniera mechaniki precyzyjnej. Specjalizacja automatyka. Dy plom był moją dumą i tożsamością. Dużo mi pomógł w moim życiu za wodowym i prywatnym. Dał mi wykształcenie formalne i ogólne jak też ogładę, poczucie własnej wartości i masę wspomnień z pięknych studenc kich lat w Warszawie.

Jechałam, aby rozpocząć moje dorosłe życie. Rodzina, dzieci, dom, praca, odpowiedzialność. Miałam już 23 lata. Przede mną wielka przy goda. Parę lat w Szwecji. Zdobyć doświadczenie zawodowe. Potem Izrael? Z tych planowanych paru lat zrobiło się 46. Szwecja była wów czas w czołówce rozwoju techniki i dobrobytu. Niesamowita dynamika.

200 lat bez wojen. Zdolni technicy i biznesmeni. Niegdyś bieda i głód.

Moje pokolenie jest pierwszym, które jeszcze pamięta biedę, ale wrasta w dobrobyt. Uniezależniają się od rodziców. Możliwość studiowania, jest praca, mieszkanie, samochód i awanse społeczne. Ale są jeszcze pozosta łości starych czasów. Gospodynie domowe. Zawody męskie i kobiece. Te ostatnio dużo mniej płatne. Za jedną męską płacę można jeszcze utrzy mać rodzinę, ale nie starcza na nic więcej. Zawód „gospodyni domowa” zanika. Przez te 46 lat zarówno Szwecja, jak i ja bardzo się zmieniłyśmy.

Szwecja spełniła moje marzenia. Doznałam miłości i szczęścia ro dzinnego. Byłam tu kochana i kochałam. Byłam szczęśliwa. Nie miałam problemów ekonomicznych. Rozwijam się jako człowiek i jako inżynier.

Zawdzięczam to poparciu i pomocy mojej Mamy i mojego męża, moim pracodawcom i kolegom, warunkom szwedzkim, mojemu wykształce niu, uporowi, zdolności angażowania się, a przede wszystkim szczęśli wym zbiegom okoliczności. Dzisiaj jestem zadowolona z życia, chociaż niełatwa była moja droga.

We wrześniu 1971 roku przyjeżdżam pociągiem na dworzec central ny w Sztokholmie. Wita mnie Kuba bukietem czerwonych róż. Mieszka my w pięknej podsztokholmskiej miejscowości Täeby. Ładne 2-pokojowe mieszkanie. Duża kuchnia i salon wychodzą na ogromny balkon. Duża łazienka z oknem. Pod domem przystanek autobusu, który co 20 minut odjeżdża do centrum Sztokholmu oddalonego o 15 km. Któregoś dnia wysiadam obładowana zakupami i widzę, że nie mam torebki z pie niędzmi, kluczami i dokumentami. Zostawiam zakupy pod drzwiami i lecę na dół. Autobus jeszcze stoi, ale to nie ten. Kierowca daje mi numer telefonu, gdzie mam zadzwonić. Nie mam pieniędzy więc idę 2 km do centrali autobusów. Siedzi tam dwóch panów zajętych rozmową. Widzę, że leży tam moja torebka. Dają mi ją, nawet nie sprawdzając, czy moja ani nie przerywając rozmowy. Nic mi nie zginęło. Zakupy pod drzwiami też nie.

Nie zwlekam z nauką szwedzkiego. Mówię słabo po angielsku i nie miecku. To nie wystarcza, ale trochę pomaga, bo szwedzki też jest języ kiem germańskim. Już następnego dnia po przyjeździe zapisuję się na naukę języka szwedzkiego dla imigrantów. Nauka ta była i nadal jest krytykowana, ale funkcjonowała w moim przypadku. Po 2 miesiącach w biurze pośrednictwa pracy potrafię już wydukać kim jestem, jaki mam zawód i jakiej szukam pracy. Zapisuję się na uniwersytet na „szwedzki dla studentów mówiących po angielsku”. Zaczynam pisać i po spraw dzeniu i poprawieniu przez sąsiadkę, naszą nową szwedzką przyjaciół kę, zatrudnioną w ministerstwie spraw zagranicznych, wysyłać podania o pracę dla inżynierów. Niestety nikt nie jest zainteresowany. Zaczynam żałować, że nie poszłam jednak na medycynę, bo wszyscy znajomi leka rze i dentyści mają już pracę i dużo lepiej płatną niż inżynierowie. Ktoś nazwał wtedy Szwecję nudnym rajem dentystów.

Inżynierem w Szwecji można było zostać po czteroletnim technikum.

W Polsce to byli technicy. W Szwecji gymnasieingenjör. Wielu z nich było bardzo dobrymi inżynierami z dużym doświadczeniem i fantazją tech niczną. Po ukończeniu wyższej szkoły technicznej dostawało się tytuł civilingenjor, czyli inżynier z wykształceniem akademickim odpowiada jącym mgr inż. lub Master of Engineering Science.

Dlaczego nie mogę dostać pracy?

Po pierwsze nie mówię jeszcze po szwedzku jak inżynier. Po drugie chwilowy kryzys na rynku pracy dla nowo upieczonych inżynierów. Po trzecie nieszwedzki dyplom. Po czwarte kobieta. Po roku zaczęto mnie już wzywać na wywiady, ale chyba tylko dlatego, żeby zobaczyć co to takiego kobieta inżynier. Po piąte cudzoziemiec.

Inżynierski szwedzki i kobieta inżynier

Wiosną 1972 roku w biurze pośrednictwa pracy dla techników i in żynierów proponują mi kurs: „Automatyka dla inżynierów”. Automaty kę studiowałam po polsku na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej. Świetna okazja, aby teraz studiować po szwedzku to, co już umiem.

Uczestnicy to przeważnie technicy z długoletnią praktyką. Po wyż szych studiach oprócz mnie jest jeden Szwed tuż po ukończeniu wydziału budowy maszyn, jeden Węgier z podobnym wykształceniem i Albańczyk, który ukończył studia w Moskwie. Kurs odbywa się w prywatnej niewiel kiej firmie inżynierskiej. Paru pracowników tej firmy to nasi nauczyciele pneumatyki, hydrauliki, budowy digitalnych układów sterowania, tech niki regulacji. Wykładowca elektroniki i jednocześnie kierownik kursu ogłasza, że najlepszego kursanta zatrudni w swojej firmie konsultacyj nej. Dla mnie zawartość kursu nie była nowością. Nie musiałam się tego uczyć. Uczyłam się tylko nowego nazewnictwa. Bardzo szybko okazało się, że góruję nad pozostałymi uczestnikami. Wykładowca elektroniki zaprasza mnie do swojej firmy. Paru zatrudnionych. Konstruują układy sterowania. Firmę posiada on i jego wspólnik, którego nigdy nie poznaję, tylko dowiaduję się, że wspólnik nie chce u siebie „dziewczynek”, jak to określa mój rozmówca. Ostateczną odmowę dostaję tuż przed zakończe niem kursu. Słyszę od moich kolegów, że firma, w której lokalach mamy kurs i z której są pozostali nauczyciele, zatrudnia pięć osób. Ja nie dostaję żadnej propozycji. Wzbogaciłam jednak mój szwedzki. Potrafię już roz mawiać o technice.

Na kursie byłam jedyną kobietą. Żaden z moich kolegów nie ustę pował mi miejsca ani przepuszczał w drzwiach. Koniec lat 60. i początek 70. był okresem rewolt. Jedną z nich był ruch feministyczny. Kobiety do magały się równouprawnienia z mężczyznami. Jeszcze potrwa wiele lat, zanim zostaną zrównane na rynku pracy, ale wielu mężczyzn w moim wieku już wtedy uważało, że jeśli chcemy być im równe, to nie możemy domagać się przywilejów. Część kobiet szwedzkich też tak uważała i nie chciała tych przywilejów. Starsi panowie zachowywali się nadal szar mancko. Ja nie miałam z tym problemu. Chciałam zrównania i jednocze śnie dobrze się czułam w towarzystwie dżentelmenów.

Kobietą, ale nie „dziewczynką” zostałam. Początkowo hamowało to moją karierę zawodową. Potem wzbogaciło.

Latem tego roku dostałam pracę w podmiejskiej kolejce „Roslagsba na” jako pomocnik konduktora. Miałam mundur, w którym podobałam się pasażerom. Zrobił też duże wrażenie na mojej Mamie, której pozwolo no przyjechać mnie odwiedzić. Zaimponowało jej, że ja imigrantka dosta łam taką pracę. Przed drugą wojną światową Żydzi nie mogli dostać we wschodniej Polsce państwowej pracy na kolei czy w elektrowni. Nie była pewna czy dobrze robię, zmieniając pracę na wprawdzie bardziej kwali fikowaną, ale w małej prywatnej firmie. Pracę na kolei lubiłam. Nie tylko za umundurowanie, ale także za wspaniałych kolegów. Starszych ode mnie i opiekuńczych, jakbym była ich córką. Szokiem natomiast było dla mnie, gdy po podpisaniu umowy w biurze personalnym dowiedziałam się, że nam maszynistom i konduktorom nie wolno było korzystać z to alety urzędników. Gdzie była nasza toaleta, urzędnicy nie mieli pojęcia.

W dalszym ciągu bombarduję wiele miejsc pracy moimi podaniami.

Pod koniec lata odzywa się mała prywatna firma produkująca i sprze dająca sprzęt stereofoniczny. Konstruowali i montowali adaptery. Za proponowano mi pracę konstruktora i kreślarza bardzo prostych urzą dzeń, a później, gdy faza konstrukcji została zakończona, montowałam.

W sierpniu 1973 roku urodził się nasz pierwszy syn. Mój pracodawca zwalnia mnie, aby nie płacić dodatku urlopowego w czasie mojego urlo pu macierzyńskiego. Bardzo mnie za to przeprasza. Dostaję bardzo do bre referencje. Mam na piśmie, że jestem mile widziana z powrotem po urlopie macierzyńskim i załatwieniu opieki nad synkiem. Nie planuję powrotu. Długi dojazd. Mam teraz małe dziecko i nie sprzedam się tanio.

Jestem bardzo szczęśliwa. W czasie urlopu macierzyńskiego zapisuję się na uniwersytet na wieczorowy kurs programowania. Niestety nie udaje mi się znaleźć dostatecznie dużo czasu na naukę. Kursu nie kończę.

Szwedzki dyplom

Tuż po przyjeździe do Szwecji odwiedzam politechnikę sztokholm ską (Kungliga Tekniska Högskola KTH). Chcę skompletować studia i do stać dyplom szwedzki. Takiej możliwości nie ma dla ludzi, którzy mają ukończone już studia. Chyba że powtórzę cały program od początku. Ra dzą mi znaleźć katedrę, gdzie mogę robić doktorat. Jest jeden wydział mechaniki. Nazywa się Technika Maszyn. Pokazuję moje papiery, indeks.

Wszystko przetłumaczone. Wielkie zdziwienie. „Mechanika precyzyjna?

Automatyka na Wydziale Mechanicznym??? Tego u nas nie ma. Proszę zwrócić się do Wydziału Elektrycznego”. Na Wydziale Elektrycznym, który obejmuje też elektronikę, jest katedra sterowania i regulacji, ale nie mechanicznego. Odsyłają mnie z powrotem na Wydział Maszyn.

Dzisiaj jest już na Wydziale Maszyn w Sztokholmie specjalizacja MECHATRONIKA. Byłam z nimi w kontakcie, aby kształcić się i żeby zatrudnić kogoś, kto u nich studiował, w mojej grupie. Uczestniczyłam też w paru ich konferencjach. Ale to wiele lat później.

Zmienić zawód na bardziej atrakcyjny?

Zawód lekarza jest bardzo atrakcyjny. Łatwo o pracę. Dobra płaca.

Mam 24 lata. Mój mąż ma zastrzeżenie, że będę miała 30 lat, jak skończę.

Teraz ludzie zdobywają kilka zawodów i kończą studia późno. Nasz syn

Master of Chemical Engineering PhD w dziedzinie biochemii zakończył niedawno studia medyczne w wieku 40 lat i robi teraz staż.

Zebrałam potrzebne dokumenty, wypełniłam blankiety i pojechałam złożyć podanie o przyjęcie. Okazało się, że dzień poprzedni był ostatnim dniem. Kończyć studia, mając 31 lat, nawet ja wtedy zrozumiałam, że by łoby za późno.

Być cudzoziemcem

Do Szwecji przyjechałam z dyplomem magistra inżyniera. Mój nowy kraj nie poniósł kosztów mojego wykształcenia, poziomu którego praco dawcy nie znali. Poza tym obawiali się, że zróżnicowany personel może osłabić teamwork (praca zespołowa) i zwiększyć ryzyko konfliktów.

Z tego też względu również kobietom trudno było znaleźć się na ryn ku pracy. Nie brano pod uwagę, że dobrze wykorzystane zróżnicowanie rozwija i wzmacnia kompetencje grupy.

Pochodzenie z kraju zza „żelaznej kurtyny” ograniczało dodatkowo możliwości zatrudnienia szczególnie zanim się zostało szwedzkim oby watelem. Obywatelem zostałam po 5 latach pobytu. Miałam już wtedy pracę, płaciłam podatki, dwoje dzieci, opanowany język, znałam miejsco we tradycje i obyczaje. Rok później kupiliśmy dom i wtedy poczułam, że jestem u siebie.

Integracja nie odebrała mi mojej tożsamości. Jedynie wzbogaciła ją. Nadal jestem Żydówką pochodzącą z Polski, gdzie moi przodkowie mieszkali od wielu pokoleń. Moim językiem ojczystym jest polski. Jedy ny język, którym władam bez akcentu. Moim drugim prawie ojczystym językiem jest język szwedzki. Mówię tym językiem poprawnie, ale z ak centem. W pracy posługiwałam się językiem angielskim. O codziennych sprawach mówię najlepiej po polsku i szwedzku. O pracy najwygodniej po szwedzku lub angielsku.

Konstrukcja maszyn i sprzętu dla zakładów oczyszczania ścieków?

Urlop macierzyński trwa 6 miesięcy. Kończy się z końcem lutego 1974 r. Zgłaszam się do biura pośrednictwa pracy. Jestem bezrobotna.

Jestem już członkiem związków zawodowych. Płaciłam składki do kasy bezrobotnych i przysługuje mi zasiłek, jeśli nie mam pracy. Pierwszy ty dzień karencyjny. Tygodniowy zasiłek. Potem biuro pośrednictwa pracy, które nigdy nikomu pracy inżynierskiej nie znalazło, mówi, że właśnie dostali zapotrzebowanie na inżyniera mechanika konstruktora z małej prywatnej firmy 2,5 km od naszego miejsca zamieszkania. Tego samego dnia o godzinie piątej po południu idę na spotkanie. Mam ze sobą ko pie dyplomu, indeksu, pozwolenie na pracę i pobyt. Firma a właściwie jej część – Konstrukcja – mieści się w suterenie budynku mieszkalnego.

Warsztat leży w innej części Szwecji w odległości około 350 km. Firma konstruuje, wytwarza i sprzedaje sprzęt dostarczany do wielu wówczas masowo w Szwecji, a następnie całej Skandynawii budowanych stacji oczyszczania ścieków.

Spotykam Haldo, jednego z dwóch właścicieli firmy. Ilość zatrudnio nych to około 15 osób na produkcji i 3 konstruktorów. Potrzebują jeszcze jednego lub dwóch. Opowiada mi o firmie. Nie patrzy na moje papiery.

„Jaką żądasz płacę?” pyta. W Szwecji w tych latach wchodzi zwyczaj by cia na ty. Mówiło się na ty do nauczyciela w szkole, do szefa i do niezna jomych na ulicy. Miałam z początku z tym problem, pochodząc z kraju „proszę pana ..”. Patrzę mu bardzo zdecydowanie w oczy. Myślę „nie sprzedam się tanio” i mówię: „2700 koron miesięcznie”. Tyle dostała moja znajoma ze szwedzkim dyplomem parę miesięcy przedtem. „Kiedy mo żesz zacząć?”. „Jak tylko załatwię opiekę do dziecka”. „Czekamy na Cie bie” i wyciągnął do mnie rękę. Przychodzę zadowolona do domu. Kuba chce zobaczyć umowę o pracę. Nie mam. „Zadzwoń jutro i zapytaj czy na pewno masz pracę. Zażądaj umowy”. Następnego dnia sprawa opieki do dziecka załatwiona. Pracę mogę zacząć za tydzień. Pytam Haldo o pisem ną umowę i dowiaduję się, że w tym kraju uścisk ręki jest umową. Tak to wtedy było. Ten człowiek nigdy mnie nie zawiódł. Okazał mi dużo serca, cierpliwości i tolerancji. Nie byłam najlepszym konstruktorem. Nie mia łam doświadczenia i wyczucia. Był moim mentorem. Uczył mnie szwedz kiego sposobu myślenia, poprawiał moją wymowę i pisownię. Lubił też sobie ze mnie żartować. „Jak możesz być dobrym inżynierem? Czy mia łaś motorower, usprawniałaś go, aby jechał szybciej? Czy pędziłaś bimber w lesie? Jak mogę cię posłać na rozmowy do Finlandii. Tam trzeba z nimi wypić piwo w saunie”. Koledzy też się ze mną droczyli. Byłam jedyną kobietą i jedyną po wyższych studiach, a nie zawsze lepszą od nich. Nie ukrywali swojej zazdrości, że mam dwóch synów. Oni mieli tylko córki.

Oleg z Chorwacji podjął się mnie wozić do i z pracy. Było mu po drodze.

Przykro mi było, jak czasami musiał na mnie czekać. Przepraszam a on:

„Nie martw się. Jestem przyzwyczajony. U mnie w domu same dziew czyny. Nawet pies rodzaju żeńskiego”.

Było nas 5 konstruktorów. Każdy miał swoją deskę kreślarską i biur ko. Siedzieliśmy w jednym pokoju. Mieliśmy wspólny telefon. Nie mie liśmy sekretarki. Na maszynie pisał Haldo, jednym palcem. Klął jak zrobił błąd. Kiedyś w czasie stukania na maszynie skomentował swoją pracę: „Co za sekretarkę mamy. Nie dość, że nie umie pisać, to nie ma też na co spojrzeć”. Każdy z nas oprócz konstruowania był kreślarzem, zamawiał części, chodził na pocztę odbierać i nadawać przesyłki. To była świetna praktyka zawodowa i socjalna. Nauczyłam się mówić i żartować po szwedzku. Wkrótce dowiedziałam się od sąsiadów humanistów, że dziewczyny z dobrego domu tak nie mówią. Większość mojego życia przepracowałam jednak z mężczyznami i ten sposób mówienia mi nie przeszkadzał. Nazywało się to „ton rozmowy grubiański, ale serdeczny”.

Trochę jak w moim domu, gdzie byli sami mężczyźni. W domu starałam się używać eleganckiego języka i egzekwować to od moich panów?

Miałam duże oparcie w Kubie. Wziął pewnego dnia wolne, aby zająć się naszym synkiem, bo przedszkole było tego dnia zamknięte. W naszym osiedlu było jeszcze dużo gospodyń domowych. Spotykały się na placu zabaw. Był termos z kawą i domowe ciasto. Kuba też tam się przysiadł.

Panie są zaciekawione. „Nie masz kobiety”? Zrozumiały i Kuba szybko zdobył ich sympatię. Uważały mnie za szczęśliwą kobietę, mając takiego męża.

Po czterech latach większość zakładów oczyszczania ścieków była oddana do użytku i ilość zamówień zmalała dramatycznie. Musiałam szukać nowej pracy. Znowu pisałam podania, które sprawdzał Haldo.

Powiedział mi jeden z najlepszych komplementów: „Jak na inżyniera piszesz dobrze po szwedzku”. On i jego żona zostali naszymi drogimi przyjaciółmi.

Konstrukcja układów zasilania systemów hydraulicznych Następną pracę rozpoczęłam tydzień po zakończeniu poprzedniej w marcu 1978 r., też jako konstruktor. Firma zajmowała się głównie sprze dażą systemów i komponentów. Była wówczas własnością Alfa Laval.

Nasz oddział specjalizował się w hydraulice. Głównie firmy Rexroth. Sys temy do statków, platform roboczych, portów, maszyn i stalowni. Zda wano sobie sprawę, że moja praca nie wymaga wyższego wykształcenia.

Skusiła mnie możliwość kariery jako sprzedawca-ekspert po odbyciu od powiedniego szkolenia w Niemczech. Ciekawe, bo zgodne z moim wy kształceniem. Było nas w grupie konstrukcyjnej oprócz szefa czterech kon struktorów i kreślarka. Skonstruowaliśmy zespoły zasilające składające się z silnika elektrycznego, sprzęgła, pompy, manometru, filtra, zaworów zwrotnych, zaworu regulującego ciśnienie i z zaworu ograniczającego ciśnienie. Należało to wszystko zaprojektować na odpowiedniej platfor mie. Skonstruowaliśmy też bloki hydrauliczne, do których i w których montowano potem zawory i akcesoria. Przydała mi się geometria wy kreślna. Istniało już w tamtych czasach CAD, ale niestety nie w miejscach, gdzie pracowałam. Szkoda, bo pozwoliłoby to uniknąć drogich błędów konstrukcyjnych. Pewnego razu okazało się, że blok wykonany wg mo jego rysunku ma niedozwolone dla funkcji połączenie między dwoma kanałami. Materiał bloku – wysokowęglowa stal maszynowa nienadają ca się do spawania. Reperacja była niemożliwa. Później stosowałam na wszelki wypadek stal maszynową niskowęglową nadającą się do spawa nia. Po pewnym czasie zachorował szef grupy konstruktorów i poproszo no mnie, abym do czasu jego powrotu pełniła tę funkcję. Firma mieściła się w nowo zbudowanym budynku ogłoszonym jako najpiękniejsze miej sce pracy w Szwecji. Bajeczny widok na zatokę Alviku i wyspy Essingoe.

Każdy ma mały, ale estetycznie i ergonomicznie urządzony pokój pracy.

W środku duża sala na wspólną kawę i lunche. Budynek i logo naszej firmy dobrze widoczne dla ludzi wjeżdżających do Sztokholmu.

W Szwecji nadal zachodziły duże zmiany. Dłuższy urlop pracowni czy, macierzyński oraz prawo do sześciogodzinnego dnia pracy dla ro dziców dzieci poniżej 8 lat przy zachowaniu prawa powrotu na cały etat.

Pracodawcom nie było łatwo podążać za tymi zmianami. Moje dobre re lacje z pracodawcą skończyły się, gdy wyraziłam chęć skrócenia dnia pra cy. Były to czasy, kiedy pracodawcy chętniej akceptowali branie wolnego na odebranie samochodu z warsztatu niż chore dziecko z przedszkola.

Przestaję być konstruktorem

Jest koniec roku 1980. W drodze do pracy spotykam znajomego Kuby. Obaj pochodzą ze Śląska. Znajomy bardzo towarzyski i serdeczny człowiek. Pracował od paru lat w Swedish Plant Inspectorate (szwedz kie biuro kontroli technicznej, skrót SA). Była to firma państwowa. Mia ła wówczas monopol przyznany przez parlament szwedzki na kontrolę techniczną szczególnie niebezpiecznych urządzeń takich jak zbiorniki i instalacje pod ciśnieniem łącznie z instalacjami w elektrowniach atomo wych, podnośniki, windy, prasy do obróbki metali i nożyce gilotynowe.

Pyta mnie, co robię i czy jestem zadowolona. „Dlaczego nie szukasz pracy u nas. Potrzebujemy ludzi”. Podał mi telefon i imię swojego szefa. Pra cę dostałam. Dużo wyższa płaca niż dotychczas. Mam mieć 200 koron miesięcznie więcej niż Kuba. Dzwonię do niego, aby mu powiedzieć, że mam nową pracę i płacę. Jest tam jego szef. Komentarz Kuby: „wiem, kto teraz będzie pracował 6 godzin dziennie”. Jego szef wychodzi bez słowa.

Następnego dnia Kuba dostaje 500 koron podwyżki. Potrwa jeszcze 20 lat zanim go dogonię.

Zaczynam 1 kwietnia 1981 roku na wydziale instalacji pod ciśnie niem. Prima Aprilis. Nadal pamiętam ten dzień i kawały, jakie sobie na wzajem robili moi nowi poważni koledzy.

Firma liczy kilkaset zatrudnionych. Dość duży zakład jak na warunki szwedzkie. Moja praca polega na przeglądzie i uznaniu konstrukcji, czyli przegląd rysunku. Sprawdzam, czy materiał jest uznany w Szwecji. Wte dy nie było jeszcze swobodnego przepływu produktów w UE. Poza tym Szwecja nie była jeszcze w UE. Kontroluję obliczenia wytrzymałościowe i specyfikacje połączeń spawanych. Czy właściwa elektroda? Czy zdefi niowana kontrola jakiej ma ulec dane złącze spawane? Przydaje mi się moje doświadczenie konstruktora.

Nasz oddział liczy około 40 ludzi w Sztokholmie, 10 w Göteborgu i Malmö. Mam wyrozumiałego szefa. Nie ma problemu brać wolne do chorego dziecka czy pracować 6 godzin dziennie zamiast ośmiu. Jeste śmy zgodni, że wydajność na godzinę jest większa przy sześciogodzin nym dniu pracy niż przy ośmiu. Nie jestem już jedyną kobietą inżynie rem. Mam w pracy koleżankę. Ona też jest inżynierem z akademickim wykształceniem. Zapisuję się do związków zawodowych inżynierów z akademickim wykształceniem. W pracy jest też lokalna komórka tego związku. Praca nie jest zbyt ciekawa. Siedzenie za biurkiem, materiało znawstwo i wytrzymałość materiałów nigdy mnie nie pasjonowały i nie były moją mocną stroną. Mam za to wspaniałych kolegów i dobrego sze fa. Są ze mnie zadowoleni. Jest nas sześcioro Polaków. Mówimy ze sobą po polsku. Byliśmy chyba największą zagraniczną grupą. Byliśmy znani.

Byliśmy dobrzy. Ja jedyny automatyk. Tamci byli po MT i MELu.

Firma nasza ma nowy oddział: Kontrola Maszyn. Mieści się w Täeby, 3,5 km od mojego miejsca zamieszkania. Któregoś dnia widzę na tablicy ogłoszeń, że szukają inżyniera do kontroli bezpieczeństwa maszyn. Z opi su widzę, że praca jest stworzona dla mnie, ale wymaga podróżowania.

Radzę się Kuby i Mamy, którą stan wojenny zastał w Szwecji. Udało mi się przekonać ją, aby została. Szwecja udzieliła wtedy prawa pozostania w Szwecji wszystkim Polakom. Mama okazała nam niesamowite popar cie i pomoc, zajmując się wnukami.

Zgłaszam swoje zainteresowanie. Jest jeszcze dwóch kandyda tów z długoletnim doświadczeniem inspekcji dźwigów. Udaje mi się przekonać mojego przyszłego szefa i kolegów, że do tej pracy to ja jestem stworzona. Wzruszające zakończenie i pożegnanie z wydziałem ciśnie niowym, kolegami i szefami.

Kontrola techniczna bezpieczeństwa maszyn

1 grudnia 1985 roku rozpoczynam nowe życie zawodowe. Przypomi nam sobie systemy sterowania przekaźnikowe i tranzystorowe, hydrau liczne i pneumatyczne. Schematy. Uczę się niemieckiego i angielskiego, bo w tych językach będę pracować. W tamtych latach nie wolno było wziąć do użytku prasy czy nożyc gilotynowych, jeśli nie miały uznanego typu. Uznanie dawał Szwedzki Urząd ds. Bezpieczeństwa i Higieny Pra cy. Warunkiem była pomyślnie przeprowadzona przez nas kontrola tech niczna zaraportowana do wyżej wymienionego urzędu. Kontrola tech niczna obejmowała przegląd dokumentacji oraz praktyczne testy i po miary. Główne ryzyka były spowodowane funkcjami maszyny, przede wszystkim ruchem ich części. Pracowałam przez pierwsze lata głównie z prasami hydraulicznymi. Zaczynałam od przeglądu i analizy schema tów. Czy wszystkie ryzyka zostały wzięte pod uwagę i dostatecznie zre dukowane? Przeprowadzałam też analizę możliwych błędów i defektów komponentów mających wpływ na funkcyjne bezpieczeństwo. Jechałam potem do wytwórcy lub użytkowników, aby na miejscu upewnić się, że maszyna funkcjonuje zgodnie z dokumentacją. Symulowałam możliwe błędy i porównywałam z teoretyczną analizą. Mierzyłam czas reakcji maszyny na zaktywowanie systemu ochronnego, jak np. light curtains.

Woziłam wtedy ze sobą urządzenie pomiarowe ważące 40 kg. Składało się z oscyloskopu, tachometru, puszki z przekaźnikiem i guzikami STOP i RESET, jak też z masą kabli i złączek, którymi podłączałam kontakty przekaźnikowe puszki do układu sterowania maszyny i do oscyloskopu, symulując zaktywowanie urządzenia ochronnego. Czas reakcji jest waż ny, aby ocenić niezbędną odległość urządzenia ochronnego od punktu ryzyka. Kontrola techniczna obejmowała też urządzenia ochronne oraz komponenty decydujące o niezawodności funkcji ochronnych. W latach 80. nie było jeszcze zaufania do niezawodności elektroniki i systemów programowalnych. Niedynamiczne systemy elektroniczne są niemożli we do monitorowania ewentualnych błędów i usterek. Wprowadzenie dynamicznych systemów zwiększyło niezawodność ich funkcji bezpie czeństwa i wkrótce mogliśmy je uznawać. Urządzenia programowalne natomiast nie dają możliwości identyfikacji wszystkich ryzykownych błędów, jak przewidzenie ich konsekwencji. Akceptowaliśmy systemy przekaźnikowe, gdzie przekaźniki miały mieć forcible guided contacts jak też układy hydrauliczne i pneumatyczne z zaworami o określonych stałych położeniach. Nie akceptowaliśmy serwozaworów a zawory pro porcjonalne były poddawane specjalnej analizie. Jednak zdawaliśmy so bie sprawę, że w przyszłości musimy zdefiniować warunki uznania tych komponentów, których teraz nie uznajemy, bo nie wiemy jak. Już wtedy zaczynaliśmy się przygotowywać, aby pokonać to wyzwanie. Mieliśmy kontakty z międzynarodowymi komitetami standaryzacyjnymi i byliśmy członkami odpowiednich Working Groups. Bezpieczeństwem maszyn będę zajmować się już do końca mojego życia zawodowego. Mój dziadek Meir Rogowski uległ wypadkowi na początku lat 30. Był włókniarzem. Ze psuła się maszyna, która wtedy była napędzana pasem z przekładni i sil nika umieszczonych pod dachem fabryki. W czasie naprawy maszyna ru szyła i ciężko zraniła mojego dziadka. Parę dni później zmarł. Czułam sym patię i zaufanie robotników, którzy pracowali na „moich” maszynach. Byli to operatorzy i ludzie z serwisu. Praca dawała mi duże zadowolenie, ale też była bardzo odpowiedzialna i stresująca. Poznawałam Szwecję, pracu jąc tam, gdzie produkowano lub używano maszyny. SAAB, Volvo, Scania, ABB (wówczas jeszcze ASEA). Pracowałam dużo w Niemczech, Włoszech, Belgii, Finlandii, Francji. Dotarłam nawet do Japonii, gdzie na zamówienie szwedzkiego producenta samochodów miałam ocenić używaną prasę hy drauliczną do próbowania narzędzi do wytłaczania karoserii.

W tamtych latach byłam jedyną kobietą w tym zawodzie. Moimi klientami byli też mężczyźni. Pierwszy raz spotkałam kobietę w tej branży we Włoszech. Była dyrektorem i współwłaścicielem fabryki pras śrubo wych. Ojciec nie miał syna tylko trzy córki. Jedną mianował dyrektorem i szefem marketingu, a mężów pozostałych dwóch szefami konstrukcji i produkcji. W naszej firmie parę kobiet było szefami: wydziałów perso nalnego, szkoleniowego, ekonomicznego i zaopatrzenia. Pracowały tam przeważnie kobiety. Żadna kobieta nie była jeszcze szefem operacyjnym.

Operacyjnie pracowali tam głównie mężczyźni. Nie było do pomyślenia, aby kobieta była szefem „męskiego wydziału”.

Na początku lat 90. stwierdziłam, że stanęłam w miejscu. Nawiąza łam kontakt z KTH (Królewska Wyższa Szkoła Techniczna) w Sztokhol mie. Zapisałam się na kurs techniki medycznej, a następnie odkryłam Ka tedrę Mechatroniki i zapisałam się na kurs elektroniki, który skończyłam.

Poza tym pojawił się standard systemu zapewniania jakości ISO 9001, który parę lat później zmienił się w standard zarządzania jakością. Nasza firma stara się o akredytację. Przeszłam kurs zakończony zdanym egza minem. Po paru nadzorowanych audytach dostaję uprawnienia audytora w mojej branży. Parę lat później jestem Lead Auditor.

W tym czasie zostałam wybrana do zarządu zakładowego związku zawodowego inżynierów akademików. Pełniłam funkcję sekretarza. Na pierwsze coroczne przetargi o płace dla naszych członków ubrałam się skromnie elegancko. Ja i przewodniczący związków reprezentowaliśmy zatrudnionych. Propozycję pracodawcy reprezentowanego przez same go dyrektora oceniliśmy, że za niska. Naszą propozycję dyrektor ocenił, że za wysoka i podał ofertę, którą nazwał ostateczną. Zdębiałam, bo była lepsza od naszej. Ale może źle zrozumiałam. Spojrzałam na kolegę i zro zumiałam że on też zaskoczony. Szybko ofertę zaakceptowaliśmy. Przy podaniu ręki na znak zawartego porozumienia dyrektor powiedział:

„Piękna garsonka. Jej wina, że zapatrzyłem się i źle obliczyłem”. Garsonkę uszyła mi moja Mama. Dużo dla mnie szyła. Bardzo dbała, żebym ładnie wyglądała. Często spotykam klientów. Nieraz raportowałam w dużym gronie rezultat przeglądu albo uczyłam bezpieczeństwa maszyn. Dbałam o mój wygląd, ale żeby to nie odwracało uwagi od tego, co mówię.

Kilka lat później jestem przewodniczącą zakładowej organizacji związku zawodowego. Mamy też nowego dyrektora. Członkowie doma gają się, abym poszła do dyrektora i „walnęła pięścią w stół”, że nasze zarobki leżą dużo poniżej mediany płac dla naszej grupy zawodowej.

Sprawdzam. Zgadza się. Biorę ze sobą poprzedniego przewodniczące go i nowego sekretarza. Nowy dyrektor, super przystojny, podobny do filmowego Supermana. Nie lubi mówić o technice, mimo że sam jest aka demickim inżynierem metaloznawstwa. Interesuje go ekonomia i orga nizacja. Jest bardzo lubiany przez załogę. Pytam, jakie zakład ma plany dla swoich akademików. „Statystyka”, mówię, „nie wskazuje, aby zakład był nami zainteresowany”. Dostaję odpowiedź, że on w najbliższej przy szłości będzie stawiał na nas, a szczególnie na kobiety. Komentarz nasze go sekretarza: „Hm, trzeba będzie się operować”. Parę miesięcy później zwalnia się mój szef i ja dostaję propozycję, aby objąć jego stanowisko.

Szef sekcji certyfikacja maszyn

W styczniu 1995 roku zostaję pierwszą w historii zakładu kobietą szefem operacyjnym. Nie spodziewałam się poparcia, jakie dostałam od innych szefów, członków mojej grupy i innych. Jest nas czworo. Trzech inżynierów i sekretarka. Stan ekonomiczny katastrofalny. Małe dochody, duże koszta, mimo że od dawna oszczędzało się. Nie mamy kompute rów ani komórek, ani nawet pagerów. Jeśli mamy przeżyć, musimy ro snąć, rozwijać kompetencje i mieć nowoczesny sprzęt. Powiększamy sek cję o parę osób zajmujących się dźwigami i windami w innych sekcjach.

Zajmujemy się teraz nie tylko prasami, ale maszynami do obróbki drew na, dźwigami i windami. Poza tym stawiam na organizację zespołową i nawiązuję współpracę z innymi sekcjami mającymi ludzi o potrzebnych nam kompetencjach. Sekcja rośnie. Każdy inżynier naszej sekcji dosta je komputer podłączony do sieci internetowej i pager, a niedługo potem komórkę.

Nasza firma jest już sprywatyzowana i tracimy monopol na nasze usługi. Pojawia się sporo konkurentów. W mojej branży mamy nadal naj wyższe kompetencje i jesteśmy znani. Możemy podnieść cenę naszych usług składających się z obowiązkowej certyfikacji jak też dobrowolnych usług i poradnictwa. Organizujemy też kursy z bezpieczeństwa maszyn i uczestniczymy w dochodzeniach przyczyn wypadków i awarii.

Szwecja staje się członkiem Unii Europejskiej. Maszyny spełniające warunki w innych krajach Unii będą miały swobodny dostęp do rynku szwedzkiego. W Unii obowiązuje unijna dyrektywa maszyn. Moją od powiedzialnością jest uzyskanie notyfikacji, którą wkrótce dostajemy.

Wymagało to zbudowania systemu zarządzania gwarantującego kompe tencje, niezależność i integrację, czyli procedury, instrukcje, system na uczania i kwalifikowania personelu. Uczestniczę w spotkaniach z innymi unijnymi jednostkami notyfikowanymi w celu ustalenia wspólnej inter pretacji dyrektywy jak też w grupach roboczych wypracowujących nowe europejskie standardy.

Zatrudniam bardzo zdolnego i o dużej wiedzy technicznej inży niera mechanika, który szybko kwalifikuje się, aby oceniać systemy z Functional Safety (Bezpieczeństwo przez funkcje). Dostajemy zamówie nie z ABB Robotics na certyfikację nowego typu robota przemysłowe go. Uznajemy. Podpisuję certyfikat. Po paru miesiącach telefon z Forda w Anglii, że ich urząd bezpieczeństwa i higieny pracy (HSE) ma wątpli wości i żąda kopii certyfikatu. Wysyłamy. Następnego dnia telefon. „HSE nie ma zastrzeżeń bo Adela uznała”. Ktoś w HSE znał mnie ze wspólnych konferencji jednostek notyfikowanych i z pracy nad nowymi europejski mi normami bezpieczeństwa maszyn.

Ten młody zdolny człowiek niestety opuścił nas po paru latach i mu siałam sama zgłębiać warunki funkcji bezpieczeństwa i stosować w mojej pracy. Nigdy nie zgłębiłam tego do końca, ale nauczyłam się oceniać czy inni postąpili właściwie. Mówiłam klientom: „Musicie najpierw przeko nać siebie w udokumentowany sposób, ze urządzenie spełnia warunki, a potem przekonać mnie”. Wiele rzeczy nie da się zweryfikować po imple mentacji. Certyfikacja polegała bardziej na audycie systemu zarządzania jakości całego procesu: identyfikacji i analizy ryzyka, ocenie potrzebnego poziomu bezpieczeństwa, konstrukcji, programowania, weryfikacji, wali dyzacji, wprowadzania zmian itd.

Jesteśmy w dalszym ciągu największym w Szwecji zakładem inspek cji urządzeń przemysłowych, ale mamy pewne trudności, aby wejść na rynek z certyfikacją wg ISO 9001. Kupujemy dwa przedsiębiorstwa, zmie niamy nazwę na SAQ Kontroll AB i stajemy się najwięksi nawet w tej dziedzinie. Drugą co do wielkości firmą certyfikacji systemów jest DNV

(Det Norske Veritas), norweska firma, jedna z największych na świecie w klasyfikacji statków i certyfikacji systemów. Latem 1999 roku DNV sta je się największą firmą certyfikacji systemów w Szwecji, kupując nas. My śmy za to mogli wyjść w szeroki świat.

Service Responsible Machinery Certification Worldwide Jestem teraz odpowiedzialna za certyfikację maszyn w koncernie ma jącym biura w ponad stu krajach i liczącym około 8 tysięcy zatrudnio nych. Językiem koncernu jest angielski. Rozszerza się organizacja zespo łowa. Pracują dla mnie ludzie nie tylko z mojej sekcji. Odwiedzam nasze biura w Korei Południowej, Tajwanie, Szanghaju, Rio de Janeiro, Indiach, gdzie szkolę personel i egzaminuję. Asystuję też w inspekcjach on site.

Niestety ludzie po zakończonym kursie stają się atrakcyjni dla naszych konkurentów i wielu z nich odchodzi.

Zaletą dużego koncernu jest szeroka kompetencja. Wadą – trudności w komunikacji i znalezieniu nowej potrzebnej kompetencji.

DNV przypominało mi imperium brytyjskie. Słońce nigdy nie za chodziło. Nasz HelpDesk jest do usług 7 dni w tygodniu 24 godziny na dobę. Dzwonię późno wieczorem – słyszę American English. Wcześnie rano – indyjski lub Singapore English. Któregoś dnia potrzebuję pomocy.

Daję mu dostęp do mojego komputera i widzę polskie imię i nazwisko.

Pracował w naszym biurze w Gdyni. Był superuprzejmy i pomocny. My ślałam, że dlatego, że byłam z Polski. Dowiaduję się od moich kolegów, że jest znany i pomocny wszystkim. Wiele lat później w czasie ostatnich lat mojej kariery zawodowej odwiedziłam Gdynię, aby zakwalifikować personel do certyfikacji maszyn.

Byłam po raz pierwszy w Polsce służbowo i po raz pierwszy od 42 lat uczyłam po polsku. Byłam przyjemnie zaskoczona ich kompetencją.

Większość inżynierów w gdyńskim biurze studiowała inżynierię morską na Politechnice Gdańskiej bardzo cenionej przez DNV.

Pod koniec 2005 roku DNV sprzedaje nas fińskiej firmie Inspecta.

Moja praca w dalszym ciągu to bezpieczeństwo pracy. Głównie w Szwecji.

Prowadzę też dochodzenie przyczyny dwóch wypadków. Jeden z nich śmiertelny, drugi naraża właściciela na duże straty finansowe.

Prace dochodzeniowe poważnych wypadków czy awarii dawały mi dużo satysfakcji po znalezieniu przyczyn i oddaniu raportu. W trakcie dochodzenia natomiast było wiele beznadziejnych sytuacji. Byłam inży nierem, detektywem i psychologiem.

Pod koniec roku 2007 DNV namawia mnie, bym wróciła. Parę tygo dni po rozpoczętej tam na nowo pracy kończę 60 lat. W tym wieku nor malnie nie dostaje się nowej pracy. Pracuję jeszcze 7 lat. W tym czasie DNV łączy się z Germanischer Lloyds (GL). Zmienia nazwę na DNV GL i staje się największą na świecie firmą pod względem klasyfikacji statków.

Nadal pracuję z maszynami. Pojawiają się nowe coraz częściej do użytku offshore. Dyrektywa jest tu trudna do interpretacji i potrzeba branży offshore wzrasta. Jest wiele wyjazdów do Oslo, Stavanger i Ber gen. Bardzo mi pomogły kontakty z biurem gdyńskim. Brakowało mi do świadczenia ze sprzętem offshore. Cieszę się, że zdążyłam mieć z nimi parę wspólnych projektów.

Zmiany, jakie zaszły podczas mojej kariery zawodowej 1. Zwiększyła się liczba kobiet w zawodzie inżyniera i na kierowniczych stanowiskach.

2. Zniknęły maszyny do pisania. Pojawiły się laptopy, tablety i smartfony.

3. Unia Europejska i wolny przepływ towarów. Wspólne przepisy regulacyjne.

4. Functional safety przy użyciu przeznaczonych ku temu: a) programowalnych systemów, b) czujników indukcyjnych, c) zaworów proporcjonalnych i serwo.

Zakończenie

Od dwóch lat już nie pracuję zawodowo. Mile wspominam moje lata pracy, kolegów i klientów, od których bardzo dużo się nauczyłam. Pra ca była częścią mojej tożsamości, ale nie tęsknię do niej. Czas na nowe wyzwania. Mam hobby, które stało się moim i Kuby nałogiem. Taniec, a szczególnie argentyńskie tango. Mieszkamy teraz w Netanii, bo blisko do Tel Awiwu, miasta, które nigdy nie śpi. Tańczymy 2–4 razy w tygo dniu i studiujemy. Jestem u siebie. Mam męża – młodego Izraelczyka.

Ma tylko 74 lata i zachowuje się jak młodzieniec. Przetańczyliśmy ze

sobą ponad 45 lat. Mam rodzinę. Dzieci są dorosłe. Jestem babcią. Dzieci i wnuki w Szwecji. Tam też jestem u siebie. Często odwiedzamy Polskę.

A to tango, a to uroczystości rodzinne lub zloty towarzyskie. Wspólny język i wspomnienia. Jedyny mój język bez akcentu. Polskie korzenie.

Netanya, czerwiec 2017

Adela Hirschberg

Jakub Hirschberg

Studia: 1960–1968

Specjalność: Automatyka Mechaniczna

Wreszcie się zdecydowałem

piszę do księgi Alma Mater, i nie tylko ...

„Byt” kształtuje świadomość (filozof mej młodości!)

„Kto żyw” kształtuje sam swoją świadomość (ja!) Dziadek „MECHANIK PRECYZYJNY”

1) Kim jesteś, kim byłeś, kim będziesz?

2) Jak ciebie określa otoczenie?

3) Na co pozwalasz otoczeniu?

Pytania powyżej są postawione tutaj samemu sobie i otoczeniu.

Stanowią one też wejście do komicznego nawiasu w moim życiu, ja kim była służba w wojsku studenckim... Okres ten traktowałem i dalej traktuję jako stratę dni, miesięcy na ołtarzu „bezsensów” młodych lat stu denckich. Dlaczego mimo tego wracam do wojskowego „dictum”?

Otóż przypomina mi się „wykład” oficera politycznego w stopniu porucznika, kapitana, majora Jastrzębskiego, który awansował w czasach mych studiów. A czasy pełne były awansów…

Otóż „obywatel Jastrzębski” dał przykład wojskowego myślenia pragmatycznego, wojskowo obowiązującego w owych czasach: cytuję prawie dosłownie (soczystości pomijam!?):

„decyzje wojskowe są rezultatem subiektywnego myślenia w celu wycią gnięcia obiektywnych wniosków”. Fajne, nie?

Cytowałem to wiele razy, dawało salwy śmiechu, szczególnie w świecie naukowym z pogranicza techniki i medycyny. W świecie tym obracałem się przez większość mego życia zawodowego. Profesjonal nie bym się określił jako emerytowany samouk, naukowiec wynalazca z pięknym bagażem studiów na Mechanice Precyzyjnej.

Podkreślałem nie raz, że żyłem bardziej z mej niekompetencji niż z rzetelnej wiedzy. Tej sztuki uczyłem młodych wynalazców i próbować może będę na wnukach, jak zechcą i do tego się nadają…

Dewiza ta nie pasuje wszystkim.

Tutaj cytat profesora Antoniuka (ten z Mechaniki); LENISTWO JEST

DŹWIGNIĄ POSTĘPU, bo tylko leniwi mogą wymyśleć coś nowego i prostego... Wydaje mi się, że wielu „wielkich” się ze mną tu zgodzi.

Ale, aby używając „niekompetencji” nie być szarlatanem-oszustem, należy krytycznie określać możliwości swoje i innych. Jest wiedza, którą mają inni, trzeba po nią umieć sięgnąć.

Jest wiedza, której jeszcze nie ma. Trzeba uchylać jej „rąbka”. Parę razy miałem przywilej odkrywania medyczno-technicznych, dziewi czych zakamarków.

Teraz odkrywam „tylko” tajniki tanga argentyńskiego. Czynię to z pomocą żony (też absolwentki Mechaniki Precyzyjnej!). A to niełatwa sprawa, biorąc pod uwagę mój wiek 70 z „hakiem, i niemałym”. A wieku partnerek w tangu się nie zdradza...

Wiarygodne i rzetelne pokazanie się „zawodowo” jest dużym wyzwaniem...

Jak określało mnie zawodowo otoczenie? – ciekawe pytanie. Odpo wiedź skromnie pozostawiam innym…

Na co pozwalałem zawodowo, egzystencjalnie mojemu otoczeniu i z jakim wpływem na moje życie osobiste? Tu miejsce na inne pamiętniki osobiste..., czy i kiedy się pojawią, ciekawe i trudne pytanie dla 74-latka...

Ha, i w jakim języku..?

Na co pozwalało mi otoczenie, to jeszcze ciekawszy problem z impli kacjami na aktualne życie.

Dziadek precyzyjny

No, czas na powrót do głównej ścieżki ; „dziadek precyzyjny”.

Dlaczego wybrałem temat „dziadka”?

W życiu przychodzi taki moment u niektórych uprzywilejowanych, że wnuki przesłaniają wiele innych i starych doznań.

A precyzyjny ten dziadek, bo na nim „ciąży” dalej ta nasza Alma Mater.

Niedawno los rzucił nas daleko od wnuków. Ambiwalencje dzisiej szej Skandynawii, Europy i własne odczucia kazały znowu „mówić no gami”. Decyzja subiektywna, wytrzyma próbę czasu...?

Świat stał się „fizycznie” mniejszy tak, że i wnuki dostępniejsze i dziadkowie bliżej, niż się zdaje.

Pręgierz czasów, w których żyjemy, przynależność do „Narodu Wy branego” zwiększa dystans między ludźmi bliskimi, między miejscami, do których może chce się wracać.

Miejsca ulubione nie zawsze zapraszają nas z powrotem.

Wnuki wiedzą, że dziadek większą część życia spędził w ich ojczyź nie Szwecji (47 lat!).

Moje wnuki świadome, że dziadek i babcia to Żydzi z Polski i nie tylko, bo jeszcze „inżynierowie” i do tego „precyzyjni”!

A że język, w którym dziadki się „kłócą” jak już muszą, to polski...

Pierwszym moim językiem od kołyski, a raczej klepiska, bo kołyski tam nie było..., do 5. roku życia, była ciekawa mieszanka żydowskiego, kirgiskiego i rosyjskiego... Śmieszne, nieprawdaż? Ale tak to było.

Urodziłem się mianowicie w Kirgistanie...

Po powrocie śp. Rodziców do Polski wszedł oczywiście do mojej gło wy i duszy język polski… Dziadków w Polsce z żadnej strony wojna mi nie zostawiła… Polski język jest chyba dalej głównym językiem naszego „precyzyjnego” małżeństwa.

Ale uwierzcie lub nie moi przyjaciele. Z żoną potrafimy się równie dobrze pokłócić, godzić i rozprawiać po szwedzku, który jest językiem ojczystym naszych synów i wnuków...

Teraz w Izraelu mówienie po polsku nie daje tej integracji językowej jak szwedzki...Tak, że „najbezpieczniejszym” językiem naszego małżeń stwa i komunikacji rodzinnej jest szwedzki.

Z kuzynami w Izraelu, gdzie aktualnie mieszkamy, najlepiej mi mó wić po angielsku..., z ludźmi na ulicy rosyjski najbardziej użyteczny za nim hebrajski wejdzie do głowy albo „wyjdzie bokiem”...

Wiele razy w życiu zadawano mi pytanie „kim jesteś” (nie kim się czuję!).

Odpowiadam, jest wiele pytań, odpowiedzi, ambiwalencji co do „kim waćpan jesteś”. Odpowiedzcie sami... Lista kontrolna poniżej:

• kraj urodzenia,

• pochodzenie rodziców

• kraj rodzimy? dzieciństwa, studiów, młodości, miłości, tańca, pracy...,

• kraj „wypadnięcia czy wyrzucenia za burtę w 68 roku”,

• kraj większej części mojego życia,

• kraj synów i wnuków. Niestety nie ten sam co ongiś

• kraj przeznaczenia, gdzie może nam dane być.

Różne te opcje, nie wszyscy mają cierpliwość w nie „wejść”...

Ha, a ja, my, musimy...

Daleko odszedłem od wnuków.

One już w wieku, że wiedzą, że są u dziadków „superważnymi”.

Byłem w błogosławionej sytuacji, że moja wczesna emerytura zbiegła się z narodzinami wnuczki, teraz panna ma już 14 lat.

Potem przyszedł wnuk, obecnie 9 lat. Rodzice (syn i synowa) studio wali. Więc byłem dziadkiem na „pełnym etacie”, w dodatku z prawem do nieograniczonych niepłatnych nadgodzin. A warte to było...

Chwil szczęśliwych, radosnych, śmiesznych było wiele.

Postaram się podzielić z Wami Precyzyjni przyjaciele niektórymi z tych doznań.

Jak wnusia miała lat ze cztery, oznajmiła mi poważnie: Dziadek, a jak będę duża, będę większa od Ciebie. Na co ja, nietrud no, bo ja to nieduży..., a ona na to: przyrzekam będę z Tobą Dziadku tań czyć tango... A wiedziała, że dla dziadków to ważne...

Trochę słowa dotrzymała, bo pozwoliła się uczyć tańczyć babci i tro chę dziadkowi. Ale teraz z tym „trudniej”…

Nasze pierwsze lekcje tańca polegały na nauce, jak się bronić przed chłopakami, co nie zawsze taniec mają w głowie...

Pytała nawet dziadka czy ja też taki chłopak byłem...

Co odpowiadać, aby prawdzie stało się zadość, a autorytet dziadka nie ucierpiał… Ha, z tego też szczęśliwie wybrnęliśmy.

Zaprowadziłem wnusię raz do babci do pracy.

A ona mądrze pyta (chyba było jej z 5 lat). Dziadek, tu praca babci, a gdzie twoja praca dziadek?

Ja na to kreatywnie odpowiedziałem:

Wnusiu, TY moją pracą jesteś.

A ona rezolutnie: dziadek nie kłam, bo ty nie kłamiesz, ja jestem two ją wnuczką a nie pracą...

Wiele lat trwało zanim w 100% zrozumiała, że była moim miłym obowiązkiem..

Ostatnio nawet w czasie wizyty tu w Izraelu z okazji świąt grudnio wych oznajmiła, że dziadkowie jej różnią się od wielu innych dziadków, że byliśmy z nią jak nas potrzebowała, a nie jak tylko dziadkowie chcieli mieć radość z wnuczki. Potem było objęcie dziadka przez wnuczkę.

A ona bardzo oszczędnie obdziela objęciami...

A co do wnuka to opowiem też co nieco:

Z rok temu przybiegł do nas wieczorem, a mieszkaliśmy wtedy nie daleko od wnuków w Sztokholmie.

Rodzice i starsza siostra za nim zdyszani, a on w drzwiach nie pa trząc na nich tylko ręką do tyłu pokazuje i mówi; „Dziadek, babcia zrób cie coś, oni się kłócą”. Zapewniam was, nic nie musiałem robić, wszyscy „stopnieli” z komizmu sytuacji.

Jak wnuk się dowiedział, że emigrujemy ze Szwecji, struchlał, że nie będzie miał gdzie „uciec”.

Wyjaśniliśmy, że świat teraz nie tak duży, a do Szwecji godzin parę z Izraela, jeśli dziadki muszą przyjechać „na pomoc”.

I on na to starał się rozumnie wyjaśniać, że w Szwecji nie brak ludzi złych... Ale, odległość między złymi większa niż w Izraelu, bo Szwecja kraj dużo większy... Mądre, statystyczne myślenie, nawet podobne do „naukowego dziadka”.

Niestety, życie trochę inaczej płynie.

* * *

Teraz trochę osobistych i zawodowych doświadczeń.

Kim jesteś, nie decydujesz sam, inni za ciebie zdecydują.

Na ile im pozwolisz? To kwestia charakteru, świadomości, dojrzałości.

Jeśli zapomnisz aktywnie, pasywnie, kim byli Rodzice Twoi, to życie cię ukaże.

Powyższe zdania to poglądy mego Ojca. On mimo swoich młodzień czych utopii o szeroko pojętej integracji społeczno-narodowościowej nie pozwalał mi zapomnieć, kim ja i skąd. A o sobie chyba nie wszystko zdą żył mi przekazać.

Matka dzieliła poglądy ojca z wyjątkiem „jego utopii”. A życia nie miała łatwego.

Zrozumiałem, że celem udziału we wspomnieniach „precyzyjnych” jest uchylenie rąbka życia zawodowego jak i życia „w ogóle”.

Nadmieniłem, że niełatwe jest opisywanie samego siebie.

Wiele łatwiejsze jest chyba opisanie wydarzeń, oddanie momentów ciekawych i nawet przełomowych.

Śp. docent Stanisław Borowik, prowadzący moją pracę magisterską, miał ze mną „krzyż pański”. Bo to w owym czasie miałem wiele cieka wych momentów życia osobistego, społecznego, politycznego i nawet „potylicznego”. Ha, potylica to tylna część głowy, więcej w niej instynk tów, a mniej myślenia...Tak więc pracę magisterską robiłem raczej w ra mach nadgodzin młodzieńczego ferworu. A szkoda, bo byłoby więcej chwil, w których Stachu mawiał o „znajdowaniu poezji zakutej w metal”.

Powiedzenie ciekawe. Oprócz dużej dozy humoru ma wydźwięk zawo dowo-filozoficzny. Czytelnikom, szczególnie młodszym, zostawiam tu miejsce na refleksję i samokrytyczne szukanie tego, co Amerykanie nazy wają „main road”.

Ratunkiem dla mej późniejszej pracy zawodowej był faktycznie pro fesor Trebert. W czasie pierwszych dni „wypadków marcowych 1968” pracowałem w PIAP-ie, w pracowni „automatyki pneumatycznej”. By łem tam dyplomantem i członkiem ciekawej grupy do „sterowania silni kami okrętowymi Burmaeister-Sultzer”.

Otóż w czasie mej wizyty na wydziale, około 8 marca ’68 „dopadł mnie” profesor Trebert i powiedział: „jak pan, panie Jakubie teraz w cią gu najbliższych dni pracy nie obroni, to może już nigdy...”

Późniejsze wydarzenia i w kraju, i „wokół” mej nieskromnej osoby po kazały, że nie warto było ryzykować sprawdzania, czy Profesor miał rację.

Ku zaskoczeniu samego siebie i otoczenia zakończyłem w parę dni, co było do zrobienia i pracę magisterską broniłem.

Tak, że z pracy „asystenta-stażysty-dyplomanta” wyrzucono mnie już jako magistra inżyniera po sekcji automatyki mechanicznej MP.

Wyrzucono z zupełnie przyzwoitą opinią...Niemalże jak włoski po całunek mafijny przed egzekucją... nie za „przodków” czy uczestnictwo w legalnym klubie młodzieży żydowskiej Babel. Nie za to też, że byłem o syjonizm podejrzanym członkiem partii..., Polakiem żydowskiego po chodzenia. A, że miałem „trudną do oplucia postawę” społeczno-poli tyczną, to „wymówiono” mnie oficjalnie z powodów osobistych i rodzin nych (bym się zajął rodziną itd.!?).

A wymówienie „podparte” było przesłuchaniem w Pałacu Mo stowskich, MSW/MO jak również wyjaśnieniem w dziale personalnym PIAP-u, że „z taką ilością krewnych za granicą, a szczególnie w Izraelu” pracować naukowo w Instytucie Przemysłowym NIEWSKAZANE... Ar gumentacja była nie do obalenia... Na otarcie łez otrzymałem wspaniałe rekomendacje do następnej pracy.

Po roku wyemigrowałem, formalnie rzecz biorąc dobrowolnie.

Wydarzenia, przeżycia, przykre doznania osobiste, nielojalności co poniektórych „przyjaciół” dały zmianę osobowości i wartościowań z kon sekwencjami dla dalszego życia. Ówczesna rzeczywistość mnie „prze alienowała”. Z inżyniera, przede wszystkim Polaka, a mimo wszystko Żyda, stałem się przede wszystkim Żydem, a mimo wszystko inżynierem z Polski.

Dla niektórych to może tylko gra słów, a dla mnie opisana transfor macja formowała moje dalsze losy.

Kim jestem teraz? Chyba mimo wszystko Izraelczykiem i Szwedem (podwójne obywatelstwo!), ale przede wszystkim Żydem, z rodzicami z Polskiej Galicji (Chrzanów, Oświęcim). Natomiast los mi dał większą część kariery zawodowej w pozycji uprzywilejowanej jakkolwiek na to patrzeć.

Przepraszam, jeśli czytelnicy-koledzy posądzą mnie o nieskromność, jak w dalszej części mego opowiadania zacytuję Alberta Einsteina, jedne go z najbardziej przeze mnie podziwianych w świecie nauki…

Otóż po stworzeniu podstaw szczególnej teorii względności, wędrując po okolicach uniwersytetu w Getyndze i podziwiając nieboskłon, miał po wiedzieć, że teraz rozumie, dlaczego gwiazdy TAK migotają i JAK wędrują.

Ja miałem podobne uczucia w najbardziej interesującym okresie mojej pracy jak zatrzymywałem SERCA i uruchamiałem je z powrotem.

A było to nie tylko uruchamianie z powrotem do życia urządzeń, które współtworzyłem. Udawało się czasem „optymalizować” pracę serca po stanach chorobliwego zatrzymania się lub patologicznego rytmu, m.in. wadliwy system regulacji elektrycznej. Wady te są opisywane różnymi diagnozami kardio- i elektrofizjologicznymi. Praca moja „leżała” na po graniczu teorii regulacji i kardiofizjologii. Tak wielowymiarowe projekty wymagały nie tylko wiedzy medyczno-technicznej, ale były próbą etycz no-moralną. Podrażniały kreatywność i były wyzwaniem dla respektu do „stanu wiedzy i niewiedzy”.

Uważam, że ten respekt jest jedną z podstawowych cech wynalazcy czy badacza naukowo-technicznego.

Poniżej opowiadam jako obserwator w osobie trzeciej o walce o nor malny rytm serca. Dlaczego to zastrzeżenie? Aby było ciekawiej, bardziej fabularnie, czy wszystko jest prawdą? Radzę czytać uważnie, co miało miejsce i jak.

Inteligentnemu czytelnikowi, jego wyobraźni zostawiam oczy wiście prawo oceny wiarygodności, wymiaru faktów, wiedzy czy „fabularyzacji”.

Właśnie tutaj chciałbym dodać dewizę ostatniego szefa mej żony (też precyzyjnej) – „Rób to, co dasz radę, ale nie sprzedaj duszy”. Piękna dewiza.

Na pewnym etapie pracy naukowo-technicznej badaliśmy urządze nie, które miało „normalizować” – naprawiać system regulacji komór sercowych. Naprawiać z minimalnymi szkodami dla mięśnia sercowego i otaczających tkanek.

Serce to ciekawy „organ” u wyższych ssaków, do jakich i my się zali czamy. Po inżyniersku opisałbym serce jako silnik-pompę dwucylindrową

z zaawansowanym systemem „turbo” wstępnego ładowania-napełnia nia, gdzie każdy cylinder ma aktywne wypełnianie krwią z ciała, czy płuc, przed skurczem.

Turbo-boostery to przedsionki serca, które po naładowaniu komór są zamykane przez część zastawek-zaworów podobnie jak zawory silników spalinowych, na ssaniu przy wlocie paliwa. Do płuc (z prawej komory), do reszty ciała (z lewej komory) krew jest wypompowywana poprzez system zastawek-zaworów zwrotnych. Dlaczego się rozpisałem o sercu?

Dlatego że właśnie projekt urządzenia do „normalizacji” pracy serca ze względu na elektrofizjologię (regulowanie biologiczne) tego organu jak i ze względu na hemodynamikę (sposób pompowania) można z grubsza porównywać do projektu współpracy dwóch komputerów, które sterują każdy swoim motorem.

Motory współpracują według wymogów maszyny, którą poruszają.

Maszyna to organizm człowieka. Motory to przedsionki (motor mniejszy) i komory (motor większy). Połączone są szeregowo. Gdy „zepsują” się przedsionki, dalej daje się żyć, czego doznają „seniorzy” z różną dozą obniżenia jakości życia i wieloma działaniami ubocznymi.

Są sytuacje, gdzie „umiarawia się-optymalizuje” tylko przedsionki, albo komory, albo obydwa systemy dwoma aparatami. Jednym aparatem umiarowić chyba się na razie nikomu nie udało. Niestety Pan albo Dar win skonstruowali taki układ, że z niewiadomych powodów podlegają one różnym „regułom gry”. Choć współpracują w pompowaniu tej samej krwi. Przedsionki i komory serca współpracują ze sobą trochę jak mąż z żoną. Niby ta sama rodzina, a choroby i lekarstwa różne. Niestety róż nice w działaniu różnych części serca dają ograniczenia niejako z tytułu sił wyższych.

Grupie ludzi w naszej firmie udało się skonstruować bardzo dobry aparat do „normalizacji-umiarawiania” pracy komór sercowych.

Szefowi naukowemu firmy równocześnie potrzebne były argumen ty „naukowo-techniczne”, aby pomóc w podwyższeniu wartości akcji firmy.

Ogłosił więc, że nasze prototypy produktu rokują nadzieję na repara cję i podtrzymanie rytmu całego serca. Był to nonsens, tak jak obiecywa nie, że naprawa silnika w jednym samochodzie może „napędzić” zepsu ty silnik innego pojazdu. Wszystko może by weszło w rejestr aparatów, co się nie spełniły. Ale w rękach niedouczonych lekarzy i żądnych sławy docentów takie urządzenia mogły mieć efekty niepożądane, a nawet tra giczne. Można być dumnym, że na alarm uderzyli między innymi leka rze polscy razem z kolegami szwedzkimi. Szef naukowy się „poprawił” i wycofał. Winę oczywiście zwalił na innych. A równocześnie wycofał niewygodnych mu naukowców szwedzkich...

Ot taka historia naukowo-techniczna...

Podobna do dawnych Polskich historyjek o tajemnicy służbowej:

„Kaziu a co tam robisz, tajemnica, nie powiem, a ile ci płacą, a 100 zło tych od granatu”.

Chyba tu trzeba będzie kończyć.

A z niefabularyzowanych przeżyć zawodowych dałoby się przeka zać może inne? Może będą jeszcze okazje uczyć, przekazać jak zamie niać osiągnięcia naukowe na idee nowych produktów, funkcji. Potem jak chronić (patentować) prawa wartości niematerialnych do funkcji czy produktów....

Edukacyjno-Zawodowa Droga

• Szkoła Podstawowa/Gimnazjum Bielsko Biała Polska 1960;

• 1961–1967: Politechnika Warszawska Wydział Mechaniki Precyzyjnej, Automatyka Mechaniczna;

• Marzec 1968, magister inżynier mechanik (Master of Science on Mechanical Engineering, MSc ME). Praca magisterska wykonana w katedrze automatyki;

• Kurs leadera projektów (Project-Leader level), 1984;

• Przykłady kursów uzupełniających:

GMP (good manufacturing praxis), reguły wytwarzania sprzętu me dycznego w USA;

Kursy techniki prezentacji i języka angielskiego w dziedzinie biomedycznej;

Kursy przepisów patentowych w Europie i USA;

Techniczno-Medyczne Kursy dokształcające dla inżynierów; Kursy projektowania, badania, uznawania sprzętu medycznego do różnych potrzeb.

Inne atrybuty

Szereg kursów z programu doktoranckiego przy Wydziale Medycy ny Uniwersytetu w Uppsali – Szwecja.

Wieloletnie doświadczenie konstruktora, wynalazcy i projektanta sprzętu medycznego.

Języki: polski, szwedzki, angielski, rosyjski i pasywnie niemiecki.

Uczestniczyłem aktywnie w wielu kongresach w dziedzinie regulacji rytmu serca.

Prezentowałem dorobek naukowo-badawczy pracodawcy.

Tworzyłem nowe idee produktów, specyfikacje i ochronę patentową.

Doświadczenie z oceniania biotechnicznych produktów.

Osiągnięcia itp.

Patenty uznane: 39 w USA, 35 w EU, stworzone, inspirowane moją pracą. Około 100 pomysłów rejestrowanych.

Szereg prezentacji naukowych na kongresach kardiologicznych, na polu arytmii.

Autor i współautor publikowanych artykułów. Cytowalność paten tów aktualnie ok. 300.

Mentor – „wprowadzający” dla przemysłowych pracowników naukowo-badawczych.

Tyle na dzisiaj, marzec 2017.

Netanya Izrael

Ukłony od Jakuba Hirschberga

Zdzisław Komarowski

Studia: 1961–1968

Specjalność: Mechaniczny

Technologiczny, Zarządzanie

Do Pamiątkowej Księgi Absolwentów

Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki

Kiedy rozpoczynałem studia, na PW nie było wydziału Mechaniki Precyzyjnej, a pojęcie mechatroniki kojarzyło się z futurologią nie z tej ziemi.

Los zrządził, że po pierwszym roku wyłoniono ten twór, zwany Mechaniką Precyzyjną, z wydziału Mechanicznego Technologicznego.

Studenci byli podzieleni na dwa wydziały MT i MP, czyli prawnie i ad ministracyjnie, ale związki koleżeńskie przetrwały aż do końca studiów.

Przypominam sobie, że na czwartym roku dzieliłem pokój z Janem Re dlichem, który był przewodniczącym komisji sportu i turystyki na wy dziale MT i z Januszem Piskorzem, który sprawował podobną funkcję na wydziale MP. Zamieszkiwaliśmy wspólnie razem na Jelonkach, gdzie ja trenowałem judo po przeniesieniu się na Plac Narutowicza.

Na czwartym roku odbywała się olimpiada sportowa wydziałów Politechniki Warszawskiej. Wchodząc do akademika, spotkałem jedne go z organizatorów tej olimpiady, który zapytał mnie czy mam kimono, ponieważ chciałby zgłosić drużynę judo z MT. Trzy osoby stanowiły dru żynę, ale dwie również. Miał tylko jednego zawodnika, więc gdybym wy stąpił, to wydział mógłby zdobyć punkty na olimpiadzie, ponieważ tylko 6 wydziałów może wystawić drużyny. A więc możemy przegrać wszyst kie walki, a i tak zdobywamy punkty dla wydziału do ogólnej klasyfika cji. Pech chciał, że pierwszą drużyną, z którą mieliśmy walczyć było MP, które posiadało trzech zawodników, z czego jeden miał czarny pas mi strzowski. Mój kolega organizator podpowiedział nam, że musimy jedną walkę oddać walkowerem, gdyż było nas tylko dwóch. Prawdopodobnie MP wystawi do pierwszej walki tego z pasem mistrzowskim, z którym nie mamy szans wygrać. Więc po pierwszej walce, którą oddaliśmy wal kowerem, MP prowadziło 1: 0. Drugą walkę wygrał na przewagi mój ko lega z MT.

Do trzeciej, decydującej walki stanąłem ja, mając przed sobą przeciw nika z tym samym pasem. Ale ostatnie miesiące nie trenowałem, więc nie miałem kondycji, co wyczuł mój przeciwnik i zaczął coraz śmielej atako wać. Judoka ma zawsze jeden rzut, który ma we krwi. Nie musi plano wać, zastanawiać się. I tak mój przeciwnik wszedł na mój rzut i zrobiłem jedyne ippon w całym turnieju. Ustanowiłem wynik z MP na 2: 1.

Proszę sobie wyobrazić atmosferę później w pokoju, kiedy dwóch moich kolegów z rad wydziałowych sportu i turystyki debatowało, czy mogliśmy pierwszą walkę poddać walkowerem, bo to przesądzało o po rażce MP. Była to moja ostatnia walka w życiu, ale pozostała mi na za wsze w pamięci.

Luty 2017

Connecticut, USA

* * *

Adendum do wspomnień kolegi

Kiedy, zanim zostałem studentem PW, zwiedzałem uczelnię w ra mach otwartych drzwi, zauważyłem, że w każdej sali była tablica zapi sana wzorami matematycznymi. Nie tak wyobrażałem sobie studia tech niczne. Kiedy w późniejszej pracy w ramach wydziału analiz termicznych zawsze przewijała się skala Fahrenheita, towarzyszyło mi jego stwierdze nie jak mantra: „nie znasz zjawiska fizycznego dopóki nie wyrazisz go za pomocą liczb”. W termodynamice królowało pojęcie entropii w ujęciu energii wewnętrznej ciała. W matematyce statystycznej pojęcie entro pii było podstawowym parametrem analiz statystycznych. Na ostatnim roku miałem przedmiot zwany teoria informacji. Tylko dwa prawa rzą dzą w teorii informacji: kanał z szumem i kanał bez szumu. Łatwiej jest mi używać pojęcia noise bo tak naprawdę w praktyce zawodowej odnosi liśmy się do sygnału właściwego albo niepożądanego.

W produkcji kalorymetru różnicowego wszystkie te pojęcia entropii skupiły się w jednym miejscu. Instrument służył do pomiaru przemian energetycznych w ciałach stałych, czyli coś z termodynamiki, natomiast

problem podstawowym przy produkcji było eliminowanie noise , czyli czynnika ujemnego.

W procesie wyłoniłem ponad 30 czynników wpływających na noise .

Noise był generowany przez elektroniczne podzespoły, ale również bar dziej prozaiczne czynniki jak czystość komponentów. Podejrzewałem, że blok aluminiowy, który służył jako radiator ze względu na masę, miał również kilkanaście otworów gwintowanych do montowania na nim sensorów itp. Proces oczyszczania otworów gwintowanych był bardzo prymitywny, a otwory były zanieczyszczone olejem maszynowym z opił kami po gwintowaniu. Skrupulatne płukanie w acetonie i alkoholu nie dawało pewności, że nie będzie samoanalizy, czyli detektor będzie ana lizował coś niepotrzebnego. Zaproponowałem obróbkę bezwiórową. Po mimo przychylności większości ludzi z wydziału obróbki mechanicznej nie było zgody na zastosowanie tej metody.

W tym okresie Stany Zjednoczone przejmowały wiele metod produk cji od Japończyków, mimo że mieliśmy parę mil obok naszego zakładu sławny instytut Deminga, który w latach pięćdziesiątych uczył Japończy ków metod produkcji i organizacji. Ale już w latach osiemdziesiątych role się odwróciły. Zakład zaadaptował japońską metodę „employee invo lvment team”. Tworzono dobrowolne grupy pracowników, które miały np. jedną godzinę tygodniowo na spotkania i rozwiązywanie dowolnego tematu produkcyjnego. Istotą tego programu było to, że projekt zaakcep towany musiał mieć środki na realizację tego zadania.

Wepchnąłem więc swój bezwiórowy proces do tego systemu. Miałem poparcie swojego szefa, który na tym się nie znał, bo był elektronikiem, ale wierzył, że mam rację. W celu omówienia projektu zaprosiliśmy by łego kierownika obróbki mechanicznej, który wykazał zalety i wady tej metody. Następnie zaprosiliśmy młodego inżyniera technologa odpo wiedzialnego za proces i ten zaczął pleść głupstwa, nie mając podstawo wego pojęcia. Wówczas przerwałem jego wywody i zacząłem cytować z prospektu narzędzia, co było zaprzeczeniem tego, co mówił. Zwykle na takich zebraniach był „facilitator”, czyli moderator z ramienia władz przedsiębiorstwa, który koordynował ten projekt. Wówczas on zwraca się do mnie i mówi „do not prosecute him”. Metoda ta została wprowa dzona nie tylko na nasz produkt, ale wszystkie linie produkcyjne z wyjąt kiem gwintów rurowych. Po zakończeniu prac grupy odbywała się pre zentacja. Projekt był dzielony na części i każdy referował swoją w obliczu kierownictwa i szefów różnych służb.

Pamiętam, że siedziałem w auli już po skończonej własnej prezentacji i przysłuchiwałem się kolejnym. Jeden z moich kolegów Włochów, który

zawsze chwalił się, że język angielski jest bardzo łatwy i brylował po między swoimi kolegami Włochami z mniejszym stażem amerykańskim.

Coś mu uderzyło do głowy, żeby wstawić trochę wątków osobistych i mówi, że kiedy przyjechał do Stanów Zjednoczonych to mówił „broken english”. Siedzący obok mnie jakiś amerykanin mówi do mnie: a teraz to on myśli, że nie mówi „broken english”?

Kończąc ten wątek entropii, którego pojęcie jako parametru nieokre śloności, nigdy nie przypuszczałem, że gdzieś w przyszłości spotkam je w jednym miejscu. W obecnej epoce entropię określa się w aspekcie spo łecznym. Mówimy, że świat energetycznie przechodzi w jednym kierun ku, od cząsteczek nieuporządkowanych do bardziej uporządkowanych, czyli trendu nie możemy odwrócić. Możemy wyprodukować plastikową butelkę, ale tej energii nie możemy zwrócić do wszechświata.

Kończąc, na wydziale MT tzw. specjalność u prof. Chajtmana, czyli organizacji produkcji mieliśmy spory „exposure” na nowości technolo giczne. Mieliśmy pierwszy komputer na PW (3000/sec – szybkość pamięci operacyjnej), stację przetwarzania danych, dużo statystyki matematycz nej i przemysłowej. Z tej ostatniej prof. Hendel dzielił się z nami swoimi prawami socjalizmu, cytuję: socjalizm to powszechne ubezpieczenie od niepowodzeń gospodarczych. Prof. Hendel zwykł był mawiać kuledzy.

Wiecie kuledzy, jak podjąłem pierwszą pracę w hucie Baildon, a było nas dwóch, dyrektor huty oprowadził nas po zakładzie i powiedział, że jak będziemy się dobrze starali, to zajmiemy jego miejsce. Wiecie co kuledzy, ja byłem później jego dyrektorem zjednoczenia, a ten drugi mój kolega to był Zemajtis późniejszy minister przemysłu ciężkiego i rektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Prof. Hendel w pewnym okresie swojej kariery zawodowej był doradcą ministra przemysłu ciężkiego i stosował metodę „końskiego ogona”. Kiedy minister pytał o wydajność z jakiegoś wielkiego pieca i ten nie miał odpowiedzi, więc otwierał notes i cytował jakieś liczby, a orientował się w rzędzie wielkości. Dlaczego nazwał me todę „końskiego ogona”. Bo jeżeli ktoś nie jest w stanie sprawdzić odpo wiedzi to nie powinien zadawać pytania. Metoda ta wzięła się stąd, gdy na lekcji pani zadała pytanie: ile włosów jest w końskim ogonie, kto od powie dostanie 10 zł. Jasio podnosi palce i mówi 546624. Pani pyta Jasia: Jasiu jak ty to wyliczyłeś. Jasio odpowiada: proszę następne 10 zł, bo to jest drugie pytanie.

Powracając do statystyki matematycznej, udało mi się rozwiązać za gadnienie w procesie produkcyjnym detektora do „differential scanning calorimiter”. Zawsze pytałem wizytujących gości, jak sądzą, jak długi jest cykl produkcyjny tego detektora. Zwykle słyszałem odpowiedź 2–3 dni.

W rzeczywistości cykl trwał półtora roku. Był to otwór o średnicy 8 mm ze stopu platyny i irydu, na dnie której znajdowały się dwie komory ogra niczone z trzema dyskami. Generalnie trzeba było wyprodukować dwie takie jednostki zwane „cups”, które musiały mieć identyczne parametry fizyczne i elektryczne. Dobierało się je parami, im więcej par dobranych z jednej serii produkcyjnej, tym większa wydajność procesu. W komo rach były identyczne „sensors” i „heaters” o różnicy oporności .02 ohma z drutu platynowego o czystości thermocouple grade. Natomiast komory musiały mieć jak najbardziej zbliżony kształt geometryczny, czyli równe.

Proces łączenia odbywał się poprzez spawanie elektronowe w specjali stycznym zakładzie. Spawacze otrzymywali od nas komplet części oraz instrukcję, na jaką głębokość wcisnąć dysk w celu kompensacji różnicy grubości dysków. Po wspawaniu pierwszego dysku wkładało się sensor, spawało drugi dysk, wkładało heater i spawło trzeci. Po każdym spawa niu następował pomiar równoległości wspawanych dysków, a dane po miarowe były dostarczane do nas do kontroli. Problem polegał na tym, że my nie byliśmy w stanie zweryfikować tych pomiarów, ponieważ po wierzchnie pomiarowe były zaspawane. Podejrzewałem, że spawacze wstawiali lipne dane. Otrzymaliśmy propozycję od innego zakładu, któ rego właściciele kiedyś pracowali na tych operacjach i otworzyli nowy zakład z nowymi maszynami i chęcią przejęcia produkcji. Podzieliliśmy partię produkcyjną na połowę i daliśmy do starego i nowego zakładu.

Z przeprowadzonych analiz statystycznych odchylenie standardowe dla nowego zakładu było gorsze niż starego, ale wydajność z partii była lepsza, co udowodniło, że dane pomiarowe były lipne. Stary zakład stracił usługi.

Co do szachów, to był to mój najwspanialszy prezent na Mikołaja.

Szkoda, że ten dzień poszedł w niepamięć, a prezenty na Boże Naro dzenie przyciemniają właściwy nastrój tego święta. Moi koledzy gra li w szachy, tak że rodzice zorientowali się, że szachy będą właściwym prezentem. Przeważnie miałem starszych kolegów, którzy nawet grali w drużynach, więc od nich uczyłem się tej sztuki. Jeden z nich pokazał mi końcówkę Beniowskiego. Kiedy wyjechałem do Stanów, spotkałem tam swojego kuzyna, matematyka zapalonego szachistę, który nawet na pisał program komputerowy na szachy. Otóż spotykaliśmy się zwykle na uroczystościach świątecznych. Pewnego razu po kolacji wigilijnej ro zegraliśmy jedną partię. Ja byłem po paru głębszych, on był abstynentem (muszę dodać, że moim ulubionym mistrzem szachowym był Alechin, który zawsze grał, trzymając w jednym ręku szklankę wódki). Pechowo dla niego wszedł mi na końcówkę Beniowskiego i przegrał partię pierw szy raz. Nie mógł zrozumieć, jak mógł przegrać, bo jak sama nazwa wska zuje, jest to rodzima polska kombinacja mało znana na świecie.

Drugą niezapomnianą partię szachów rozegrałem w Nowej Zelandii w mieście Christchurch. Miasto miało być idealnym społeczeństwem, bez zbrodni i kradzieży, ale po dwóch latach musieli wybudować więzienie.

Wcześnie zakończyłem zwiedzanie muzeów i zauważyłem na central nym placu szachownicę i dwóch Azjatów rozgrywających partię szachów figurami co najmniej metrowej wysokości. Kiedy skończyli, jeden z nich zaproponował mi grę. Zacząłem z nim grać, ale nie byłem przyzwyczajo ny do dużej szachownicy i tej wielkości figur. W międzyczasie moi współ towarzysze z wycieczki kończąc zwiedzanie zaczęli się gromadzić wokół szachownicy. Mój oponent popełnił błąd, co ja skrupulatnie wykorzysta łem, a on podchodzi do mnie, wyciąga rękę i poddaje partię. Wyobraźcie sobie, jakim splendorem okryłem się dla moich podróżników.

Dzięki szachom nauczyłem się pić wino, którego nie piłem przez 13 lat. Otóż rozgrywałem w poniedziałki szachy z doświadczonym gra czem, członkiem drużyny szachowej, grającym na trzeciej szachownicy.

Ale zanim on się zorganizował, jego żona, która była koneserką wina, zwykła była mawiać „chodź Zdzisiek wypijemy lampkę wina” i otwie rała butelkę.

Spośród spektakularnych wydarzeń mojego życia zaliczam zakład z inżynierem, redaktorem tych wspomnień Frankiem Szafrańskim. Ko lega z Błonia, sławnego z powiedzenia „sprzedaj konia, sprzedaj krowę kup zegarek marki Błonie”, gdzie zamykałem produkcję zegarka naręcz nego w Polsce w 1969 roku. Wybierałem się na wycieczkę koleją trans syberyjską, która nie doszła do skutku z uwagi na wypadki na Ukrainie, ale w ramach przygotowań do wycieczki kupiłem sobie zegarek Seiko Astron GPS Solar na 39 stref czasowych sterowany automatycznie sygna lem satelitarnym. Więc mówię, Franek, zgadnij, po ilu latach ten zegarek daje różnicę 1 sekundy od czasu wzorca standardowego. Możesz się po mylić o 1000%. Za każdy rok różnicy w jedną albo drugą stronę, ty albo ja wygrywamy jedno piwo. Odpowiedź Franka była 3 lata co przy 1000% tolerancji daje 30 lat. Ponieważ ten zegarek robi błąd 1 sekundy na 100 000 lat, więc moja wygrana była 100 000-30 = 99 970 piw. Mając na uwadze, że gdybym wypijał jedno piwo dziennie, to ta wygrana wystarczyłaby mi na 273 lata. Z uwagi na swój zaszczytny wiek (dyplom broniłem w 1967 roku) to nawet moje wnuki nie zdołałyby wypić za swojego życia.

W związku z powyższym proponuję, że na balu absolwentów w klu bie Stodoła 13 października zafunduję wszystkim piwo (skolko ugodno).

Mam jeszcze dwie zagadki, za rozwiązanie każdej wyznaczam na grodę 1000 piw.

Kiedyś studenci dzielili się na starych i młodych. Starzy pamiętali stary Plac Narutowicza. Dla ułatwienia dodam, że starzy studenci pamię tali, kiedy na dole w barze było piwo, a na studium wojskowe chodzili w cywilnych butach.

Gdzie mieścił się klub „Stodoła” przed lokalizacją na Trembackiej.

Dla ułatwienia dodam, że jest to w tej chwili najdroższa działka w stolicy.

LET THE FUN BEGIN_______

George Komarowski

Tomasz Kłosowiak

Studia: 1964–1970

Specjalność: Automatyka Mechaniczna

Wstęp

Napisać takie wspomnienie – to zadanie dosyć trudne – przeszłość dość odległa, do której nie tak często sięga się świadomie pamię cią ... Jednak gdy zacząłem się nad tym zastanawiać, różne obra zy, sytuacje, wydarzenia zaczęły wyłaniać się z mgły zapomnienia. Spró buję więc przedstawić choć część z tej skarbnicy i powiązać ją z dalszym rozwojem wypadków, które w efekcie uformowały ciąg mojego życia aż do chwili obecnej.

Jako regułę przewodnią przyjmę chronologię wydarzeń, faktów i przemyśleń, wstawię również moje komentarze z perspektywy chwili obecnej.

Początki

Wszystko zaczęło się już w szkole, a tak naprawdę to chyba wcześniej, ale już w szkole było jasne, że przedmioty ścisłe były moją preferencją.

Mój Ojciec, jako inżynier, namawiał mnie, abym poszedł na politechnikę i został inżynierem mechanikiem. W pewnym momencie rozważany był również WAT, ale perspektywa dwunastoletniej obowiązkowej służby wojskowej była dla mnie nie do przyjęcia. I wtedy troszkę zadecydował przypadek. W klasie miałem kolegę (Jurka Zadarę), którego brat (Józef Zadara) był asystentem na wydziale Mechaniki Precyzyjnej. Kolega za aranżował spotkanie i brat trochę pomógł nam w przygotowaniu do eg zaminów wstępnych, no i oczywiście namówił nas, abyśmy poszli na MP.

Tak też się stało. Był rok 1964.

Pamiętam, że po którymś z pisemnych egzaminów wstępnych wysze dłem z sali troszkę wcześniej i wymieniałem wrażenia z egzaminu z chło pakiem, który później (Edek Kopeć) był w mojej grupie na Automatyce.

Z perspektywy czasu i doświadczenia zawodowego i życiowego je stem bardzo zadowolony, że poszedłem na MP – był to wydział bardziej interdyscyplinarny niż inne i przez to dający pełniejsze przygotowanie zawodowe i lepsze zrozumienie świata, który nas otacza.

PZO (Polskie Zakłady Optyczne)

Pierwszy etap to była praktyka w PZO. Jako że byłem po liceum było to dla mnie zupełnie nowe doświadczenie. Praca na trzy zmiany, w fa bryce, z robotnikami, bezpośredni kontakt ze wspaniałymi maszynami, które mogły obrabiać metal – to było fascynujące, ale nie wszystko dobrze zrozumiałe.

Dopiero później, w czasie studiów i nawet jeszcze później, w pra cy zawodowej, nowe doświadczenia łączyły się z tkwiącymi w pamięci doświadczeniami z praktyki, tworząc lepiej zrozumiałą, logiczną całość.

Teraz z perspektywy czasu mogę powiedzieć, że ta praktyka w PZO była bardzo pożyteczna – chociaż spanie na trzeciej zmianie na dolnej półce stołu warsztatowego było też jej częścią...

Pierwsze lata MP

Przedmioty podstawowe: matematyka, fizyka, mechanika, wytrzy małość materiałów, metaloznawstwo plus laboratorium, teoria mechani zmów, elektrotechnika, elektronika, metrologia, mechanika płynów, zarys techniki cieplnej itd. – wszystkie były dla mnie bardzo ciekawe i uczyłem się ich z przyjemnością. Pamiętam, że wykłady z matematyki na drugim roku z Profesorem Cąkałą były bardzo dobre, po dziś dzień mam jeszcze notatki. Pamiętam, że laboratoria z techniki cieplnej i z mechaniki płynów, które mieliśmy na MEL-u, były też bardzo ciekawe. Lektorat z języka ro syjskiego – lektorka była bardzo piękną kobietą.

Trzeba w tym miejscu wspomnieć, że moje życie wtedy było dosyć proste – mieszkałem u Rodziców i nie musiałem się o nic martwić, moim jedynym zadaniem było zdobywać wiedzę, trochę pomagałem w domu, ale chyba za mało. Od początku studiów zawsze dawałem korepetycje z matematyki i z fizyki, a po pierwszym roku dostałem stypendium na ukowe, tak że o finanse też nie musiałem się martwić. Pamiętam też, że raz miałem ucznia, który miał kłopoty z Profesorem Antoniukiem i mu siałem go wyprowadzić „na czyste wody”.

Z egzaminami nie miałem raczej kłopotów, ale pamiętam, że egza min u „Pieca” (Profesora Wolniewicza) był to trochę los szczęścia ..., nato miast u Profesora Majchra udało mi się, bo na dosyć skomplikowane py tanie z zachowania się obwodu elektronicznego odpowiedziałem dobrze i od razu dostałem piątkę (czytałem też w tym czasie książki E. Aisberga o radiu i telewizji).

Przypomina mi się pewna interesująca obserwacja z tamtego okresu: czasami siadywałem na niektórych wykładach obok Marka Stobnickiego, który w wyniku jakiegoś wypadku prawą rękę miał w gipsie. I stała się rzecz zadziwiająca – Marek w ciągu kilku dni nauczył się pisać lewą ręką i pisał tak samo szybko jak ja prawą!

Chyba na drugim roku zostałem starostą roku – w zasadzie byłem bardzo nieśmiały i nie lubiłem wystąpień publicznych, to miało być dla mnie pewnym działaniem w kierunku przezwyciężenia tych słabości...

Ponieważ nie mieszkałem w akademiku, nie miałem naturalnego towa rzystwa z racji miejsca zamieszkania – kolegowałem się w zasadzie tylko z Adamem Ciesielskim.

Z zajęć pozanaukowych zapisałem się na zapasy i przez jakiś czas ćwiczyliśmy razem z Wojtkiem Stryszowskim. Wciągnąłem się też w pie szą turystykę studencką z Klubem Moduły. Odbywaliśmy rajdy np. w Be skid Niski i Bieszczady – to były wspaniałe wyprawy.

Poza Wydziałem należałem też do sekcji żeglarskiej KIKu (Klub In teligencji Katolickiej), gdzie przygotowywaliśmy łodzie do sezonu letnie go, a w lecie żeglowaliśmy po Mazurach lub czasem po Bałtyku. W mniej szym gronie kolegów organizowaliśmy też inne wycieczki i tak w roku 1966 była moja pierwsza wyprawa zagraniczna w Tatry Słowackie – zdo byliśmy Łomnicę (pieszo) i Gerlach (najwyższy szczyt w Tatrach).

Praktyka studencka

Ta, którą pamiętam, odbywała się w firmie Tonsil we Wrześni w wo jewództwie poznańskim. Tonsil produkował głośniki – zapoznałem się więc z budową i produkcją głośników – to było bardzo ciekawe. Praktykę tę odbywaliśmy razem ze studentem i studentką Wydziału Elektroniki PW. Oni to zapoznali mnie ze wspaniałą książką (z której uczyli się chyba do egzaminu poprawkowego): H.H. Skilling „Fale elektromagnetyczne”

PWN, Warszawa 1961.

Kręciły się też tam różne dziewczyny, ale nie wiedziałem, jak do nich podejść...

Obozy wojskowe

Były dwa obozy, ale nie bardzo je już teraz rozróżniam. Oba były w jednostce w Olsztynie i naszą specjalnością była, o ile pamiętam – ar tyleria. Podkpiwaliśmy sobie oczywiście z różnych wojskowych przepi sów i obyczajów, ale z perspektywy czasu myślę, że była to wspaniała rzecz, że mogliśmy spędzić tyle czasu razem w różnych okolicznościach.

Załączam zdjęcie, które pięknie pokazuje naszą grupę wraz z naszym do wódcą Kapitanem Olszewskim. Również po dziś dzień podziwiam kon strukcję i technologię lufy armatniej. Na pierwszym chyba obozie, kiedy na początku było ogólne strzyżenie, miałem taką chorobliwą zachciankę, żeby mnie ostrzygli na zero – wyglądało to okropnie, no ale włosy na szczęście po jakimś czasie odrastają...

Pamiętam następującą scenę: wieźli nas krytą ciężarówką na jakieś zajęcia w terenie. Byliśmy oczywiście wszyscy z tyłu ciężarówki, która mknęła po nierównym terenie i mieliśmy ze sobą skrzynię z pakułami do czyszczenia broni. Nasz błyskotliwy kolega Andrzej Lapeta, który stał blisko tej skrzyni, w pewnym momencie złapał duży kłąb tych pakuł i mo mentalnie uformował z niego wielką brodę i czuprynę i zadeklarował, że jest Wernyhorą! Dla przypomnienia podam, że Wernyhora to postać z „Wesela” Wyspiańskiego (a był to: Legendarny wieszcz ukraiński. Podaje się, że przepowiedział rozbiory, a następnie odzyskanie niepodległości. W utworze zjawia się Gospodarzowi i wzywa do powstania. Jest symbolem pojednania wszystkich stanów i narodowości zamieszkujących ziemie dawnej Rzeczypospolitej. Wernyhora to postać, która przekracza granicę między planem realistycznym i fantastycznym dramatu. Oprócz Gospodarza widzą go też inne osoby.

Poza tym przekazuje Gospodarzowi przedmiot materialny – złoty róg, symbol zjednoczenia narodu. ) To była naprawdę zabawna scena, którą pamiętam po dziś dzień.

Inna akcja związana z obozem wojskowym – trochę złośliwa, którą pamiętam, to: na koniec obozu zebraliśmy z całej kompanii wszystkie onuce (długo nieprane,) zapakowaliśmy je w paczkę z zamiarem wysła nia do naszego dowódcy Kapitana Olszewskiego. Nie pamiętam, kto to miał wysłać, ale podobno zostały wysłane i odebrane ...

Podział na specjalizacje

Wybrałem Automatykę Mechaniczną, chociaż miałem też trochę chęć na optykę. Nowe przedmioty, nowe pojęcia – trudne, ale bardzo ciekawe.

Zmieniły mój sposób patrzenia na wszelkie urządzenia i systemy (wej ście, transmitancja, wyjście).

Rok 1968

Strajk studencki na PW. Oczywiście, że studenci mieli rację, ja jednak byłem bardzo przestraszony i nie brałem udziału w strajku – bałem się, że mogą mnie wyrzucić z Politechniki, a nie miałem żadnych chodów, żeby temu zapobiec, gdyby chcieli to zrobić. Odwiedziłem jednak straj kujących kolegów i koleżanki w Auli Gmachu Głównego, aby choć w ten sposób wyrazić im swoje poparcie...

Włoska przygoda

Nie pamiętam już, na którym roku Adam Ciesielski i ja mieliśmy pomysł, aby przyłączyć się do lektoratu języka włoskiego na Wydziale Architektury PW. Okazało się to możliwe i lektorka pani Celeste Zawadzka (Włoszka, która wyszła za mąż za żołnierza spod Monte Cassino) przyjęła nas bardzo życzliwie. Studiowaliśmy tam język włoski średnio pilnie, a gdy w roku 1969 nadeszło zakończenie kursu, nasza wspaniała pro fesorka Pani Celeste załatwiła poprzez swoje kontakty w Ambasadzie

Włoskiej stypendia dla całej naszej grupy (10 osób) na miesięczny kurs włoskiego w UNIVERSITÀ PER STRANIERI DI PERUGIA we Włoszech. Był to rodzaj losu wygranego na loterii – w czasach żelaznej kurtyny – taki wspaniały wyjazd! Z Adamem uczestniczyliśmy pilnie w naszym kursie, a w czasie wolnym zwiedziliśmy dużą część Włoch au tostopem. Wspomnę tu interesującą scenę: 20 lipca 1969 roku siedzieliśmy w sali telewizyjnej w Schronisku Młodzieżowym (Ostello della Gioventù) w Rzymie, oczywiście towarzystwo młodzieżowe z całego świata, gdy Neil Armstrong postawił stopę na powierzchni Księżyca, wówczas wszy scy, bez żadnej zachęty, zaczęli klaskać, wyrażając swoją radość z sukce su odniesionego przez rodzaj ludzki.

Po zakończeniu kursu pojechałem jeszcze (też autostopem) na mie siąc do Paryża, gdzie mieszkał mój kuzyn. Gdy wyszedłem z plecacz kiem na trasę za Wenecją w kierunku na Paryż, pierwszy samochód, któ ry się zatrzymał (Citroen 2CV) jechał do Paryża (1111 km). Jechał nim pisarz węgierski Tibor Tardos, który opuścił Węgry po krwawej rewolucji w 1956 roku. Zaprzyjaźniłem się z nim, tak że nawet go odwiedziłem po latach około roku 2000.

Zakończenie studiów i praca na MP

Kontynuacja specjalizacji uwieńczona została pracą dyplomową w roku 1970 – był to układ sterujący do dużego wymiennika ciepła.

Staż dostałem u Profesora Leśkiewicza, ale niestety po stażu nie było dla mnie miejsca w Automatyce. Wtedy dostałem propozycję od Profesora Lipki, abym przyszedł do niego na asystenta. Chętnie zaak ceptowałem tę propozycję, gdyż zawsze lubiłem mechanikę i wytrzy małość materiałów.

U Profesora Lipki pracowałem przez jedenaście lat (1970–1981). Pro wadziłem ćwiczenia, laboratoria, a potem wykłady z mechaniki i wytrzy małości materiałów. Pozwoliło mi to poczuć się dosyć swobodnie w tych dziedzinach. Cały czas mieliśmy też prace zlecone związane z rozmaity mi zakładami przemysłowymi. Jedna z tych prac doprowadziła do dwóch patentów w dziedzinie protez ortopedycznych. Inna praca zlecona stała się źródłem tematu do mojego doktoratu, który dotyczył przegubu ela stycznego na sprężynach skrzyżowanych. Doktorat został zakończony w roku 1979.

Bieżące podsumowanie

W tym miejscu może już czas na małe podsumowanie. Miałem w tym momencie 33 lata. W moim zawodzie inżynierskim czułem się dobrze, chociaż zdawałem sobie sprawę, że dokształcać się trzeba zawsze i być krytycznie otwartym na wszelkie nowości. Bardzo mi to zresztą odpo wiadało. Zarówno nasze studia na MP, jak i moja praca u Profesora Lipki, były dobrą szkołą rozwoju zawodowego. Myślę jednak, że mój rozwój polityczno-społeczny i historyczny pozostawiał wiele do życzenia.

Chociaż dość dużo czytałem, miałem w tych dziedzinach duże braki.

Oczywiście reżimu nie popierałem i do partii nigdy bym się nie zapisał, jednak bałbym się sprzeciwić otwarcie – wiedziałem, ilu ludzi strasznie skrzywdzono i wiedziałem, że z każdym mogą to zrobić, gdyby zechcieli.

Co do życia osobistego, to też zrobiłem pewien postęp: znalazłem w koń cu piękną i dobrą dziewczynę (która teraz jest moją żoną!), miałem miesz kanie M3 (po dziesięciu latach) i Fiata 126P (po sześciu latach), (telefonu nie miałem – czekanie miało trwać siedemnaście lat), pracę na PW można też było nazwać dobrą pracą. Żeglowałem z kolegami, na wakacje wyjeż dżałem za granicę trochę zarobkowo, trochę turystycznie, z moimi Ro dzicami i z siostrą byłem w przyjaźni – można by powiedzieć – żyć nie umierać.

Solidarność

I wtedy przyszedł rok 1980 i Solidarność. Na naszym wydziale pra wie wszyscy zapisali się do Solidarności, entuzjazm był ogromny. Próbo waliśmy wprowadzać pewne zmiany na lepsze, po jakimś jednak czasie zorientowaliśmy się, że bardzo niewiele albo nic nie da się zrobić. Opór władzy był cichy, ale bardzo konsekwentny. Sytuacja z zaopatrzeniem w produkty życia codziennego była fatalna. Czuliśmy się bezsilni. Moja dziewczyna Kasia ukończyła Architekturę na PW i pracowała na budo wie (wieżowiec Mariott) i już od jakiegoś czasu myślała o tym, że dobrze by było wyjechać do innego kraju. Ja również zacząłem myśleć, że dopóki Związek Radziecki nie upadnie, to żadna zmiana nie jest możliwa, no i może rzeczywiście dobrze by było spróbować szczęścia gdzieś indziej.

Jeśli gdzieś indziej, to po rozważaniach wydawało się, że USA byłoby najlepszym kierunkiem – język znałem już nieźle, ekonomia olbrzymia, kraj zbudowany przez imigrantów.

Decyzja o wyjeździe to trudna decyzja – rzucić wszystko i wszyst kich, jechać w nieznane i zaczynać wszystko od zera. Jakkolwiek trudna to decyzja – została ona podjęta i bilet został kupiony na 31 lipca 1981 roku. Jedyną osobą, która wiedziała o moich planach poza najbliższą ro dziną, był kolega z pracy, który miał też podobne plany. Zastanawialiśmy się z nim, czy wprowadzą stan wojenny na 22 lipca, czy nie – wprowadzi li dopiero około pięć miesięcy później...

Wyjazd do USA i pierwsza praca

No i stało się, wylądowałem w Chicago (31 lipca 1981 roku), gdzie miałem jedyny kontakt: kolegę mojego kolegi Jurka Zadary. Ten kontakt okazał się bardzo mądry i przyjazny. Plan akcji został ułożony, był on w zasadzie prosty: rozpocząć procedury imigracyjne od razu, znaleźć do brą pracę, która dałaby mocną ofertę pracy w moim zawodzie. Plan pro sty, ale realizacja jego punktów nie taka prosta. Do spraw imigracyjnych trzeba było zawrzeć umowę z prawnikiem – specjalistą, który miał spra wę poprowadzić. Co do szukania pracy musiałem robić to sam, chociaż na początku w ogóle nie wiedziałem, jak to robić – nigdy przecież wcze śniej nie szukałem pracy. I tutaj nasuwa się kilka epizodów, o których wspomnę. Miałem wiele rozmów wstępnych (job interviews) nierzadko pytali mnie: „a więc miałaby to być twoja pierwsza praca w USA?”. Po takim pytaniu powtarzającym się w kilku rozmowach postanowiłem od powiadać: „no przecież nie mogę zacząć od drugiej pracy”. Inny epizod, o którym wspomnę, to na jednej z rozmów główny inżynier prowadzący zapytał, czy może mi zrobić mały egzamin – zgodziłem się oczywiście.

Dał mi pięć zadań do rozwiązania, głównie z mechaniki. Były to zada nia o średnim stopniu trudności – zrobiłem je oczywiście wszystkie, ale szczególnie jedno go zadziwiło i powiedział, że jeszcze żaden kandydat tego zadania nie rozwiązał. Wracając do domu pomyślałem sobie i na wet głośno to powiedziałem „pokażę tym *ujom, [że my też coś potrafi my]”. Ofertę dostałem i w sumie miałem cztery dobre oferty. Wybrałem najlepszą z nich do RCA Corporation w Indianapolis, w stanie Indiana.

Uznawała ona zarówno mój dyplom, jak i doktorat. I tutaj pojawia się powiązanie z MP-PW. Już podczas pierwszej rozmowy okazało się, że w dziale, do którego miałem być przyjęty, już od kilku lat pracuje chło pak Wojtek Starski po naszych MP studiach inżynierskich. W Polsce był pilotem LOT-u, a w Ameryce pracuje jako inżynier. W tym dziale byli z niego zadowoleni i myślę, że była to jedna z przyczyn, dla której rów nież mnie chcieli zatrudnić. Wojtek bardzo mi pomógł w rozpoczęciu ży cia w Indianapolis. RCA była firmą, która pierwsza rozwinęła produkcję telewizorów kolorowych na wielką skalę. Wtedy konkurencja japońska

zaczęła stawać się bardzo dotkliwa i to spowodowało nowy nacisk na au tomatyzację produkcji. Ja pracowałem w dziale, gdzie projektowaliśmy, budowaliśmy i uruchamialiśmy urządzenia do automatyzacji produkcji telewizorów – praca bardzo urozmaicona.

W tym miejscu chyba już znów czas na małe podsumowanie i per spektywę osobistą. W RCA zacząłem pracować w 1982 roku w lutym, a w 1983 w lipcu przyjechała do mnie moja dziewczyna Kasia, po dwulet nim oczekiwaniu na wizę amerykańską we Francji. Wzięliśmy ślub, od byliśmy podróż poślubną na Hawaje i Kasia zaczęła pracować w biurze architektonicznym (była po Architekturze na PW, roku pracy na budowie w Polsce i dwóch latach pracy w biurach architektonicznych we Fran cji). W 1984 roku kupiliśmy dom nad jeziorem, otoczony lasami i tylko 20 minut jazdy do pracy. Mieliśmy pomost, dwie łodzie, deskę z żaglem, a w jeziorze bobry. W tym to domu w 1986 roku urodził się nasz pierwszy syn Julian.

Jeśli chodzi o sprawy zawodowe, to mogę powiedzieć, że moje przy gotowanie z MP i z pracy u Profesora Lipki było bardzo dobre, włączając w to pełną otwartość na ciągłe dokształcanie się według bieżących projek tów i potrzeby chwili. W Ameryce jakiekolwiek materiały do dokształca nia są zwykle dosyć łatwo dostępne.

W grudniu 1985 roku moja firma RCA została kupiona przez General Electric. Stworzyło to dla nas inżynierów niepewną sytuację, ponieważ GE rok wcześniej pozbyło się produkcji telewizorów i obawialiśmy się, że może zrobić to samo z nami. Wtedy otrzymałem telefon od mojego pierwszego szefa w RCA, który dwa lata wcześniej przeszedł do Motoro li. Powiedział mi, że ma dla mnie dobrą pracę w Motoroli i zaprosił mnie na rozmowy.

Biorąc wszystkie okoliczności pod uwagę, zdecydowaliśmy z Kasią, że przyjmę tę propozycję. Wiązała się z tym przeprowadzka do innego miasta i stanu, sprzedaż i kupno domu...

Motorola rozdział 1

Zostałem zatrudniony do oddziału Motoryzacyjnego firmy. Motoro la otrzymała tak zwany list o zamiarze (letter of intent) od firmy Gene ral Motors informujący, że będzie potrzebna dostawa tak zwanych re gulatorów IC w ilości 40 tysięcy dziennie (takie regulatory montuje się w alternatorach samochodów). Decyzja została podjęta, że specjalna linia produkcyjna zostanie zbudowana w naszej fabryce w Angers we Francji.

Ja byłem odpowiedzialny za wyposażenie specjalne tej linii. Mnóstwo

ciekawych i bardzo urozmaiconych zadań. W pierwszym roku odwie dziłem Francję dziesięć razy, aż w końcu pojechaliśmy do Francji całą rodziną (trzyosobową) i spędziliśmy tam kilka miesięcy – przydał się mój francuski, którego uczyłem się jeszcze kiedyś w Polsce. Ciekawost ka formalna: mój polski paszport już stracił ważność – był ważny przez jeden rok, a potem polski konsulat odmówił mi przedłużenia paszportu.

Paszportu amerykańskiego nie miałem, ponieważ nie byłem obywatelem amerykańskim – miałem więc taki dziwny dokument podróży koloru białego, który nazywał się Reentry Permit i w nim były wszystkie wizy.

Motorola rozdział 2

Po zakończeniu tego wielkiego projektu przeniosłem się do Działu Badawczo-Rozwojowego Motoroli Motoryzacyjnej. Tutaj zajmowałem się rozmaitymi sprawami: duże kompleksowe projekty oraz następujące dziedziny: upakowanie elektroniki na poziomie urządzenia i na pozio mie układu scalonego, w to wchodzą projektowanie i analiza termiczna, analiza mechaniczna, analiza termomechaniczna, analiza dynamiczna

– drgania, analiza uderzeniowa. Analizy robiliśmy zwykle przy pomo cy programów Metodą Elementów Skończonych, często również ekspe rymentów laboratoryjnych. Praca w tym dziale stworzyła również duże pole do popisu w dziedzinie innowacji. Zacząłem robić patenty – sam i z kolegami. Po kilku latach zostałem wybrany do takiej trochę elitar nej grupy inżynierów zwanej SABA (Science Advisory Board Associate).

Grupa ta uważana była za najlepszych inżynierów w Motoroli i stanowi ła około 2% wszystkich inżynierów tam zatrudnionych. Ponieważ byłem już dosyć doświadczony, stałem się również rodzajem wewnętrznego konsultanta. Byłem w tym miejscu prawie czternaście lat. Do tego cza su moja sytuacja trochę się ustabilizowała: miałem już paszport amery kański i polski. Rodzina się rozrosła, miałem już czterech synów. Żona z dziećmi jeździła wielokrotnie na całe wakacje do Polski, tak że dzieci znają język polski i trochę Polskę. Ja czasami też do nich dołączałem. Po roku 1989 starałem się odwiedzać Polskę raz w roku, moi Rodzice i sio stry wciąż tam byli. Utrzymywałem kontakt z niektórymi kolegami z na szego roku MP: Adamem Ciesielskim, Czesiem Strugińskim, Wojtkiem Stryszowskim, Staszkiem Marszałkiem, Ryśkiem Warpasem. Zwykle spotykaliśmy się w ich gościnnych domach podczas moich wizyt w Pol sce, wspomnę też pewien kontakt z Bronkiem Misztalem tu w Ameryce.

Motorola rozdział 3 i ostatni Około roku 2001 przeniosłem się do Działu Badawczo-Rozwojowego całej Motoroli. Poprzez rozmaite projekty kontynuowałem pracę innowa cyjną, ale w nieco szerszym zakresie niż tylko motoryzacja. W sumie wy generowałem sam i z kolegami dziewiętnaście patentów.

Pracowałem tam około osiem lat i wtedy sytuacja firmy na tyle się po gorszyła, że postanowiono częściowo zlikwidować mój dział, no i w efek cie zostałem zwolniony. Ponieważ jednak pracowałem w Motoroli już 23 lata, dostałem niezłą odprawę. Potem jeszcze przez kilka lat praco wałem przy rozmaitych projektach w formie prac zleconych i trochę na lokalnym uniwersytecie, ale w ostatnim roku (2016) już nie pracowałem.

Na początku byłem bardzo zmartwiony tym, że mnie zwolnili, ale teraz myślę, że dobrze się stało...

Podsumowanie

Chociaż moja polska Rodzina – Rodzice i Siostry nie są głównym te matem tego wspomnienia, należy jednak uznać, że byli oni początkiem wszystkiego i mieli źródłowy wpływ na uformowanie mnie takim, jakim jestem, za co jestem im nieskończenie zobowiązany i wdzięczny.

Moja Rodzina amerykańska: moi synowie: Julian – ukończył inży nierię biomedyczną, potem doktorat w dziedzinie biologii molekularnej, a teraz dwa tygodnie temu ukończył studia medyczne i będzie chirur giem plastycznym i rekonstrukcyjnym. Janek jest inżynierem mechani kiem i ożenił się z koleżanką z uniwersytetu również inżynierem mecha nikiem. Emil ukończył inżynierię biomedyczną, ożenił się ze swoją kole żanką z roku i teraz razem studiują medycynę. Adam ukończył inżynierię elektryczną. Janek i Adam rozpoczęli od zera firmę, w której produkują gitary z włókna węglowego. Moja żona Kasia jeszcze pracuje. Gdy dzieci zaczęły przychodzić na świat (czwórka w ciągu siedmiu lat) Kasia prze stała pracować (w architekturze) i poświęciła się dzieciom i domowi. Do piero jak dzieci podrosły przekwalifikowała się i teraz jest instruktorem

„fitness”.

Ja jestem teraz domowym sekretarzem oraz utrzymuję w domu wszystko w stanie prawidłowego działania. Rozwinąłem też poprzez wszystkie lata wiele różnych zainteresowań – niektóre w dziedzinach po krewnych naszemu zawodowi jak matematyka, fizyka, astronomia, geo grafia, meteorologia, geologia, chemia, robotyka, programowanie, elek tronika, inne w obszarze nauk humanistycznych jak historia starożytna,

filozofia, historia współczesna i polityka, ekonomia, inwestowanie, języki obce...

Chciałbym teraz wspomnieć o pewnym interesującym zjawisku psy chologicznym, które zaobserwowałem już dawno, a które pojawiło się znów trochę niespodziewanie dość niedawno.

Gdy spotkałem się z moimi Rodzicami po sześcioletniej rozłące, nie czuliśmy w ogóle tego dystansu czasowego – jak gdybyśmy się widzieli poprzedniego dnia – z bliską rodziną to chyba normalne ... Jednak dosyć niedawno, gdy w wyniku połączeń elektronicznych „odszukaliśmy się” i spotkaliśmy się z Witem Jarochowskim (MP), a niedługo potem dzię ki naszemu koledze Andrzejowi Kozińskiemu z Krzysiem Gwoździem (MP) – poczułem pewną bliskość/więź, której długi przecież upływ czasu (ponad 40 lat) wcale nie osłabił...

W tym podsumowaniu należy też coś powiedzieć o tym, że już od 36 lat mieszkam w Ameryce, czyli dłużej niż pół życia, bo wyjechałem jak miałem 35 lat. Myślę że tak jak wiele decyzji w naszym życiu i ta miała wady i zalety. Byłem z dala od mojej polskiej Rodziny, nie przeżyłem bez pośrednio wspaniałego chyba okresu po roku 89 i w związku z tym nie budowałem wolnej Polski, tutaj w Ameryce razem z żoną stworzyliśmy rodzinę i mieliśmy dosyć uregulowane i bezpieczne życie – chociaż do syć ciężkie. Ja rozwinąłem dosyć krytyczne spojrzenie na historię i myślę teraz, że niektóre karty historii Ameryki są ciemne .... Nie o wszystkim wiedziałem, żyjąc w Polsce.

Nie zapomnijmy jednak, że istnieją tutaj w Ameryce warunki sprzy jające fenomenalnemu pozytywnemu rozwojowi i mobilizowaniu twór czych rejonów umysłów ludzkich. Weźmy jako przykład firmę Google, która powstała tylko 22 lata temu i już posiada pełny zasięg światowy i przetwarza średnio w ciągu sekundy 40000 procesów poszukiwaw czych. Na przykład wstawiam w okienku wyszukiwarki google imię i na zwisko naszej drogiej Pani dr inż. Danuty Holejko (z Instytutu Automa tyki i Robotyki, Wydziału Mechatroniki) i natychmiast po 0,58 sekundy dostaję 441 pozycji informacji, w tym również trochę zdjęć – czy to nie wspaniale?...

Kończąc tą pozytywną nutą, pragnę wyrazić nadzieję, że praca inży nierów, przynosząc postęp techniczny, przyczyni się do poprawy życia i do szczęścia ludzkości.

Tomasz Kłosowiak

Piotr Wiesław Matejuk

Studia: 1951–1955

Specjalność: Przyrządy Optyczne

Moja inżynierska droga

Zbliżający się termin egzaminu maturalnego powodował czę ste dyskusje rodzinne dotyczące wyboru mojego zawodu. Mat ka preferowała zawód lekarza, a ojciec wolał mieć syna inżynie ra. Ja początkowo nie miałem pewności, ale w końcu wybrałem studia techniczne na Politechnice Warszawskiej. Duży wpływ na taka decyzję miał nauczyciel fizyki w makowskim Liceum p. Władysław Dobrzyc ki, którego doskonałe wykłady z fizyki, szczególnie z optyki i elektro techniki, skłoniły kilku kolegów z klasy maturalnej do podjęcia studiów technicznych. Kilka dni przed egzaminem maturalnym dyr. Liceum p. Włodzimierz Rydzewski powiadomił jedenastoklasistów, że w War szawie tworzona jest Wojskowa Akademia Techniczna i chętni mogą skła dać podania o przyjęcie na tę uczelnię. Złożyłem odpowiednie podanie, ale po kilku dniach otrzymałem odpowiedź, iż nie zostałem dopuszczony do egzaminu wstępnego bez podania jakichkolwiek przyczyn. Sądzę, że spowodowane to było tym, iż mój ojciec Mikołaj był oficerem przedwo jennego Wojska Polskiego. Mimo tego niepowodzenia złożyłem 3 lipca 1951 r. podanie do Rektora Politechniki Warszawskiej o przyjęcie na studia na wydziale łączności oraz o przyznanie stypendium i miejsca w Domu Akademickim. Egzamin zdałem, jednak na upragniony wydział nie zostałem przyjęty. Znalazłem się na liście przyjętych do nowo utwo rzonego wydziału Mechanicznego Technologicznego mieszczącego się przy ul. Narbutta.

Przed rozpoczęciem zajęć odbyło się spotkanie nowo przyjętych studentów, w trakcie którego wyznaczono starostę roku. Został nim Zygmunt Wieczorek. Podzielono nas na siedem grup, a ja zostałem

przydzielony do grupy piątej i jednocześnie wyznaczony jej starostą. Do dziś nie wiem, co było przyczyną takiej decyzji, tym bardziej iż byłem najmłodszym w grupie, mając zaledwie 16 lat. Po kilku dniach otrzyma łem indeks Politechniki Warszawskiej nr 002094 oraz nr Albumu 32867 podpisany przez Rektora prof. Edwarda Warchałowskiego i Dziekana Wydziału prof. Witolda Szymanowskiego. Grupa moja liczyła około 20 studentów o dużym zróżnicowaniu wiekowym i stopniu przygotowa nia do studiów technicznych. W skład grupy, jak pamiętam, wchodzili: Zbigniew Bardski (kolega z makowskiego liceum), Jan Goliat, Głębocki, Miłkowski, Wenek, Jan Czapla, Kowalski, Śleszyński, January Jedynak, Bolesław Matuszewski, Bolesław Żłobiński, Ryszard Sobczak, Machczyń ski i inni. Wszystkich dziś już nie pamiętam. Większość ukończyła licea ogólnokształcące, ale byli koledzy po liceach zawodowych i tzw. dwu letnich studiach przygotowawczych. Po tym pierwszym spotkaniu kupi łem w znanej warszawskiej firmie Mieszkowskiego czapkę Politechniki Warszawskiej z herbem uczelni i pełen dumy pojechałem kolejką EKD do Korolina na spotkanie z makowianami, członkami zespołu „Mazowsze”.

Szczególnie silnie utkwił w mej pamięci pierwszy wykład, a była to analiza matematyczna doskonale zaprezentowana przez prof. dr. Mie czysława Czyrzykowskiego. W trakcie pierwszego roku studiów poza matematyką zdawałem lub zaliczałem następujące przedmioty: pod stawy marksizmu-leninizmu wykładane przez Aleksandra Berlera, stu dium wojskowe, kierowane przez kpt. Kosciułka, wychowanie fizycz ne, geometrię wykreślną i rysunek techniczny wykładał inż. L. Kowa lewicz, mechanikę ogólną prof. Kazimierz Wolski, fizykę początkowo wykładał prof. F. Zienkowski, a następnie prof. Szymanowski, chemię inż. A. Pokrasen, wykładowcy technologii metali niestety nie pamiętam, były jeszcze zajęcia warsztatowe i język rosyjski. W tym miejscu pragnę wspomnieć prowokację, jakiej dopuścili się koleżanka i kolega z nasze go roku w stosunku do prof. F. Zienkowskiego, w wyniku której został on usunięty z Politechniki. Ich nazwiska i imiona dobrze pamiętam, ale tutaj nie wymienię. Moja grupa włączyła się czynnie w życie kultural ne uczelni, zajmując nawet pierwsze miejsce w uczelnianym konkursie grup. Do tego sukcesu głównie przyczynił się Janek Czapla, wyjątkowo uzdolniony muzyk. Niestety wyniki naukowe były o wiele gorsze i z po wodu niezdanych egzaminów przez większość kolegów grupa została rozwiązana, a ci, którzy wszystko zdali, zostali wcieleni do pozostałych grup. Po zakończeniu pierwszego roku zostałem skierowany na mie sięczną praktykę do Odlewni w Blachowni k. Częstochowy. Tam po raz pierwszy w życiu zetknąłem się z robotnikami i warunkami, w jakich

pracowali. W tej fabryce wytwarzano maszynki do mięsa oraz żeliwne elementy kanalizacyjne. Dużo czasu spędziłem przy wytapianiu żeliwa w piecu zwanym kopulakiem. Uważam, że dla studentów uczelni tech nicznych dobrze zorganizowana praktyka wakacyjna jest bezwzględnie konieczna. Po zakończeniu praktyki w końcu lipca wróciliśmy do stoli cy i natychmiast udaliśmy się zobaczyć nowo otwarty Plac Konstytucji.

Wrażenie ogromne – podziwialiśmy fragment odbudowanej Warszawy.

W połowie drugiego roku studiów w gablocie informacyjnej dziekanatu umieszczono informację, iż przy wydziale tworzony jest nowy kierunek studiów technicznych Mechanika Precyzyjna obejmujący również opty kę. Zostałem przyjęty i uczestniczyłem w czerwcu 1953 r. w spotkaniu w Małej Auli Politechniki chętnych do studiowania w kierunku Mechani ka Precyzyjna. Pochodzili oni z Wydziałów Mechaniczno-Technologicz nego i Mechaniczno-Konstrukcyjnego. Uczestniczyło nas około 70 osób, w tym jedna koleżanka Magda Wilska (obecnie Madlerowa), nazywana często Królową Mechaniki Precyzyjnej. W trakcie spotkania poznaliśmy organizatora nowego kierunku prof. Henryka Treberta oraz przyszłych wykładowców: Jana Matysiaka, Jana Obalskiego, Władysława Trylińskie go, Antoniego Sidorowicza, Jerzego Brynka i Kazimierza Głębickiego. To wtedy poznałem również grupę kolegów z wydz. MK, z którymi współ pracowałem przez wiele lat, byli to: Zdzisław Mrugalski, Romuald Jóź wicki, Konrad Janowski, Jan Daktera, Stefan Surdy, Jerzy Kasperowicz, Adam Kolasa, Antoni Kowalski, Adam Mikołajczyk, Andrzej Zieliński i Kazimierz Szadurski. Po odbyciu praktyki wakacyjnej w Warszawskiej Fabryce Motocykli i miesięcznym pobycie na poligonie drawskim, gdzie pierwszy raz jeździłem czołgiem T-34 w dniu l października 1953 r. roz począłem studia na Mechanice Precyzyjnej. Naszymi wykładowcami byli doświadczeni przedwojenni inżynierowie pracujący wtedy w polskim przemyśle zbrojeniowym. W połowie ostatniego czwartego roku stu diów otrzymałem temat pracy dyplomowej „Konstrukcja automatycz nego bezogniskowego niwelatora”. Pracę tę mieliśmy wykonać wspólnie z kolegą z grupy optycznej A. Kowalskim pod kierunkiem inż. Jerzego Kunkla dyrektora technicznego Warszawskich Zakładów Foto-Optycz nych. Nasza praca została oceniona na 4 i 1/2, a po zdaniu wszystkich egzaminów zostałem dopuszczony do końcowego egzaminu. Tu warto wspomnieć, że nasz niwelator został wdrożony do produkcji w Polskich Zakładach Optycznych pod symbolem NiL i do dziś zajmuje honorowe miejsce w mojej bibliotece. Egzamin końcowy zdałem 10 czerwca 1955 r. przed Komisją Egzaminów Dyplomowych w składzie: przewodniczą cy prof. H. Trebert, członkowie: prof. Jan Matysiak, prof. Jerzy Brynk.

Protokół Komisji zawiera Uwagi Specjalne „Student zdolny, wykazujący duże zainteresowanie przedmiotem i samodzielność myślenia. Ogólny stan wiadomości b. dobry”. Zdawałem jako pierwszy z grupy dopuszczo nych i dlatego jestem pierwszym inżynierem mechanikiem Politechniki Warszawskiej w zakresie przyrządów optycznych. W godzinach popołu dniowych tego samego dnia dziekan wydziału Mechanicznego Technolo gicznego prof. W. Gniazdowski powiadomił zdających, że z dniem tym stali się inżynierami, życząc nam sukcesów w trudnej pracy zawodowej.

Po spotkaniu z dziekanem wracałem samotnie przez Pole Mokotowskie do akademika przy ul. Uniwersyteckiej i rozmyślałem o tym, co jest już za mną (a miałem wtedy zaledwie 20 lat i 5 miesięcy) i co będzie dalej?

Zamknął się jeden bardzo ważny rozdział, a jakie będą następne?

Rozmyślania nie mogły trwać długo, gdyż zgodnie z obowiązu jącymi wtedy przepisami miałem obowiązek stawić się przed Komisją Przydziału Pracy dla Absolwentów Szkół Wyższych przy Politechnice Warszawskiej. Stawiłem się 18.06.1955 r. i otrzymałem NAKAZ PRACY nr 67 do pracy w resorcie Ministerstwa Przemysłu Motoryzacyjnego na okres od 16.08.1955 r. do 16.08.1958 r. Ministerstwo skierowało mnie do Polskich Zakładów Optycznych, ale z powodu braku zakwaterowania w tych zakładach ostatecznie skierowano mnie do pracy w Warszawskich Zakładach Kinotechnicznych. Lipiec tego roku spędziłem w 34 pułku pie choty w kompanii akademickiej składającej się ze studentów Politechni ki Warszawskiej. Z pobytu w kompanii mam interesujące wspomnienie.

Z powodu podejrzenia kłopotów z wyrostkiem lekarz pułkowy gine kolog, będący również na ćwiczeniach, skierował mnie do wojskowego szpitala w Koszalinie. Tam po długim oczekiwaniu wezwano mnie do lekarza, który nie patrząc na mnie zadał kilka pytań: Co wam jest? Od powiadam: Boli mnie brzucho, on – rzygaliście? ja – nie, on – sraliście? ja – nie, on – wy rezerwa? Ja – nie Kompania Akademicka, on – student? ja – nie już inżynier. Ta informacja natychmiast zadziałała. Lekarz po raz pierwszy spojrzał na mnie i powiedział: kolego kładę pana na kilka dni na oddział, potrzebny jest nam jeden do brydża, patrz pan i wska zał na młodziutką pielęgniarkę, jakie tu mamy piękne towarzystwo. Z tej kuszącej propozycji nie skorzystałem i następnego dnia 22 lipca 1955 r. składałem wraz z całą Kompanią Akademicką żołnierską przysięgę. Wy darzenia w szpitalu wojskowym były pierwszą korzyścią z uzyskanego zawodu inżynierskiego. W dniu 07.09.1955 r. zostałem zatrudniony na okres próbny w Warszawskich Zakładach Kinotechnicznych w charak terze inżyniera konstruktora z uposażeniem 900 zł + premia. I tak rozpo czął się ważny rozdział w moim życiu – PRACA ZAWODOWA. Pragnę

jeszcze wspomnieć o propozycji, jaką złożył mi prof. J. Brynk wykładają cy konstrukcję przyrządów optyczno-precyzyjnych. Zaproponował roz poczęcie studiów medycznych na warszawskiej Akademii Medycznej, aby po jej ukończeniu nie zajmować się leczeniem, a specjalizować się w konstruowaniu coraz bardziej skomplikowanej aparatury medycznej.

Podkreślał celowość opanowania dwóch zawodów dla dobra wykorzy stania osiągnięć współczesnej techniki i medycyny. Musiałem z propozy cji zrezygnować ze względów rodzinnych, czego do dziś żałuję. Główny Konstruktor Zakładów mgr inż. Janusz Jirowec przydzielił mnie do gru py kierowanej przez inż. Romana Zielińskiego, specjalizującej się w kon struowaniu powiększalników fotograficznych serii „Krokus”. W biurze konstrukcyjnym spotkałem nieco wcześniej zatrudnionego absolwenta Mechaniki Precyzyjnej kol. Piotra Zająca. Nim się wciągnąłem w zagad nienia powiększalnikowe, zostałem skierowany do Dowództwa Wojsk Lotniczych przy ul. Żwirki i Wigury w celu przejęcia radzieckiej doku mentacji technicznej niezbędnej do uruchomienia produkcji fotokarabinu lotniczego stanowiącego wyposażenie samolotu MIG produkowanego w mieleckiej fabryce.

W zakładzie od kilku lat produkowano fotokarabin S-13 również stosowany w samolotach MIG. Posiadano więc wykwalifikowaną kadrę i doświadczenie w tego rodzaju produkcji. Zadaniem powołanego zespo łu, w skład którego wszedłem, było przetłumaczenie dokumentacji z języ ka rosyjskiego na polski, wykonanie zgodnie z normami obowiązującymi w Polsce rysunków konstrukcyjnych wyrobu oraz przyrządy do jego pro dukcji i odbioru. Tym razem nie poproszono radzieckich konsultantów, którzy pomagali wcześniej przy uruchomieniu produkcji fotokarabinu S-13. Tak więc byliśmy w pełni odpowiedzialni za należyte uruchomie nie produkcji wyrobu. Jednym z trudniejszych problemów były odmien ne układy tolerancji i pasowań. W otrzymanej dokumentacji stosowano tzw. GOSTY, a w Polsce obowiązywał system ISO. Zachodziła więc ko nieczność dokonania odpowiednich zmian w tolerancjach. W tej pracy przydały się wykłady prof. E. Wolniewicza z zakresu tolerancji i paso wań. Po przeprowadzeniu wstępnej analizy dokumentacji konstrukcyjnej doszliśmy do wniosku, że konieczne jest zapoznanie się z aparatem, któ ry znajdował się w fabryce mieleckiej. Zostałem delegowany do Mielca razem z uzbrojonym konwojentem. Przywiozłem fotokarabin o symbolu FKP-2-1. (foto kontrolnyj puliomiot 2-1). Okazało się, że przywieziony aparat różni się w niewielkim stopniu od otrzymanej dokumentacji. Od powiednie władze zdecydowały, że do produkcji wdrażana będzie wer sja zgodna z otrzymanym egzemplarzem. Trzysoczewkowy obiektyw

aparatu posiadał ogniskową f:75 taką samą jak obiektyw aparatu „Start”.

Zdecydowaliśmy w celu zmniejszenia kosztów zastosować polski obiek tyw, za co uzyskałem pierwszą w życiu nagrodę finansową.

Po zakończeniu prac nad dokumentacją konstrukcyjną przeniesiono mnie do działu technologicznego, aby tam uczestniczyć w opracowaniu technologicznego przygotowania wyrobu do seryjnej produkcji. Opraco wywałem pod nadzorem doświadczonych kolegów procesy technolo giczne oraz niezbędne oprzyrządowanie, narzędzia i sprawdziany dla każdej części. Była to, jak dziś oceniam, doskonała nauka do przyszłej pracy zawodowej. Aby zameldować władzom, iż zgodnie z ich decyzjami w roku 1955 została opanowana produkcja aparatu młodzieżowego

„DRUH”, przepracowałem noc sylwestrową 1955/1956, montując pierw sze 300 szt. tego aparatu. Był to najpopularniejszy młodzieżowy aparat fotograficzny całkowicie zaprojektowany i wyprodukowany w Polsce.

W 1956 r. po ukończeniu studiów magisterskich o specjalności mechanika precyzyjna do Zakładów przyjęto grupę kolegów, byli to: S. Surdy, J. Dak tera, A. Mikołajczyk, K. Szadurski, A. Zieliński. W latach następnych gro no absolwentów Mechaniki Precyzyjnej znacznie się zwiększyło, dzięki temu staliśmy się silną grupą inżynierską. Wpłynęło to na nasze awanse i tak: S. Surdy został głównym konstruktorem, J. Daktera głównym inżynierem, A. Mikołajczyk szefem produkcji. Mnie 21.08.1965 r. powoła no na stanowisko z-cy dyrektora zakładu ds. administracyjno-handlo wych, było to 10 lat od rozpoczęcia pracy w zakładach. Przed powoła niem byłem kierownikiem działu kontroli technicznej, kierownikiem działu montażu, kierownikiem działu postępu technicznego. Pozyskane dziesięcioletnie doświadczenia w pracy w ww. działach bardzo mi pomo gły na nowym stanowisku. Nadzorowałem działalność działów: Zaopa trzenia i Kooperacji, Zbytu i Eksportu, Administracji i Transportu oraz Tajnej Kancelarii. Występujące wtedy trudności w pozyskaniu materia łów do produkcji oraz zapewnienie terminowych dostaw od kooperan tów wymagało nadzwyczaj dużych wysiłków, a przede wszystkim do brych osobistych kontaktów z dostawcami. W sferze Zbytu i Eksportu występowały odmienne problemy, to my byliśmy naciskani przez od biorców krajowych i zagranicznych o zwiększenie dostaw aparatów foto graficznych i powiększalników. Takich problemów współcześni mene dżerowie nie mają, ale mają inne. W 1963 r. rozpocząłem studia ekono miczne, uzyskując w 1974 r. tytuł magistra ekonomii w Szkole Głównej Planowania i Statystyki. W ostatnim dniu sierpnia 1968 r. zakończyłem pracę w WZFO, aby dzień później rozpocząć pracę w Wytwórni Sprzętu Filmowego „Spefika” na stanowisku dyrektora, którą zakończyłem

31 grudnia 1969 r. W okresie od 1 kwietnia 1970 r. do 31 marca 1972 r. pracowałem na stanowisku z-cy dyrektora ds. administracyjno-handlo wych w Zakładach Mechaniczno-Precyzyjnych „Błonie” w Błoniu. Od 7 czerwca 1973 r. do 4 maja 1976 r. pracowałem w Centralnym Laborato rium Optyki początkowo na stanowisku dyr. ekonomicznego, a następ nie dyrektora naczelnego. 1 maja 1976 r. Minister Przemysłu Maszynowe go Aleksander Kopeć powołał mnie na stanowisko dyrektora ds. inwesty cji w Zjednoczeniu Przemysłu Sprzętu Optycznego i Medycznego

„OMEL”. Pracując na tym stanowisku, nadzorowałem realizację wielu przedsięwzięć inwestycyjnych w przedsiębiorstwach podległych Zjedno czeniu. Do najważniejszych należały: budowa od podstaw: Przemysłowe go Centrum Optyki w Warszawie, Fabryki Aparatury Medycznej w Za brzu, rozbudowa Jeleniogórskich Zakładów Optycznych, Fabryki „Mi fam” w Milanówku, Fabryki Narzędzi Medycznych „Chifa” w Nowym Tomyślu, budowa oddziału Polskich Zakładów Optycznych w Rzeszo wie. Mimo występowania wielu trudności wszystkie przedsięwzięcia zo stały terminowo zrealizowane, za co zostałem odznaczony odznaczenia mi państwowymi i regionalnymi. Po zakończeniu głównych zadań inwe stycyjnych minister przemysłu maszynowego z dniem 30 czerwca 1978 r. odwołał mnie ze stanowiska dyrektora ds. inwestycyjnych a powołał na stanowisko dyrektora obrotu towarowego, na którym pracowałem do 1 marca 1982 r. Likwidacja zjednoczeń branżowych spowodowała, iż 1 marca 1982 r. zostałem powołany na stanowisko z-cy dyrektora ds. eks portu i handlu w Polskich Zakładach Optycznych. Jako osoba dość do brze posługująca się piórem zostałem zobowiązany przez kolegium dy rekcji PZO do opracowania referatu na temat historii Zakładów w okresie międzywojennym. Jedynym miejscem, gdzie można było zapoznać się z dokumentami dotyczącymi funkcjonowania Zakładów, było Centralne Archiwum Wojskowe i Wojskowy Instytut Historyczny. W WIHU spo tkałem się z płk. prof. Eugeniuszem Kozłowskim wybitnym znawcą pol skiego przemysłu wojennego z okresu międzywojennego, który obiecał mi udzielenie wszelkiej pomocy w zdobywaniu interesujących mnie do kumentów. Profesor dokładnie przepytał mnie o mojej drodze zawodo wej i kiedy dowiedział się, że jestem inżynierem o specjalności optyka techniczna oraz magistrem ekonomii, zaproponował, abym podjął się na pisania rozprawy doktorskiej na temat polskiego przemysłu optycznego w latach międzywojennych pod jego naukowym nadzorem. Byłem mocno zaskoczony propozycją, ale po namyśle zgodziłem się rozpocząć trudną, mozolną pracę naukową. Po ośmiu latach rozprawa doktorska pod tytu łem „Produkcja wojskowych przyrządów optycznych w Polsce w latach

II Rzeczpospolitej” została przyjęta przez Radę Naukową Wojskowego Instytutu Historycznego, która 25 stycznia 1996 r. nadała mi stopień na ukowy doktora nauk humanistycznych. Jednym z recenzentów przewo du doktorskiego był prof. dr hab. inż. generał Jerzy Modrzewski, z którym do dnia dzisiejszego utrzymuję przyjacielskie i naukowe kontakty. Wyko rzystując rozprawę, wydawnictwo „Bellona” wydało dwie książki: „Woj skowe przyrządy optyczne w II Rzeczypospolitej” w 1997 r. i „Peryskop odwracalny Gundlacha. Rewelacyjny polski wynalazek” w 2000 r. Pracę w PZO zakończyłem 1 lipca 1990 r., przechodząc do Zakładów „Bamet” na stanowisko dyr. ds. eksportu i handlu. Po upływie półtora roku 11 marca 1991 r. rozpocząłem pracę w Spółce Handlu Zagranicznego «LABIMEX”.

Początkowo jako dyr. biura, a w końcu jako prezes Zarządu. Z tej spółki 31 maja 2006 r. po upływie 51 lat nieprzerwanej pracy odszedłem na emery turę. Pracując zawodowo, namówiony przez uczelnianego przyjaciela prof.

Zdzisława Mrugalskiego wstąpiłem do Polskiego Towarzystwa Historii Techniki, w którym sprawowałem funkcję prezesa Zarządu do czasu połą czenia z Towarzystwem Kultury Technicznej. Aktualnie sprawuję funkcję wiceprezesa nowo powstałego Towarzystwa Kultury i Historii Techniki.

Jestem członkiem Rady Krajowej Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Tech nicznych Naczelnej Organizacji Technicznej oraz członkiem Kapituły Pol skiego Lobby Przemysłowego im. Eugeniusza Kwiatkowskiego. W Kon kursie Mistrz Techniki w 1974 r. organizowanym przez NOT i redakcję „Ży cia Warszawy” otrzymałem nagrodę zespołową II stopnia za wybitne osiąg nięcia w dziedzinie techniki. W pracy autorstwa Z. Mrugalskiego pt. „Profe sor Henryk Trebert (1906–1990)” wydanej w 2004 r. umieszczony jest napisa ny przeze mnie wstęp. Uczestniczyłem również w zbieraniu materiałów do książki wydanej z okazji 100-lecia Politechniki Warszawskiej przez Koło Ab solwentów wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki PW „Dziekani wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki Politechniki Warszawskiej”.

1 października 2010 r. Rektor Politechniki Warszawskiej prof. W. Kurnik oraz Prezes Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Politechniki Warszaw skiej prof. G. Pawlicki przyznali mi ZŁOTY DYPLOM Politechniki Warszaw skiej z okazji 50 rocznicy ukończenia studiów. Jako rodak Makowa Mazo wieckiego biorę czynny udział w przedsięwzięciach społecznych w mieście i powiecie, za co zostałem wyróżniony odznaką „Za zasługi dla miasta Ma kowa Mazowieckiego” oraz odznaką „Zasłużony dla powiatu makowskie go”. Oceniając mój wkład w opracowanie historii okrętów wojennych ORP

„Błyskawica” i ORP „Grom”, Dowódca Marynarki Wojennej Rzeczypospo litej Polskiej admirał floty Tomasz Mathela przyznał mi 25 września 2010 r.

Medal za Zasługi dla Marynarki Wojennej RP. Zarząd Główny FSNT NOT wyróżnił mnie w kwietniu 2017 r. „Złotą Odznaką Honorową NOT”.

Kończąc, pragnę wymienić kilka przedsięwzięć, w których czynnie uczestniczyłem: Pierwsze to zwiększenie produkcji soczewek okularo wych z poziomu około 5 milionów sztuk rocznie do 12 milionów. Wzrost potrzeb soczewek był wynikiem wprowadzenia ubezpieczeń społecz nych dla mieszkańców polskich wsi. Minister Przemysłu Maszynowego A. Kopeć został zaatakowany na posiedzeniu Sejmowej Komisji Zdrowia wypowiedziami, że resort, którym kieruje jest odpowiedzialny za nieza bezpieczenie potrzeb ludności w podstawowe potrzeby, jakimi są oku lary. Zostałem wezwany do pani Haliny Baranowskiej dyr. zespołu do spraw dostaw rynkowych MPM, otrzymałem od niej polecenie natych miastowego przygotowania wniosków rozwiązania palącego problemu niedostatecznej ilości soczewek. Pani dyr. zasugerowała nawet, aby zaim portować soczewki z krajów zachodnich. Po kilku dniach przedstawiłem propozycję, aby zamiast importu soczewek zaimportować maszyny do ich wytwarzania, tym bardziej że podległe nam Jeleniogórskie Zakłady Optyczne posiadały możliwości wykonania niezbędnej ilości prasówek stanowiących półprodukt soczewek. Propozycję przyjęto, ale ostateczną decyzję w sprawie importu maszyn mógł podjąć tylko Premier Zbigniew Szałajda. Po dokładnym zreferowaniu mu konieczności importu maszyn spytał mnie, ile trzeba na to dolarów. Odpowiedziałem – dwa miliony.

Premier zmierzył mnie i powiedział krótko „masz milion i spierdalaj”.

Rok później zameldowałem premierowi, że dostarczać możemy oczeki wane ilości soczewek. Drugie to utworzenie z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka wspólnie z kliniką okulistyczną Centrum Zdrowia Dziecka przychodni okulistycznej w Warszawie. My wyposażyliśmy tworzoną placówkę w niezbędną aparaturę diagnostyczną i maszyny, a CZD perso nel medyczny. Trzecie to wytwarzanie w Śląskich Zakładach Optycznych plastykowych soczewek nagałkowych. W realizacji tego trudnego zada nia pomagała pani prof. Ariadna Gierkowa. Czwarte to przeprowadzenie remontu około 4 tysięcy mikroskopów znajdujących się w polskich szko łach. Zadania tego podjąłem się na wniosek przyjaciela z pierwszej grupy optycznej Konrada Janowskiego. Remont mikroskopów był spowodowa ny tym, iż uzyskaliśmy korzystne kontrakty eksportu mikroskopów do strefy dolarowej.

Wymienione przedsięwzięcia nie wyczerpują wszystkich działań, ale są typowymi przykładami, czym ówczesny działacz gospodarczy się zajmował.

Warszawa, 4 czerwca 2017 r.

dr inż. Piotr Wiesław Matejuk

Jerzy Mąkowski

Studia: 1959–1965

Specjalność: Drobne Mechanizmy i Przyrządy Pokładowe

Fragment wspomnień z okresu studiów

Od rozpoczęcia studiów minęło już prawie 60 lat. Łatwiej się pisze

„prawie 60 lat”, dodaje to większej powagi niż powiedzenie 58 lat.

Wspomnienia układają się w obrazy na wielu poziomach, pozwala ją na sumowanie wrażeń. Pewne fakty, kiedyś zwykłe, obecnie zaczynają mieć nowe znaczenia, nabierają dodatkowej kolorystyki. Po latach zaczy namy inaczej patrzeć na dawne sytuacje. Można pisać o zdarzeniach na wykładach, dyskusjach, o zachowaniu zarówno studentów, jak i wykła dowców. Tematów jest wiele i trudno wybrać coś szczególnego. Zajmę się obszarem zajęć „pozalekcyjnych”, dodatkową początkowo pasją a osta tecznie drugim zawodem – fotografią. Początkowo była to tylko wielka przyjemność. Po ukończeniu studiów przez wiele lat pracowałem jako inżynier i jako artysta. Inżynier na etacie, a artysta w wolnym czasie. Już w szkole średniej zbudowałem z drewna pierwszy powiększalnik fotogra ficzny. Dostałem wówczas pierwszy raz nagrodę na ogólnopolskiej wysta wie młodzieży szkolnej. Przed przystąpieniem do egzaminów wstępnych na politechnikę należało złożyć podanie z uzasadnieniem celu studiów.

Chciałem konstruować sprzęt fotograficzny. Istniały wówczas Warszaw skie Zakłady Fotooptyczne, produkowano całkiem dobre powiększalniki oraz szereg modeli aparatów z podstawowym aparatem na film zwojo wy START. W czasie moich studiów (lata 1959–1965) powołano Wydział

Mechaniki Precyzyjnej. Zatrudniono wielu specjalistów z przemysłu. To zagadnienie omawia w publikacjach z 1997 roku prof. Zdzisław Mrugal ski. Dziś pragnę podkreślić znaczenie tego faktu. Pytania zadawane przez studentów w trakcie wykładu profesorów praktyków nigdy nie spotkały się z uwagą „proszę nie przeszkadzać w wykładzie”. Wielokrotnie odpo wiedzi były świetnym uzupełnieniem wykładu, informacją wskazującą

na praktyczne zastosowanie teorii. Na trzecim roku profesor Władysław Tryliński pokazywał makietę nowego budynku i obiecywał „tam będzie cie kończyli studia”. Oczywiście tak się nie stało. Kończyliśmy jeszcze w budynku Starej Technologii. W trakcie studiów byłem na praktyce wa kacyjnej w WZFO oraz wykonałem pracę przejściową II na temat „Repro dukcja za pomocą powiększalnika” pod kierunkiem świetnego specjalisty w zakresie konstrukcji fotograficznych mgr. inż. Janusza Jirowca. W tym krótkim wspomnieniu chcę opisać moje działania artystyczne w cza sie studiów. Wówczas starszy kolega Leszek Wronkowski organizował koło filmowe. Ja miałem już doświadczenia fotograficzne i filmowe, co pozwoliło na współpracę. Leszek Wronkowski studiował równocześnie na Politechnice Warszawskiej i w Łódzkiej Szkole Filmowej na Wydziale Reżyserii. Mieliśmy wiele wspólnych zainteresowań. Ja miałem doświad czenia z czteroletniego uczestnictwa w pracach pracowni filmowej w Pa łacu Młodzieży w Warszawie, a Leszek realizował filmy i studiował w Ło dzi. Równocześnie miałem już pierwsze sukcesy fotograficzne. W 1961 r.

Klub „Hybrydy” zorganizował konkurs fotografii studenckiej, na którym dostałem główną nagrodę. W tym samym roku uzyskałem pierwszą na grodę w konkursie na reportaż fotograficzny Dodatku Ilustrowanego do gazety „Życie Warszawy”. Fragment strony, gdzie reprodukowano ten reportaż, pokazuję poniżej. W tym krótkim wspomnieniu ograniczę się Fragment strony z dodatku ilustrowanego do „Życia Warszawy” Nr 14(632) 1–2 kwietnia 1961 r.

tylko do konkursów studenckich, pomijając udziały w wystawach mię dzynarodowych. W klubie studenckim Politechniki Warszawskiej „Sto doła” istniała grupa twórcza „Stodoła 60”. Jeden z członków tej grupy Janusz Woliński, absolwent naszego wydziału z roku 1961 zaprosił mnie do udziału w pracach grupy. Stałem się członkiem sławnej grupy foto graficznej, której członkowie z czasem zostali przyjęci do Związku Pol skich Artystów Fotografików. W roku 1962 nie odbyły się znaczące im prezy studenckiej fotografii. Natomiast rok 1963 to III Wystawa Fotogra fii Studentów Warszawy, gdzie otrzymałem nagrodę trzeciego stopnia.

W grudniu tego roku w budynku Nowej Technologii Komisja Kultury RW ZSP wydziałów MP (Mechaniki Precyzyjnej) i MT (Mechanicznego Technologicznego) zorganizowała moją wystawę indywidualną, pierw szą w historii wydziału wystawę fotografii. Wydano z tej okazji specjalną

„księgę pamiątkową” (zeszyt 60-kartkowy w kratkę), gdzie wpisywano uwagi zwiedzających, istnieje 16 wpisów.

Rok 1964 to:

• IV Wystawa Fotografii Studenckiej – Pierwsza Nagroda.

• Ogólnopolska Wystawa Fotografii Artystycznej „Kraków i jego Uni wersytet” – Medal 600-lecia UJ oraz nagroda Rektora.

Rok 1965 to:

• Międzynarodowy Studencki Konkurs Fotografii Artystycznej organi zowany przez Politechnikę Warszawską – Nagroda Rektora PW.

Poniżej pokazuję kilka nagrodzonych zdjęć.

1959 – Czyn społeczny studentów PW

1960 – Jacek Gniazdowski

1958 – Odpoczynek

1960 – Po deszczu w Trzebiatowie

1964 – prof. Kazimierz Głębicki

1963 – Zaliczenie rosyjskiego – mgr Zan

1964 – Wojciech Siemion – Duża Aula PW

1965 – Juwenalia w Warszawie

W 1965 roku ukończyłem studia. Należało podjąć pracę. W Kielcach zaoferowano pensję o 30% wyższą niż w Warszawie, mieszkanie w no wym bloku za dwa tygodnie i staż tylko trzy miesiące. Nie można było grymasić. Czas pracy w przemyśle to ogrom nowych doświadczeń i suk cesów. Jest to temat na dodatkową opowieść.

Kontynuując wątek sztuki, dochodzimy do roku 1998. Wróciłem do Warszawy, spotkałem dr. Jana Orzechowskiego (dawnego kolegę z gru py studenckiej) i zostałem zaproszony na rozmowę z prof. Leszkiem Wronkowskim organizującym specjalność – multimedia. Spotkanie po latach było bardzo sympatyczne, opowiedziałem o pracy zawodowej i działalności artystycznej – byłem już członkiem Związku Polskich Ar tystów Fotografików. Prof. L. Wronkowski zaproponował mi współpra cę przy tworzeniu programu nowej specjalności. Moim zadaniem było opracowanie programu przedmiotu fotografia. Przez szereg lat prowa dziłem zajęcia z fotografii. Początkowo były to wykłady i laboratorium, lecz w pewnym momencie zlikwidowano ciemnie i studio. Decyzje wyż sze? Prof. L. Wronkowski, posiadając doświadczenia zarówno inżynier skie, jak i artystyczne (reżyseria i realizacja filmu), podał interesującą koncepcję metody naboru kandydatów do nowej specjalności. Było to coś w rodzaju testu potwierdzającego zainteresowania twórcze kandydata.

Każdy pragnący studiować specjalność Multimedia powinien wykazać się umiejętnościami w dowolnej dziedzinie sztuki – rysunek, muzyka, po ezja, fotografia, film. Założenie to wynikało z doświadczeń dziejowych.

Wszyscy wielcy twórcy posiadali zdolności interdyscyplinarne. Na przy kład Einstein świetnie grał na skrzypcach, Feynman był również perkusi stą, pierwsi artyści fotograficy to w większości uznani inżynierowie. Do bry inżynier ma być twórczy a nie tylko odtwórczy – powielający znane rozwiązania. Absolwenci z pierwszych roczników Multimediów chwa lą sobie twórcze podejście prof. L. Wronkowskiego do metod naucza nia łączących wiedzę techniczną z myśleniem artystycznym-twórczym.

Koło historii się zamknęło, dawna pasja z czasów studenckich okazała się potrzebna. Nauka powinna być oparta na doświadczeniach, nie tylko laboratoryjnych, lecz doświadczeniach z praktyki produkcyjnej. Współ czesny człowiek korzysta z wielu udogodnień technicznych, wielokrot nie nie zdając sobie sprawy, dlaczego to działa. Pomysł organizacji nauki techniki z wykorzystaniem zjawisk i uwarunkowań sztuki był genialną propozycją prof. L. Wronkowskiego. Po wielu latach pracy w przemyśle i biurze projektów mogę stwierdzić zdecydowaną przewagę inżyniera zaangażowanego w sztukę nad inżynierem ściśle trzymającym się tylko tabel i wykresów. Dzieła tworzy się tylko w momencie łamania tradycji.

dr inż. Jerzy Mąkowski

Zdzisław Mrugalski

Studia: 1951–1956

Specjalność: Drobne Mechanizmy i Przyrządy Pokładowe

Moje pierwsze lata w Politechnice

Wstęp

W latach 1949–1951 uczęszczałem do Państwowego Liceum Ze garmistrzowskiego w Warszawie. Poziom nauczania był tu dość wysoki: matematykę prowadziła p. mgr Olga Turska (żona póź niejszego rektora UW prof. St. Turskiego), mechaniki nauczał mgr inż.

Wiesław Juzwa – korzystając z podręcznika dla szkół wyższych ( Mechanika ogólna S. Neumarka), a Technikę drobnych konstrukcji i Teorię ze garów prowadził mgr inż. Władysław Tryliński, który w tym czasie był

Rok 1950. Uczeń PLZ Mrugalski pokazuje swój zeszyt profesorowi W. Trylińskiemu (fot. z arch. autora)

jednocześnie kierownikiem Centralnego Biura Konstrukcyjnego Przemy słu Precyzyjnego („CBK-4”) i wykładowcą w Szkole Inżynierskiej im. Wa welberga i Rotwanda.

Liceum Zegarmistrzowskie ukończyłem w maju 1951 r. z wynikiem bardzo dobrym (a właściwie z wyróżnieniem) i dyplomem „przodowni ka nauki i pracy społecznej” – dającym prawo podjęcia studiów bez eg zaminu wstępnego na dowolnej uczelni wyższej. O rozpoczęciu studiów wtedy jednak nie myślałem. Zgodnie z otrzymanym nakazem pracy – od 1 lipca 1951 r. zacząłem pracować w Głównym Instytucie Mechani ki (obecnie IMP) przy ul. Duchnickiej 3 w Warszawie jako technik-labo rant w Laboratorium Wytrzymałościowym. Moim bezpośrednim szefem był dr inż. (później prof.) Stanisław Gębalski, a dyrektorem instytutu – prof. dr inż. Ignacy Brach, który osobiście rozmawiał ze mną w chwili przyjmowania mnie do pracy w Instytucie.

Wydział Mechaniczny Konstrukcyjny

Studentem Politechniki Warszawskiej zostałem zrządzeniem przy padku. A było tak: wraz z kolegą Januszem Lipińskim mieszkałem u jego znajomych przy ul. Jarosława Dąbrowskiego 10 m. 8 (dawniej – ul. Szu stra). Janusz również był absolwentem liceum zegarmistrzowskiego i razem pracowaliśmy w GIM. W przedostatnim dniu września 1951 r. jednemu z naszych nauczycieli, p. Janowi Packowi (przedwojenny ofi cer WP, w naszym liceum prowadził WF i Przysposobienie Wojskowe), zepsuł się zegarek i z tego powodu złożył nam wizytę przy ul. Szustra.

W trakcie rozmowy dowiedział się, że nie mam zamiaru dalej się uczyć.

Po jego ostrej reprymendzie („Człowieku, za taki dyplom ludzie byliby gotowi zapłacić tysiące złotych, a ty chcesz go trzymać w szufladzie?”) postanowiłem następnego dnia wziąć z pracy przepustkę i zaniosłem odpowiednie dokumenty do dziekanatu Wydz. Mechanicznego Szkoły Inżynierskiej im. Wawelberga i Rotwanda, przy ul. Narbutta. Okazało się, że szkoła ta właśnie od 1.10.1951 r. została wchłonięta przez Politechnikę Warszawską. I tak zostałem studentem I roku Wydz. Mechaniczny Kon strukcyjnego PW. Dziekanem tego Wydziału był wspomniany już (i tu znów szczególny zbieg okoliczności) prof. Ignacy Brach – mój główny szef w Instytucie.

Pamiętam, że pierwszymi zajęciami, w których uczestniczyłem 2.10.1951 r., był wykład z analizy matematycznej prof. Witolda Pogorzel skiego. Były to jedne z najlepiej prowadzonych wykładów. Profesor czę sto przytaczał anegdoty i analogie z życia.

Pamiętam też pierwsze zajęcia w ramach ćwiczeń audytoryjnych z mechaniki ogólnej. Mechanikę ogólną wykładał prof. Kazimierz Wol ski, a ćwiczenia audytoryjne z moją grupą studencką prowadził jego asystent (później adiunkt) mgr inż. Eugeniusz Antoniuk. Ćwiczenia te odbywały się w jednej z sal Gmachu Aerodynamiki (Wydział Lotniczy).

Po pierwszej godzinie zajęć, w której mgr inż. E. Antoniuk omówił dość ostre wymagania warunkujące zaliczenie ćwiczeń (jednakowe teczki na prace kolokwialne, zasada, że „rozwiązanie zadania ma dać się przykryć dłonią, a wynik – kciukiem” itd.) w przerwie odbyła się luźna rozmowa, w trakcie której jeden z kolegów, Stasio Augustynowicz, żartem zapytał, czy w sprawie zaliczenia ćwiczeń możemy spotkać się „w bufecie”? Pan asystent Antoniuk z właściwym sobie poczuciem humoru tak zareagował:

− Jak się pan nazywa?

− Augustynowicz.

− Panie Augustynowicz, gdyby pan był obecnie zatrudniony w biu rze konstrukcyjnym, pana szef zwracałby się do pana: „Augustynowicz

– zaostrzyć ołówki!”. A kiedy pan ukończy studia, szef powie: „panie inżynierze Augustynowicz – proszę zaostrzyć ołówki!”. I wtedy możemy spotkać się w bufecie.

Ćwiczenia z mechaniki ogólnej prowadzone przez mgr. inż. E. Anto niuka trwały trzy semestry (statyka, kinematyka, dynamika). Cieszył się on dużą sympatią wśród studentów mimo dość specyficznego do nich podejścia. Na każdym z zajęć w ostatniej ławce siedzieli koledzy z innych grup prowadzonych przez p. Antoniuka, którzy pisali zaległe kolokwia.

Na jednym z zajęć kol. Łyżwa, który już kilkakrotnie próbował zaliczyć zaległe kolokwium, zapytał czy ostatnie kolokwium ma zaliczone? „Jesz cze nie sprawdziłem, ale siadaj pan”. Okazało się później, że kolokwium to było ocenione pozytywnie, ale ważne jest ostanie kolokwium, które nie zostało zaliczone.

Pierwsze dwa lata studiów, pomimo dużej liczby godzin zajęć, zali czyłem dość dobrze. Pod koniec II roku studiów trzeba było wybrać spe cjalność, na którą przechodziło się z początkiem III roku. Spośród specjal ności istniejących wtedy na Wydziale Mechanicznym Konstrukcyjnym (m.in. silniki spalinowe, pojazdy szynowe, chłodnictwo, turbiny cieplne) najbardziej zbliżoną do mechaniki precyzyjnej wydawała mi się ta ostat nia (turbiny).

I znów szczególny przypadek: w czerwcu 1953 r. w Małej Auli Gma chu Głównego było zorganizowane zebranie informacyjne w sprawie po woływanej od 1 października tegoż roku nowej specjalności na Wydzia le Mechanicznym Technologicznym: Oddziału Mechaniki Precyzyjnej

z trzema sekcjami: Przyrządy Optyczne, Przyrządy Pomiarowe oraz Drobne Mechanizmy i Przyrządy Pokładowe. Na Oddział MP mieli być przyjmowani studenci, którzy – bez zaległości – zaliczyli dwa lata stu diów na wydziałach mechanicznych.

Zebraniu przewodniczył doc. Henryk Trebert, a wraz z nim za sto łem prezydialnym zasiedli: doc. Kazimierz Głębicki, inż. Jan Matysiak, prof. dr Jan Obalski, doc. Eugeniusz Wolniewicz oraz już dobrze mi zna ny mgr inż. Władysław Tryliński, którzy scharakteryzowali przyszłe sek cje na nowej specjalności. Bez dłuższego zastanawiania się postanowiłem przenieść się na Wydział MT wybierając trzecią z wymienionych sekcji, którą miał kierować inżynier, a później docent W. Tryliński.

Niewielu kolegów z Wydziału MK było chętnych do przeniesienia się na mechanikę precyzyjną, gdyż obawiali się, że po ukończeniu studiów zo staną zatrudnieni w przemyśle zbrojeniowym lub wręcz zostaną wcieleni do wojska. W ramach Studium Wojskowego studenci Wydziału MK byli bowiem szkoleni jako średniokalibrowa artyleria przeciwlotnicza, gdzie mieliśmy okazję zapoznania się z wieloma sprzętami zaliczanymi do urzą dzeń precyzyjno-optycznych, m.in. z dalmierzem i tzw. przyrządem cen tralnym do sterowania ogniem dział przeciwlotniczych o kalibrze 76 mm.

Z tego powodu z Wydz. MK najwięcej chętnych zgłosiło się na drugą spe cjalność (Przyrządy Pomiarowe), która wydawała się najmniej wojskowa.

Rok 1953. Wykład doc. E. Wolniewicza z Pomiarów warsztatowych na wydziale MK w niewykończonym audytorium w Gmachu Nowej Chemii (fot. autora)

Wydział Mechaniczny Technologiczny

– Oddział Mechaniki Precyzyjnej

Z początkiem roku ak. 1953/54 – zgodnie z wcześniejszymi zapowie dziami – na Wydziale Mechanicznym Technologicznym został utworzo ny Oddział Mechaniki Precyzyjnej z trzema katedrami: Katedra Optyki, Katedra Przyrządów Precyzyjnych i Katedra Metrologii Technicznej. Kie runek studiów i Oddział otrzymał nazwę MECHANIKA PRECYZYJNA.

Organizatorem i kierownikiem Oddziału Mechaniki Precyzyjnej był doc. Henryk Trebert, a współtwórcami Oddziału MP oraz pierwszymi wykładowcami byli m.in.: prof. Jan Matysiak, doc. Władysław Tryliń ski, doc. Jerzy Brynk1), doc. Eugeniusz Wolniewicz, prof. Edmund Oska, prof. Jan Obalski, wykładowca mgr inż. Antoni Sidorowicz, a później tak że doc. Henryk J. Leśkiewicz.

Kierownikami utworzonych trzech nowych katedr zostali:

• Katedra Optyki – kierownik prof. Jan Matysiak,

• Katedra Przyrządów Precyzyjnych – kierownik doc. Henryk Trebert.

• Katedra Metrologii – kierownik doc. Eugeniusz Wolniewicz.

W Katedrze Przyrządów Precyzyjnych utworzono Zakład Budowy Drobnych Mechanizmów i Przyrządów Pokładowych (kier. doc. Wła dysław Tryliński).

Na nowo powstałym w 1953 r. Oddziale Mechaniki Precyzyjnej po szczególnym katedrom początkowo były przyporządkowane trzy spe cjalności: Przyrządy Optyczne (opiekun specjalności – prof. J. Matysiak),

Przyrządy Pomiarowe (opiekun specjalności – doc. E. Wolniewicz) oraz

Drobne Mechanizmy i Przyrządy Pokładowe (opiekun specjalności – doc. W. Tryliński).

W początkowej fazie rozwoju studiów na Mechanice Precyzyjnej, na poszczególne specjalności kierowani byli studenci po II roku stu diów, przede wszystkim z Wydziału Mechanicznego Technologicznego i Wydziału Mechanicznego Konstrukcyjnego PW, a także z wydziałów mechanicznych innych uczelni, studiujący w systemie dwustopniowym i otrzymujący dyplom inżyniera względnie magistra inżyniera. Limit re krutacyjny wynosił wówczas 80 studentów. Od początku roku ak. 1953/54 znalazłem się wśród 72 studentów pierwszego rocznika studiującego na Oddziale MP.

1 Osoba wybitnego inżyniera doc. Jerzego Brynka została niesłusznie całkowicie pomi nięta w opracowaniu „Zarys historii i osiągnięć Instytutu Automatyki i Robotyki PW” [8].

Rok 1954. Studenci III roku Oddziału MP przed gmachem Wydziału MT; od lewej: Jerzy Madler, Jan Balaszczuk, Bogumił Kulczycki, Zdzisław Mrugalski, Stanisław Matuszewicz, Witold Łuczyński i Antoni Kowalski (fot. z arch. autora) Z Wydziału Mechanicznego Konstrukcyjnego wraz ze mną przenie śli się też m.in. koledzy: Jan Bek, Jan Daktera, Romuald Jóźwicki, Krzysz tof Kobyliński, Antoni Kowalski, Jerzy Kręcisz, Witold Łuczyński, Stefan Surdy, Magda Wilska i inni. Od 1 października 1953 roku byliśmy więc już na III roku Oddziału MP na Wydziale MT. Ja oczywiście trafiłem na specjalność Drobne mechanizmy. Na tej samej specjalności znaleźli się również m.in. koledzy z wydz. MT: Jurek Madler i Boguś Kulczycki, z którymi zaprzyjaźniłem się i wspólnie uczyliśmy się do egzaminów, a w wakacje razem wyjeżdżaliśmy na wędrówki po Tatrach.

Na specjalności Przyrządy Pomiarowe prowadzenie zajęć z automa tycznej regulacji i sterowania rozpoczął doc. J. Brynk, a od początku roku ak. 1955/56 przejął je doc. Henryk J. Leśkiewicz [1].

Opowiadał nieżyjący już kolega Krzysio Kobyliński (z grupy Przy rządy Pomiarowe), że na pierwszych zajęciach z automatyki i sterowania doc. J. Brynk rozpoczął swój wykład następująco (ze swym wschodnim akcentem): „Proszę kulegów, najwcześniej zdalne sterowanie zostało za stosowane w artylerii”. Kolegów, którzy wybrali tę „najmniej wojskową” specjalność, trochę ta informacja zbulwersowała.

Rok 1954. Studenci MP przed pochodem z okazji 1 Maja; od lewej: Jerzy Madler, Stefan Surdy i Jan Daktera (fot. autora) Rok 1954. Nasi profesorowie przed pochodem z okazji 1 Maja; od lewej: mgr inż. Antoni Sidorowicz, prof. Jan Matysiak i doc. Władysław Tryliński (fot. autora)

W Zakładzie Budowy Drobnych Mechanizmów pierwszymi etato wymi pracownikami Zakładu – oprócz doc. W. Trylińskiego – byli jego asystenci: inż. Andrzej Wierciak (od 1953 r.) i student IV roku Zdzisław Mrugalski (od 1.10.1954 r.), nieco później (od 1.3.1955 r.) także asysten ci doc. Kazimierza Głębickiego – studenci IV roku: Jerzy Kręcisz i Jerzy Madler. Ponadto w Zakładzie była zatrudniona technik Jadwiga Król (od 1955 r.). W roku ak. 1957/58 w Zakładzie pracował także mgr inż. Marek Żelazny (który przeszedł następnie do zespołu automatyków). W skład kadry nauczającej wchodzili również zatrudnieni na zleceniach wybitni specjaliści z przemysłu: inż. Janusz Małecki, mgr inż. Edward Suchocki i mgr inż. Stefan Sulikowski.

Asystenturę, tj. zatrudnienie na stanowisku zastępcy asystenta (gdyż była taka możliwość dla studentów ostatnich lat studiów), zapropono wał mi docent W. Tryliński jeszcze przed zakończeniem III roku studiów.

Miałem bowiem dobre wyniki w nauce (na koniec tego roku na 10 egza minów otrzymałem dwie oceny dostateczne – z wyszkolenia wojskowego i z metrologii, jedną ocenę dobrą – z optyki technicznej oraz siedem ocen bardzo dobrych). Od 1 października 1954 roku rozpocząłem więc pracę w Politechnice Warszawskiej z wynagrodzeniem 600 zł miesięcznie (jed nocześnie straciłem prawo do stypendium naukowego, które wynosiło 660 zł).

Pierwszym absolwentem Oddziału MP był inż. Piotr Matejuk, który ukończył studia inżynierskie na specjalności Przyrządy Optyczne (egza min dyplomowy odbył się 10.06.1955 r.). Pierwszymi absolwentami studiów magisterskich (czerwiec 1956 r.) byli m.in.: Romuald Jóźwicki, Je rzy Kręcisz, Zdzisław Mrugalski, Jerzy Olkowski, Stefan Surdy, Andrzej Szwedowski.

Docent W. Tryliński był również promotorem mojej pracy doktorskiej (na temat drobnomodułowych zazębień do mechanizmów zegarowych), którą obroniłem w 1964 roku.

Po okresie rozruchu nastąpił dynamiczny rozwój Oddziału Mechaniki Precyzyjnej. Począwszy od 1956 r. znaczna liczba najzdolniejszych absol wentów tego kierunku zasiliła personel katedr, z biegiem czasu awansując

– po uzyskaniu stopni doktora – na stanowiska adiunktów, a w następnych latach kilku z nich zostało mianowanych na stanowiska docentów.

Wydział Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki

Z dniem 1 września 1962 roku Oddział Mechaniki Precyzyjnej na Wydziale Mechanicznym Technologicznym został przekształcony

w samodzielny WYDZIAŁ MECHANIKI PRECYZYJNEJ. Organizato rem oraz pierwszym dziekanem nowo utworzonego Wydziału MP był

doc. Henryk Trebert, a współtwórcami Wydziału byli dotychczasowi wykładowcy Oddziału MP – m.in.: prof. Jan Matysiak, prof. Jan Obalski, prof. Władysław Tryliński, prof. Eugeniusz Wolniewicz, prof. Henryk J. Leśkiewicz, a także prof. Jerzy Lipka i prof. Janusz Majcher.

Decyzja o utworzeniu w PW samodzielnego Wydziału Mechaniki Precyzyjnej wynikała z konieczności zapewnienia dopływu kadry inży nierskiej do szybko rozwijającego się w powojennej Polsce nowoczesnego przemysłu precyzyjnego i elektronicznego, a później także – przemysłu automatyki i informatyki.

W 1996 r. Wydział przyjął obecną nazwę: WYDZIAŁ

MECHATRONIKI. Nazwę tę zaproponował już w 1987 r. organizator i pierwszy dziekan Wydziału prof. Henryk Trebert w trakcie obchodów 25-lecia Wydziału. Jednak dopiero w wyniku przeobrażeń, jakie nastąpi ły na Wydziale (m.in. zmian w programach studiów, utworzenia nowych specjalności, unowocześnienia wyposażenia laboratoriów), Rada Wy działu MP podjęła w marcu 1996 r. uchwałę o zmianie nazwy Wydziału, zatwierdzoną następnie przez Senat Politechniki Warszawskiej. Nazwa ta obowiązuje od 1.10.1996 roku.

Uwagi końcowe

Historię i dorobek Wydziału MP oraz sylwetki ludzi, którzy ten wy dział tworzyli, starałem się bardziej szczegółowo przedstawić w publika cjach okolicznościowych – wydawanych z okazji okrągłych rocznic po wstania Wydziału [2, 3, 4, 5, 6, 7].

W Politechnice Warszawskiej przepracowałem 50 (słownie: pięćdzie-

siąt) lat, tj. od 1.10.1954 r. do 30.09.2004 roku. W ciągu tego półwiecza przeszedłem wszystkie szczeble kariery naukowej (od zastępcy asysten ta do profesora zwyczajnego), przy ścisłej współpracy z profesorami Władysławem Trylińskim i Henrykiem Trebertem, których uważam za swoich najlepszych nauczycieli. Wielokrotnie pełniłem też różne odpo wiedzialne funkcje zarówno na Wydziale (jako prodziekan i dziekan), jak też w Instytucie (jako dyrektor i kierownik zakładu). Jak dotychczas – jestem jedynym (już byłym) pracownikiem Wydziału i jednym z nielicz nych w Politechnice Warszawskiej z tak długim stażem pracy na jednym wydziale.

W okresie tych 50 lat pracy w PW wielokrotnie odniosłem sukcesy, ale niekiedy także miałem pewne odczucia niepowodzeń i przykrości,

jakie spotykały mnie zarówno ze strony niektórych moich współpracow ników w Instytucie, jak i w Radzie Wydziału. Nigdy natomiast nie do znałem jakichkolwiek przykrości spowodowanych przez studentów – i to zarówno w mojej 50-letniej pracy dydaktycznej jak i w 12-letnim okresie bezpośrednich kontaktów ze studentami w dziekanacie. Zawsze starałem się utrzymywać z nimi układy partnerskie i mam wrażenie, że to mi się udawało. Pomimo pewnych ujemnych odczuć, o jakich wspomniałem, praca w PW przyniosła mi wiele satysfakcji.

Moją współpracę ze studentami, zwłaszcza z moimi dyplomantami, wspominam bardzo mile. Z kilkoma z moich byłych studentów i dyplo mantów ciągle jeszcze utrzymuję kontakty – osobiste lub koresponden cyjne. Podczas wielu moich spotkań z absolwentami naszego Wydziału (np. w fabrykach, instytutach przemysłowych, na zjazdach absolwen tów), okazują mi oni wiele sympatii i serdeczności, co dodatkowo po większa moją satysfakcję z pracy na naszym Wydziale.

Bibliografia

1. Praca zbiorowa: 50 lat Wydziałów Mechanicznych Politechniki Warszawskiej 1915–1965. Wydawnictwa Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1968, s. 245–280.

2. Praca zbiorowa pod red. Z. Mrugalskiego: Mechatronika wczoraj i dziś.

35-lecie Wydziału. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1997.

3. Praca zbiorowa pod red. Z. Mrugalskiego: 40 lat Wydziału Mechatroniki (d. Mechaniki Precyzyjnej). Oficyna Wyd. Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2002.

4. Mrugalski Z.: Wspomnienia z pracy w Politechnice Warszawskiej (1954

– 2004). Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2006.

5. Mrugalski Z.: 50 lat Wydziału Mechatroniki, d. Mechaniki Precyzyjnej 1962–2012. Wyd. Wydział Mechatroniki PW, Warszawa 2012.

6. Mrugalski Z.: Od Zakładu Budowy Drobnych Mechanizmów do Zakładu Konstrukcji Urządzeń Precyzyjnych. Zarys historii i osiągnięć zakładu (1953–2013). Wyd. Zakład Konstrukcji Urządzeń Precyzyjnych PW, Warszawa 2013.

7. Mrugalski Z.: Profesor Henryk Trebert (1906–1990) – Twórca i pierwszy dziekan Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki Politechniki Warszawskiej. Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji

– PIB, Radom 2014.

8. Praca zbiorowa: Zarys historii i osiągnięć Instytutu Automatyki i Robotyki Politechniki Warszawskiej (1957 – 2015). Wyd. Instytut Automatyki i Robotyki PW, 2016.

Prof. dr hab. inż. Zdzisław Mrugalski – em. profesor zwycz. na Wydziale Mechatroniki PW. Autor kilkunastu książek i podręczników akademickich oraz licznych publikacji w czasopismach i referatów na konferencjach naukowych z dziedziny konstrukcji urządzeń precyzyjnych i mechatronicznych. W swym dorobku naukowym i zawodowym ma też kilkadziesiąt wdrożonych w przemy śle prac badawczych i opracowań konstrukcyjnych. Brał również bezpośredni udział w rekonstrukcji zegara na wieży Zamku Królewskiego w Warszawie. Był prodziekanem (1975–1981) i dziekanem (1982–1987) Wydziału Mechaniki Precy zyjnej oraz dyrektorem (1991–1993) Instytutu Konstrukcji Przyrządów Precyzyj nych i Optycznych na tym wydziale. W 2004 r. przeszedł na emeryturę, jednak w dalszym ciągu bierze czynny udział w pracach wydziału i instytutu.

Wiesław Olszewski

Studia: 1960/61–1968

Specjalność: Technologia Sprzętu

Teletechnicznego

Moje (niektóre) wspomnienia

Nie powtarzałem żadnego roku, brałem urlopy nie zdrowotne, ale rektorskie organizacyjne. Pierwsze mocne (w każdym wy miarze) doznania to zakwaterowanie na Jelonkach, a najlep sze wspomnienia z tego okresu to czas epidemii (grypy) i kwarantanny w zamkniętym osiedlu z czynnymi sklepami spożywczymi i klubem Karuzela. Tam się chyba „zaraziłem bakcylem” działalności społecznej (ZSP) tak to się wtedy mówiło.

W 1962 r. Mechanika Precyzyjna „wybiła się na niepodległość” i skwa pliwie z tego skorzystałem – do dziś uważam to za jedną z lepszych moich decyzji. Zadbaliśmy, aby klub „Mechanik” pozostał naszym klubem wy działowym. Zakwaterowanie w Akademiku pl. Narutowicza pokój 4-oso bowy dwa łóżka piętrowe – okazywały się mało przyjazne w kontaktach integracyjnych. Były to czasy rozwoju samorządności studenckiej: rady mieszkańców, kluby w akademikach: „Alfa”, „Mospan” itp., spółdzielnie pracy studentów „Maniuś”, ciekawa była też działalność kontrolna stu denckiej komisji stołówkowej i ustanowienie darmowych bonów dla naj bardziej potrzebujących studentów tzw. BAS-y (były one i nie tylko „solą w oku” ZMS-u). W ramach docierania się z młodzieżą Ochoty powstała w Akademiku „Ochotnicza Armia Studencka” wyposażona w mundury i pasy przez Studium Wojskowe. Patrole rozróżniały kto jest kto po znajo mości definicji całki bądź różniczki. Inicjatywa ustanowienia pokojów „ci chej nauki” spotkała się z uzupełnieniem ustanowienia pokojów „głośnych poczynań”, ale się nie przyjęła, bo bywało, że większość pokoi taka była.

Na Wydziale kreującym swoją tożsamość organizowałem udział reprezentacji w Spartakiadzie PW, mieliśmy kadrowicza sprintera

śp. Edka Romanowskiego, mistrzynię świata w strzelaniu i znaczący udział w całości.

Wspominam rozmowę (nie tylko tę) z Prof. Janem Matysiakiem –

Dziekanem (byłem wtedy Przewodniczącym Rady Wydziałowej ZSP), że właśnie mamy na I. roku bliźniaków i czy mógłbym mieć na nich „oko”.

Oczywiście miałem, jako studenci się wyróżniali, choć mało się rozróż niali, w międzyczasie jeden był Przewodniczącym RWZSP a drugi klubu

„Mechanik”. Przez następne długie lata byli i są zawsze bardziej niż OK.

Z przyjemnością wspominam działalność turystyczną, rajdy: Ta trzański, Świętokrzyski, Kulczyckiego, Baniocha i inne – powołaliśmy w 1966 r. Wydziałowy Klub Turystyczny „Moduły”. Śp. Piotrek Pastwa (mój współspacz z Akademika) napisał nasz hymn turystyczny „Hej chło paki” (sadziliśmy nowego Bartka na Rajdzie Świętokrzyskim): Ref. Lecz pamiętaj o tym bracie

Wszystkie troski zostaw w chacie

Masę żarcia weź ze sobą i humor weź

Niech nam szumią jodły w górze

Koronami tkwiące w chmurze

Przemierzymy gołoborza i stoki gór zielone

Świętokrzyskich gór.

Śpiewany chyba do dziś. Dla dziewczyn Piotrek napisał: „Ach dziewczyny”(1966).

Jedna ze zwrotek:

Wąziutką ścieżyną przez bagnisty grunt

Gdzie nogi wpadają aż do samych ud

Ciągniemy za włosy tych cór pięknych sześć

Co tata je z domu na rajd puścił gdzieś

Niewykluczone, że odnalazły się jako tytułowe Cyniczne Córy Zury chu płyty Artura Andrusa! (2015).

A na Wydziale w celach tożsamościowych przy okazji większych zgromadzeń: juwenalia, pochody itp. śpiewaliśmy Hymn Wydziałowy: Nie będzie przesadą, gdy głośno stwierdzimy

Na przekór nieznośnym krytykom

Że górą jesteśmy i nikt nie dorówna

Nam, Precyzyjnym Mechanikom. Itd.

Po pożarze „Stodoły” na Wspólnej powstał wielki problem znalezie nia nowego lokalu. Używaliśmy wszelkich dostępnych ścieżek, aby coś wydębić. Namierzyliśmy kino „Oka” w pobliżu Politechniki, ale okaza ło się obiektem wojskowym! Wykonaliśmy „atak” na Ministra Obrony Narodowej przy użyciu jego córki, na ten czas studentki Architektury

– skuteczny – i jako Przewodniczący Rady Uczelnianej ZSP odebrałem od Ministra zgodę na nową siedzibę „Stodoły”. Niedługo potem asysto wałem Prof. Henrykowi Śmigielskiemu Prorektorowi PW w uroczystym otwarciu klubu (jeszcze z tego kieliszka czasami popijam szampana).

Jeszcze trochę czasu mi zeszło w Radzie Okręgowej i Naczelnej ZSP

(właśnie, te urlopy) i wróciłem na Wydział w 1968 jako absolwent przyję ty przez śp. Prof. Henryka Treberta na asystenta w Katedrze Technologii Przyrządów Precyzyjnych, w której przedmiot dla studentów w skró cie TPP także znalazł swoje miejsce w hymnie wydziałowym. Profesor chyba uznał moje odchylenie działaczowskie za plus. Później ujawni łem Profesorowi, że także jestem palaczem fajki i niejedną fajkę wspólnie wypalaliśmy w gabinecie Profesora i być może wpłynęło to na dzisiejsze restrykcje.

Bardzo odpowiadała mi praca w Katedrze i dość długo kolegowałem się z kolejnymi rocznikami studentów, a szczególnie z działaczami ZSP.

Nie osiągnąłem jednak nigdy kunsztu Profesora w wykładaniu tajni ków technologii, posługując się przy tym fajką – to oczywiście anegdota!

Wspominam z tego okresu kontakty i praktyki studenckie w Esslingen (RFN), co w skali Uczelni było wydarzeniem jakby dziś powiedziano unikatowym. Byłem kiedyś opiekunem studentów na takiej praktyce, oceniałem je za bardzo kształcące w poznawaniu organizacji, technologii w przedsiębiorstwach niemieckich. W czasie wolnym nasi studenci starali się poszerzać pole integracji z partnerami niemieckimi, wdrażając sztukę puszczania „ogni bengalskich” bądź na weselu (gdzie dość przypadkowo się zaprosiliśmy w strojach wesołych, ale nie weselnych) córki jednego ze starszych przyjaciół porwano do tańca „węża”w rytmie polki wszystkie Panie 50+ ku wielkiej ich uciesze! Pamiętam też zdarzenie z nie do końca szczęśliwym zakończeniem: Haide opiekująca się naszą grupą zawiozła nas busikiem na jazdę na wrotkach. Studenci chcieli się odwzajemnić bli skim kontaktem przy umiarkowanych umiejętnościach, co doprowadziło do kontuzji nogi Haide! – a może i obydwu! Na domiar złego nikt ze stu dentów nie miał prawa jazdy ani umiejętności a ja miałem prawo jazdy, ale poza kursem niepraktykowane. Ale wyzwaniu trzeba było podołać i szukać pomocy jakiegoś ośrodka medycznego. Pierwszym po drodze okazała się klinika położnicza, w euforii niesienia pomocy udało nam się

dobrnąć na właściwą salę – ale Haide uparła się, że chce do ortopedy – trzeba było zawracać.

W 1980 obroniłem pracę doktorską i poza dydaktyką prowadziliśmy w Katedrze szereg prac tzw. zleconych na rzecz przemysłu. Po dziesięciu latach zastanawiałem się, co dalej i w końcu decyzja o odejściu z Uczelni, no i się potoczyło...

W 1992 r. zostałem dyrektorem OBR Narzędzi, od 1996 do 2002 przy gody ministerialne jako doradca a później szef gabinetu ministra gospo darki (za usprawiedliwienie niech mi będzie wspomaganie ministra ab solwenta naszego Wydziału). W 2002 r. powrót na właściwsze tory i ob jęcie funkcji wiceprezesa nowo utworzonej Agencji Techniki i Technologii i tutaj zamiast wynalazczości i racjonalizacji karierę zaczęła robić inno wacja: nowy wyrób lub technologia wprowadzona na rynek. A dzisiaj pojawia się już we wszelkiej aktywności. Ogłosiliśmy konkurs pt. Polski Produkt Przyszłości, który chyba jest kontynuowany przez PARP. Zanim naprawdę rozwinęliśmy działalność, nastąpiła reorganizacja i wcielenie do nowej jednostki PARP (rozwój przedsiębiorczości).

Wolałem rozwój przemysłu i udało mi się przejść do zarządu Agencji Rozwoju Przemysłu, gdzie nadzorowałem Grupę Lotniczo-Radioelektro niczną, zakłady lotnicze w Mielcu i Świdniku, Radmor Gdynia, Hydral Wrocław i inne). Od 2006 r. jestem wyzwolony od świadczenia pracy etatowej, ale np. społecznie jestem sekretarzem zarządu Polsko-Turec kiej Izby Gospodarczej i udzielam się w Stowarzyszeniu Obywatelskim

„Dom Polski”. No i dalej już nie będę zanudzał, ale muszę wspomnieć, że od 2015 r. pod naporem żony, córki i dwóch wnuczek przestałem palić fajkę i nie miałem już psa, który zawsze stawał po mojej stronie, ale w su mie wyszło na dobre.

Warto było rozpoczynać od Mechaniki Precyzyjnej.

Wiesław Olszewski

Janusz Piskorz

Studia: 1961–1967

Specjalność: Drobne Mechanizmy i Przyrządy Pokładowe

Język francuski i Ja

Część I

Nauka

Od dziecka w życiu każdego człowieka jest szereg czynników, które w mniejszym lub większym stopniu określają jego rozwój i dal sze dorosłe życie. W moim przypadku była to znajomość języka francuskiego.

Pierwsze słowo w języku francuskim usłyszałem od mojej Matki we wczesnych latach szkolnych. Było to słowo correct (poprawny). Tym słowem zawsze chwaliła sposób bycia mojego Ojca w towarzystwie my śliwych, leśników i ich rodzin podczas ostatniego tzw. zajścia. Były to imprezy organizowane najczęściej z okazji imienin, urodzin, a głównie z okazji udanych polowań szczególnie na dziki. Ja z młodszymi braćmi Ryszardem i Andrzejem uczestniczyliśmy w tych imprezach, gdyż nasi rodzice nie mieli z kim nas zostawić w domu.

Przypominam sobie jeszcze jedno zdarzenie w relacji ja, moja Matka i język francuski. Było to na przełomie szkoły podstawowej i liceum. Nu ciłem popularną w szkole Titine. Matka zwróciła mi uwagę, że tę melodię nuciła w więzieniu NKWD1 w Brześciu jedna z kobiet w jej celi. Od tej pory nigdy w obecności Matki nie powracałem do tej melodii.

1 Tomasz Strzembosz, Rafał Wnuk – Czerwone Bagno. Konspiracja i partyzantka antysowiec-ka w Augustowskiem wrzesień 1939 – czerwiec 1941. Wydawnictwo naukowe Scholar.

Gdańsk – Warszawa 2009.

Nadszedł rok 1956. W szkole powstaje 13 Drużyna Harcerska imienia Zawiszy Czarnego, jej drużynowym zostaje Władysław Żurowski. Na zbiórkach śpiewamy przedwojenne pieśni harcerskie z odśpiewaną za wsze „Płonie ognisko i szumią knieje” oraz piosenki francuskie np: Trois compagnons savent jouer…. (trzej towarzysze umieją grać….).

W dniu 20.06.1957 na obozie Hufca w Grodzisku koło Olecka złoży łem przyrzeczenie i otrzymałem Krzyż Harcerski. Egzamin do liceum był dla mnie mniej istotny. W ostatniej chwili przeszedłem dwanaście ki lometrów, aby na niego zdążyć.

Moja książeczka harcerska podpisana przez podharcmistrza Władysława Żurowskiego Praca naszej drużyny harcerskiej była ściśle związana z naszą szkołą.

Zimą wysiłkiem całej szkoły pod kierownictwem naszego drużyno wego była budowa przed szkołą lodowiska, którego główną ozdobą była zbudowana ze śniegu kawiarnia ze swoim bajkowym, pałacowym wy strojem. Lodowisko nazywało się BAJKA. Opiekę nad lodowiskiem od 1957 roku przejęła nowo powołana harcerska spółdzielnia „Jutrzenka”.

Lodowisko Bajka

To zdjęcie w prasie oglądała cała Polska. Sława naszego lodowiska powodowała, że na pokazy jazdy figurowej na lodzie chętnie przyjeżdża li do nas czynni zawodnicy kadry łyżwiarskiej. Ich występy na lodowisku były tłumnie oglądane przez mieszkańców Olecka.

W kawiarence BAJKA można było za małe pieniądze wypić herbatę i zjeść wafelek.

Obsługę kawiarenki prowadzili harcerze. Jednym z celów tej dzia łalności gospodarczej było zbieranie funduszy na planowany wyjazd do Francji, gdzie nasz drużynowy miał wielu znajomych. Znacznie później dowiedzieliśmy się, że podchorąży Władysław Żurowski2 we wrześniu 1939 dostał się do niewoli niemieckiej i był więziony w obozie jenieckim Woldenberg IIC. Znajomość francuskiego wśród kandydatów do tego wyjazdu była znakomita. Niestety po dwóch latach naszej pracy zawia domiono nas, że wyjazd jest nieaktualny.

Świetnie były organizowane letnie obozy wędrowne. Najlepiej wspominam spływ kajakowy z Olecka do Warszawy w 1958 roku, którego celem było dotarcie do Warszawy, tak aby zdążyć na mecz lekkoatletyczny USA–Polska (przed nami było ponad 300 km wodą).

Wypłynęliśmy z jeziora Oleckiego Wielkiego, rzeką Legą do jeziora Oleckiego Małego, Legą do jeziora Selment Wielki, Legą do jeziora Stac kiego i Rajgrodzkiego, rzeką Jegrznią do jeziora Dręstwo, Jegrznią do 2 Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Olecku, Izba Pamięci Władysława Żurowskiego.

kanału Woznawiejskiego, kanałem Woznawiejskim do rzeki Ełk, rzeką Ełk do Biebrzy, Biebrzą do Narwi, Narwią do Modlina. Z Modlina kajaki koleją odesłaliśmy do Olecka.

Od lewej: Andrzej Sobotko, Jerzy Mrozowski, Ira Murchison – USA (sprinter 100 m), Władysław Żurowski, Janusz Piskorz, Eugeniusz Sikorski Mecz lekkoatletyczny Polska–USA był wspaniałym widowiskiem.

Poziom meczu był światowy a wygrana Makomaskiego z Courtneyem (800 m) przeszła do historii. Amerykańscy sportowcy byli bardzo sym patyczni, chętnie nawiązywali kontakt i zawsze z uśmiechem dawali autografy.

Władysław Żurowski zmarł 9.09.2006 r. W Gimnazjum nr 2 im. Miko łaja Kopernika w Olecku 19.02.2016 r. powstała Izba Pamięci Władysława Żurowskiego.

W dniu 16.06.2017 r. na ręce Dyrektora gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Olecku Pani Barbary Taraszkiewicz przekazałem portret Marszałka Polski Edwarda Rydza-Śmigłego (zwinięty w ciasny rulon przez okres okupacji był przechowywany przez rodzinę mojej żony Ewy) jako mój dar dla Izby Pamięci Władysława Żurowskiego.

Izba Pamięci Władysława Żurowskiego. Od lewej: Janina Kowalewska – matura ´61, Dyrektor Barbara Taraszkiewicz, Janusz Piskorz – matura ´61, Nauczycielka historii Magdalena Białokozowicz, Emilia Wasiluk – matura ´61

Na dwa lata przed maturą do naszej szkoły przyszedł nowy nauczy ciel języka francuskiego. Nazywał się Franciszek Smagacz i na lekcje do jeżdżał z Suwałk. Na pierwszą lekcję języka francuskiego wszedł do na szej klasy około czterdziestokilkuletni Pan, niski, łysawy i krępej budowy i od progu mówił wyłącznie po francusku. Mówił szybko i wyraźnie, nie przejmując się tym, że my niewiele z tego rozumieliśmy. Bardzo szybko okazało się, że nasz niepozorny z wyglądu nauczyciel ma bogaty życio rys. Wychował się w północnej Francji w rodzinie polskich emigrantów.

Wstąpił do Wojska Polskiego formującego się we Francji po klęsce wrze śniowej i brał udział w bitwie pod Narwikiem. Wszystko to opisał Ksawe ry Pruszyński w opowiadaniu „Sprawa Franka Smagacza”3.

Skutki tego rodzaju nauki języka poznałem, gdy zgłosiłem się na lek torat języka francuskiego na wydziale MT Politechniki Warszawskiej.

Po krótkiej rozmowie zostałem zwolniony z obowiązku chodzenia na zajęcia i zostałem skierowany do Madame Krystosiak. Niestety na zajęcia 3 Ksawery Pruszyński – Opowieści. Państwowy Instytut Wydawniczy 1977.

do Madame Krystosiak chodziłem bardzo rzadko ze względu na obciąże nie na pierwszych latach studiów. Mimo to wystartowałem w I Olimpia dzie Językowej PW i otrzymałem nagrodę pocieszenia.

Nagroda podpisana przez Madame Krystosiak

Natomiast inną nagrodę, która okazała się bezcenna, a którą otrzy małem dzięki Madame Krystosiak było to, że poznałem osobiście Pana Dziekana naszego wydziału prof. Henryka Treberta.

A było to tak. Przez studium języka francuskiego otrzymałem zapro szenie do wzięcia udziału w spotkaniu ze studentami francuskimi we francuskim ośrodku kultury przy ulicy Francuskiej. Zostało zaznaczone, że spotkanie odbędzie się w godzinach 18–20. Na sali oprócz licznej gru py studentów francuskich, było kilka znajomych twarzy z koła francu skiego PW. Niektóre potrawy były dla mnie egzotyczne np: fruits de mer.

I było dużo dobrego wina. Impreza rozwinęła się wspaniale, niestety o godzinie 20 ogłoszono jej zakończenie. Razem z Francuzami zabrałem się ich autokarem, gdyż mieszkali oni w hotelu przy ul. Niemcewicza, a ja obok w akademiku na Placu Narutowicza. Tak gwałtownie przerwa na impreza została przez Francuzów wznowiona, bazując na ich zapa sach przywiezionych z Francji. Bardzo późno przyszedłem do akademi ka. Rano obudził mnie dyrektor akademika, informując, że zaproszeni przeze mnie studenci francuscy są już przed dziekanatem. Na wydział

dojechałem taksówką. Rzeczywiście Francuzi byli w holu na pierwszym piętrze. Profesor Trebert wyszedł z doc. Sawickim, który objął opieką jedną grupę, a mnie Profesor Trebert wskazał drugą grupę, przy czym zaprosił mnie do swojego gabinetu po zakończeniu zwiedzania i poże gnaniu Francuzów.

W gabinecie mówił tylko Profesor a mówił tak (cytuję bo dobrze pamiętam):

• „nie mam pretensji, że wypiłeś dużo wina,

• pochwalam, że zaprosiłeś studentów francuskich na nasz wydział,

• ale jeżeli jeszcze raz o zaproszeniu nie powiadomisz mnie wcześniej, to” i tu energicznie wyraził niezadowolenie z mego postępowania w stosunku do władz wydziału.

Ale żegnając się ze mną, był lekko uśmiechnięty. Do końca studiów, jeżeli gdziekolwiek przechodziliśmy obok siebie Profesor Trebert za wsze wykonywał jakiś gest wskazujący, że mnie zauważył. W lipcu 1966 roku otrzymałem stypendium francuskiego komitetu I.A.E.S.T.E. po czątkowo w zakładach elektronicznych w Montrouge (dzielnica Paryża) a w końcu zmieniono na zakład mechaniczny VENOT PIC w Onnaing koło Valenciennes.

Pięć dolarów do kieszeni, paszport, bilet tam i z powrotem i pożegna nie z dziewczyną Ewą Chmielowiec – studentką drugiego roku romani styki na Uniwersytecie Warszawskim. Poznałem ją rok wcześniej w Białej Podlaskiej. Po zakończeniu studiów została moją żoną.

Przez NRD, Berlin Wschodni i Zachodni, RFN i z przesiadką w Aulnoi na granicy francusko-belgijskiej byłem w Valenciennes. Zamieszkałem w hotelu obok dworca, gdzie spotkałem francuskiego stażystę o imieniu Patrick i hiszpańskiego o imieniu Louis.

Zakład VENOT PIC był przystosowany technologicznie do pro dukcji dużych odlewów żeliwnych o wadze do kilku ton i ich obróbki mechanicznej na potrzeby kopalń. Czyli na wstępie już wiedziałem, że z mechaniką precyzyjną nie będę miał nic wspólnego. Staż rozpocząłem w biurze konstrukcyjno-technologicznym od sprawdzania rysunków różnych przyrządów na potrzeby bieżącej produkcji. Były one przygo towane przez techników. Krótko byłem na odlewni. Szczęśliwie trafiłem na proces odlewania w jamie odlewniczej skomplikowanego w kształcie żeliwnego szkieletu. Okazało się, że proces schładzania odbywał się pod kontrolą inżynierów. Frezowanie baz do dalszych obróbek odbywało się na olbrzymiej frezarce. Podczas mojego stażu została uszkodzona głowi ca frezerska (pękła jej żeliwna obudowa) przez źle dobrane parametry obróbki.

Po demontażu została ona zszyta, a otwór napylono. Obróbki tego otworu, dla zapewnienia współosiowości, wykonał „złota rączka zakła du” Polak z pochodzenia.

Po zmontowaniu i sprawdzenia poprawności działania szef zakładu wręczył mu kopertę. Bez sprawdzania jej zawartości pracownik podzię kował szefowi zakładu i schował ją do kieszeni. Między sobą mówili po imieniu.

Było także trochę rozrywki.

Święto Narodowe Francji 14 lipca z Patrickiem i Louisem obchodzi liśmy bardzo hucznie w jednym z otwartych do rana barów. Wynajętym samochodem zwiedziliśmy także Brukselę. Bruksela ma naprawdę pięk ną starówkę.

Zbliżał się koniec stażu. Pracowałem 50 godzin tygodniowo. Na ko niec czułem wyraźne zmęczenie. To stało się nieważne, bo przede mną był Paryż. Do Paryża ze względu oszczędnościowych dojechałem auto stopem. Uprzejmy kierowca, któremu powiedziałem, że zmierzam do schroniska młodzieżowego przy Place du Trocadero, wysadził mnie przy metrze Denfert Rochereau. Szybko opanowałem emocje związane z pierw szym (nigdy wcześniej nie jechałem metrem) wejściem do metra i po krót kiej jeździe wyszedłem z metra na Place du Trocadero. Przed sobą miałem Tour Eiffel.

Zameldowałem się w schronisku młodzieżowym, które było w bocz nej uliczce tuż obok Place du Trocadero. Ruszyłem zwiedzać Paryż. Mi nąłem Palais Chaillot, o którym nic nie wiedziałem. Przeszedłem przez Jardins du Trocadero, Pont d’Iena na Sekwanie i stanąłem u stóp Tour Eiffel.

To, o czym czytałem i oglądałem zdjęcia od dziecka – miałem przed sobą, było to wzruszające. Tym większe, że przypadek zadecydował, że zaczą łem zwiedzanie Paryża od jego symbolu Tour Eiffel, która stała się tym symbolem w sposób niezamierzony przez jej twórcę inżyniera Eiffela.

Wjechałem na pierwszy taras, nawet z tego niższego tarasu panora ma Paryża była dla mnie czytelna i moim zdaniem była zdominowana przez białe mury i białą kopułę Bazyliki Sacr é -Coeur. Zdecydowałem, że dzisiaj jadę na Montmartre, mimo że zbyt długo zasiedziałem się na tara sie wieży Eiffla.

Idąc w kierunku Bazyliki, trafiłem na Place du Terte. Jest to miejsce w Paryżu ulubione przez wszystkich malarzy świata. Wszyscy malują głównie widok na Bazylikę, ale można również trafić na takich co ma lują malownicze uliczki Montmartre. Widok Bazyliki od Place du Terte za chwycił moją żonę. Znała Francję bardzo dobrze. Mogła wybrać inaczej.

A jednak w 1975 roku kupiła na Place du Terte obraz z tym niezapomnianym widokiem na Bazylikę.

Ściemniało się, ciasnymi uliczkami dotarłem na Place

Pigalle, widziałem na ulicy prażone kasztany i kabaret

Moulin Rouge. Przespace rowałem się kawałek ulicą

Clichy i wróciłem do mojego schroniska, w którym w ol brzymim holu biesiadowała młodzież z całego świata.

Było gwarno. Pomimo zmęczenia i zgiełku na kory tarzu obudziłem się wypo częty. Szybkie śniadanie po drodze. Metrem dojechałem

do Palais du Louvre.

Spod pałacu doszedłem

Za plecami mam Avenue des Champs Elyséesdo Place du Carrousel, miną łem przepiękny Jardin des Tuileries, na Place de la Concorde zrobiłem sobie zdjęcie, przez Avenue des Champs Elysées doszedłem do Place de L’Etoile z majestatycznym Arc de Triomphe. Przejście tej trasy (około 3 km) zajęło 4 godziny.

Spojrzałem na zegarek i był to koniec zwiedzania Paryża. Spędziłem w nim jedną dobę.

Wymeldowałem się ze schroniska i prosto pojechałem na Gare du Nord. Kupiłem bilet do granicznego Aulnoi i żegnaj Francjo.

Na drugi dzień byłem w Berlinie Wschodnim. Przenocowałem w Sachsenhausen w znanym mi Jugendherberge. Z rana pojechałem do Polskiego Konsulatu, aby załatwić przepustkę do Berlina Zachodniego.

Z pismem z konsulatu zgłosiłem się pod podany adres, gdzie od ręki dostałem przepustkę. Kupiłem bilet tam i z powrotem i zgłosiłem się na przejście graniczne. Po kontroli paszportu i przepustki wszedłem na pu sty peron. Pociągiem dojechałem do pierwszej stacji w Berlinie Zachod nim. Wyludnioną ulicą doszedłem do muru granicznego przed bramą Brandenburską.

Przy murze był drewnia ny pomost, z którego razem

z innymi oglądaliśmy widok bramy brandenburskiej od strony Berlina Zachodniego oraz część Unter den Linden.

Zrobiłem parę zdjęć. Tą samą drogą wróciłem do Berlina

Wschodniego i wsiadłem do pociągu do Warszawy. Na

Brama Brandenburska od strony Berlina Zachodniego granicy polscy pogranicznicy zabrali mi paszport z prze pustką do Berlina Zachodniego. Nie wiedziałem, że przepustkę trzeba oddać do urzędu, który mi ją wydał. Paszport oddano mi w Poznaniu.

Janusz Piskorz

Dr inż. Janusz Piskorz ukończył studia na wydziale Mechaniki Precyzyjnej PW w 1967 r., uzyskując dyplom magistra inżyniera w specjalności Drobne Me chanizmy i Przyrządy Pokładowe. Pracę rozpoczął w ZMP Mera-Błonie (1967–

–1973)1 na stanowiskach konstruktorskich, także na podobnych stanowiskach pracował w instytucie Mera – PIAP (1973–1985)2. W 1975 roku uzyskał stopień doktora nauk technicznych na wydziale Budowy Maszyn Politechniki Poznań skiej. Od 1985 roku pracował w Ecole Nationale D’Ingenieurs de Sfax w Tunezji na stanowisku docenta, a w latach 1987–1991 w INES de Mecanique Universite de Setif w Algierii jako adiunkt.

W latach 1992–2003 pracował w ZMP Mera-Błonie3, a po jego upadłości w Zakładach Mechatroniki Mera-Błonie Sp. z o.o. aż do upadłości w roku 2007.

W roku 2008 przeszedł na emeryturę. Podczas swojej pracy uzyskał około 50 patentów, wzorów użytkowych i przemysłowych, w przemyśle informatycz nym i motoryzacyjnym.

Według jego pomysłu i koncepcji powstał pamiątkowy medal wybity przez Mennicę Państwową z okazji 50-lecia powstania wydziału Mechaniki Precyzyj nej. Także z jego inicjatywy i pomysłu powstało opracowanie Dziekani Wydzia łu Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki wydane z okazji 100-lecia Politechniki Warszawskiej.

1 Jerzy Bezpałko, Historia Zakładów Mechaniczno-Precyzyjnych, Mera – Błonie 1953–2003.

2 Joanna Górska-Szkaradek i in. (red.), 50 dokonań PIAP: wydawnictwo jubileuszowe: 5 lat PIAP, 2015.

3 Mirosław Górski, Historia konstrukcji samochodów FSO 1951–2011 r.

Leopold Płowiecki

Studia: 1962–1968

Specjalność: Drobne Mechanizmy i Przyrządy Precyzyjne

Moja droga w rozwoju neuroradiologii interwencyjnej Urodziłem się 5 listopada 1942 roku w Babicach nad Sanem na Podkarpaciu jako najstarszy z sześciorga rodzeństwa. Mój ojciec Stanisław pracował jako nadzorca budowy dróg i mostów gro madzkich w powiecie przemyskim. A przy tym, jak wielu ludzi w Polsce, gdzie wynagrodzenia były niskie, prowadził małe gospodarstwo rolne, w którym zatrudniał jednego robotnika.

To mój ojciec wyrobił we mnie nawyk systematycznej pracy. Co dziennie wstawał bardzo wcześnie, by iść popracować w polu, nim około siódmej wyjechał prowadzić prace drogowe. Niekiedy brał mnie ze sobą, bym mu pomagał. Na przykład mając pięć lat, przytrzymywałem mu je den koniec taśmy mierniczej, gdy mierzył pryzmy żwiru lub kamienia na budowę. Bardzo wcześnie nauczył mnie obliczać objętość pryzm czy księgowania prac robotników przy użyciu liczydła z przesuwnymi krąż kami. Nauczył mnie również gry w szachy.

Był zawsze wesoły, lubił żartować, a nade wszystko był człowiekiem uczciwym i otwartym. Dyrekcja Budowy Dróg i Mostów Gromadzkich nabrała do niego takiego zaufania, że powierzyła mu, oprócz nadzoru, także naliczanie i wypłacanie wynagrodzeń dla robotników.

Moja mama, Maria, nie miała zawodu. Była najpiękniejszą dziewczy ną w miasteczku i miała piękny sopranowy głos.

W liceum w Dubiecku zacząłem się uczyć łaciny. W naszej rodzinie nie było niestety ani biskupa, ani generała a te dwa tytuły cieszyły się u nas w owym czasie wielkim poważaniem. Moi rodzice pragnęli więc, bym poszedł do seminarium duchownego lub na medycynę. A ja, mając

15 lat, po roku liceum, wraz z kolegą zmieniłem zdanie i przenieśliśmy się do technikum samochodowego przy fabryce autobusów Autosan w Sanoku. Technikum to znane było na Podkarpaciu z wysokiego pozio mu nauczania. Przedmioty techniczne, takie jak rysunek techniczny, me chanika, wytrzymałość materiałów, obróbka skrawaniem, spawalnictwo, matematyka, fizyka, nauczane były przez świetnych profesorów.

Przez dwa lata, raz w tygodniu, mieliśmy tzw. warsztaty w Autosanie.

To, co mnie wówczas najbardziej fascynowało, to kowalstwo. Po dziwiałem moc gigantycznych młotów parowych. Był taki jeden mistrz, sędziwy i wąsaty, który lubił pokazywać swą umiejętność precyzyjnego sterowania lewarkiem młota parowego w ten sposób, że kładł na kowadle swoją kieszonkową „cebulę”, podnosił młot, gwałtownie go opuszczał i zatrzymywał tuż-tuż nad zegarkiem.

My mogliśmy wyżywać się w mniejszej skali, biorąc rozgrzany do czerwoności kawałek stali na kowadło i kując zawiasy czy siekierki na dwa ręczne młoty, raz jeden, raz drugi, jak najszybciej, zanim ostygnie.

W XVIII wieku Buffon, poza tym, że był wielkim naturalistą, rów nież interesował się kowalstwem. Kilka lat temu zwiedzałem założoną przez niego w Burgundii kuźnię, niedaleko od opactwa Fontenay i mia sta Montbard, gdzie się urodził. Polecam Mikołajowi, Laurze i ich synom zwiedzenie tej kuźni.

W Autosanie w Sanoku uczyliśmy się również hartowania stali w wo dzie lub oleju. Zależnie od szybkości chłodzenia i grubości przedmiotu twardość manifestowała się kolorami: słomkowym, zielonym, fioleto wym lub niebieskim.

Kilka lat temu, gdy produkowaliśmy nasze MDA-y wolframowe, te kolory dostarczały uciechy moim pracownicom. Podczas obróbki ter micznej spiral w celu nadania im pamięci kształtu wyroby przybierały różne kolory: raz słomkowy, raz fioletowy, to znowu zielony lub niebie ski. I wszystkie spirale miały dobrą pamięć kształtu mimo różnych i ład nych kolorów, będących wynikiem lekkich zmian szybkości chłodzenia.

W Sanoku ważne było też wychowanie fizyczne. Nasze technikum wygrywało często zawody międzyszkolne w siatkówce i koszykówce.

Także ja, mając 17 lat, w biegu na 800 metrów zdobyłem tytuł wicemistrza Podkarpacia. Bardzo wcześnie, bo w wieku 16 lat, zrobiłem samochodo we prawo jazdy oraz kurs szybowcowy. W 1962 roku zdałem maturę i eg zamin wstępny na Wydział Mechaniki Precyzyjnej, nowo wyodrębniony z Wydziału Mechanicznego Technologicznego.

Podczas studiów w Warszawie, które trwały sześć lat (1962–1068), zgłębiłem moje wiadomości teoretyczne i praktyczne zdobyte w Sanoku podczas pięciu lat technikum (1957–1962), by zostać inżynierem mecha niki precyzyjnej. Na wydziale Mechaniki Precyzyjnej poziom studiów był wysoki z powodu selekcji na szczeblu krajowym i dzięki kompetencjom wykładowców. Tytuł mojej pracy magisterskiej brzmiał: „Automat do do zowania mieszanki paliwa do silników dwusuwowych”.

Pierwszy semestr studiów przeznaczony był w całości na staż robot niczy w Zakładach Mechanicznych im. Marcelego Nowotki na warszaw skiej Woli. Pierwszą połowę semestru przepracowałem na odlewni, a dru gą w dziale obróbki skrawaniem, gdzie frezowałem na trójgłowicowej frezarce bramowej potężne korpusy dwunastocylindrowych silników do czołgów na licencji radzieckiej T-34. Podczas tego pierwszego semestru dwa razy w tygodniu chodziłem na treningi ósemki wioślarskiej politech niki, które odbywały się na Wiśle. W czerwcu 1963 roku miały miejsce re gaty Politechnika – Uniwersytet. Byłem kapitanem drużyny Politechniki Warszawskiej, która wygrała z załogą Uniwersytetu. Od drugiego roku studiów przestałem uprawiać sport i zająłem się pracą społeczną. Przez dwie kadencje byłem prezesem międzywydziałowego klubu „Mecha nik”. Główną działalnością klubu było organizowanie, w każdą sobotę i niedzielę wieczorków tanecznych, na które wstęp był płatny. Specjali stami od muzyki, puszczanej na dwa magnetofony „Melodia”, byli Janek Matosek i Krzysztof Orkisz. Dochód z tych wieczorków częściowo od prowadzaliśmy do Rady Uczelnianej ZSP, której prezesem był Wiesław Olszewski, a z którą w pewnym momencie weszliśmy w konflikt, gdyż apetyty za bardzo urosły. Mając władzę nad nami, zmieniła statut tak, by móc pobierać większą część dochodu, już nie pamiętam, ile procent.

Poza sekcją wieczorków działała też sekcja wystaw oraz brydżowa (jeden z moich przyjaciół, Jurek Zaremba, jeździł później na międzynarodowe turnieje brydżowe, dorabiając sobie w ten sposób).

Na piątym roku studiów zostałem prezesem Koła Naukowego Wy działu Mechaniki Precyzyjnej, którego działalność polegała na organizo waniu spotkań i dyskusji wokół wybranego tematu naukowego. Pamię tam, że aktywnym działaczem w tym kole był mój przyjaciel Krzysztof Dux.Po ukończeniu studiów zacząłem pracować w Fabryce Narzędzi Chirurgicznych w Milanówku, zatrudniającej 900 pracowników. Spę dziłem tam trzy lata, poznając ciekawą technologię produkcji igieł

hipodermicznych.

W tym czasie poznałem w pociągu, Francuzkę z Montmorency, z uro dzenia Burgundkę, z wykształcenia prawniczkę, i w 1971 roku poślubi łem ją w Urzędzie Stanu Cywilnego w Podkowie Leśnej. W tym samym roku, mimo pewnych trudności, wyemigrowałem do Francji. Długo jed nak szukałem pracy, przez dwa lata śledziła mnie i wzywała na rozmowy służba kontrwywiadu (DST), podejrzewając, że jestem szpiegiem, i nie mogłem otrzymać obywatelstwa francuskiego, mimo ożenku z Francuz ką. Zapewniam więc tu wszystkich, że nie wiem, co to znaczy być werbo wanym przez tajne służby – polskie czy rosyjskie.

W końcu znalazłem pracę na stanowisku inżyniera produkcji w zakła dach Vygon w Ecouen, 10 km od Montmorency, których właścicielem był

Pierre Simonet. Belg, czyli podobnie jak ja „obcokrajowiec”, jak sam mó wił. Pięć lat pracowałem w tym przedsiębiorstwie produkującym sprzęt jednorazowego użytku dla anestezji i reanimacji, gastrologii i kardiologii.

Atmosfera była dobra, właściciel sympatyczny, przyrost produkcji duży, średnio 20% na rok. Dzięki mojemu doświadczeniu z Polski i uczestnic twie we wdrażaniu nowych wyrobów oraz uruchomieniu procesu wy tłaczania rurek w Ecouen, a potem w naszej filii Mons w Belgii, szybko awansowałem na dyrektora technicznego. Pewnego dnia kupiłem dla naszej filii w Belgii wytłaczarkę Fairex 25/15D, która z powodu niedopa trzenia spaliła się. Dyrektorka Działu Zaopatrzenia, będąca jednocześnie członkiem Rady Nadzorczej, obciążyła mnie winą za niedobry zakup.

Rozzłościłem się i wystosowałem do niej mało przyjemną notę służbową, w której wskazałem, że nie ma ona wystarczających kompetencji tech nicznych, by krytykować mój wybór zakupu maszyny. To tak rozzłościło właściciela, że na drugi dzień zwolnił mnie z pracy. Później okazało się, że wydarzenie to nie było dla mnie nieszczęściem, lecz początkiem nowej kariery zawodowej.

Nie starając się nawet o zasiłek dla bezrobotnych, udałem się do pana Cohena, producenta wytłaczarek Fairex. Powiedziałem mu, że straciłem pracę z powodu jego maszyny, którą tymczasem Vygon mu odesłał jako wadliwą, i poprosiłem go, by mi ją odstąpił po okazyjnej cenie. A on mi ją sprzedał w tym stanie, w jakim była, za 7000 franków.

Wysłałem kilka listów w poszukiwaniu pracy, lecz nie znalazłem zatrudnienia. Toteż podjąłem decyzję: zakładam własny interes. W swo im garażu przy ulicy Paul Messein numer 6 w Montmorency zacząłem gromadzić sprzęt taki jak rynna chłodząca do rurek, ciągarka, nawijarka i inne narzędzia niezbędne do skompletowani linii do wytłaczania rurek z tworzyw sztucznych, Moja żona Marie-Claude, będąca w ciąży z na szym drugim dzieckiem, nie miała szczególnych powodów do radości,

lecz chodziła wszędzie ze mną, aby załatwiać sprawy administracyjne, niezbędne przy zakładaniu firmy. A w owym czasie rozpoczęcie samo dzielnej działalności, nawet rzemieślniczej, wymagało niezwykłego sa mozaparcia. Jesienią 1976 roku mój brat Ryszard, mechanik, przyjechał do Francji, by pomóc mi w rozpoczęciu nowej działalności. Nadal pracuje w moim przedsiębiorstwie.

W styczniu 1977 roku zakład rzemieślniczy BALT Extrusion został

zarejestrowany w Izbie Rzemieślniczej Val dÒise i Yvelines w Wersalu.

Początki były ciężkie. Gdziekolwiek poszedłem, prezentując rurki mojej produkcji ewentualnym klientom, mówili mi: „Tak, tak, pana rur ki są bardzo ładne, jutro wyślemy zamówienie”. Czekałem potem mie siąc, dwa, trzy, a tu nic, a w tym czasie mijały terminy różnych płatności: faktury za surowce, spłata pożyczki, wynajęcie lokalu itd. Żona ze łzami w oczach delikatnie mi wytykała, że zamieniłem dobrą posadę u Vygona na wątpliwą przyszłość. Ale po czterech miesiącach zdobyłem wreszcie pierwsze zamówienie z Delamotte w Paryżu. Przedsiębiorstwo to próbo wało przestawić się na produkcję sprzętu jednorazowego użytku dla uro logii i gastrologii. Nie potrafiło jednak skutecznie stawić czoła konkuren cji (pomimo zakupu moich rurek po cenach niższych od ceny surowca), toteż po kilku latach zniknęło z horyzontu. Ale ta firma u schyłku swe go żywota pozwoliła mi ruszyć z własną produkcją, zamawiając u mnie rurki dwukanalikowe na sondy z balonikiem do odprowadzania moczu z pęcherza. Innych moich klientów zdobyłem później, między innymi dzięki szybkości reakcji na ich potrzeby w zakresie nowatorstwa i jakości.

Najważniejszym klientem, którego znalazłem w roku założenia BALT

Extrusion, było przedsiębiorstwo niemieckie B. Braun Melsungen z Kas sel, zatrudniające 8000 pracowników. Zamówienie dotyczyło nowej rurki

przezroczystej (aby widzieć pęcherzyki powietrza) z cieniutką linią ORX

(nieprzepuszczającą promieni X) jako konkurencję do amerykańskiej fir my Portex.

W duchu poczułem się jak atleta, który zbiera siły, by pokonać wszystkich przeciwników i zostać zwycięzcą. Natychmiast zamówiłem drugą wytłaczarkę, wykonałem głowicę do połączenia dwóch wtryska rek. Na materiał pochłaniacza promieni X(ORX0) wybrałem zubożony uran 238, który mogłem kupić dzięki stosunkom żony, pracowała w UTA, transportującym ten minerał samolotem z Nigerii do francuskich cen tral nuklearnych. Opanowanie nowej technologii trwało kilka miesięcy.

Dyrekcja B. Braun Melsungen była zaskoczona, że tak szybko uzyskali śmy żądaną jakość. Zamówienia rosły bardzo szybko. Jednakże dyrek cja B. Braun źle znosiła zależność od BALT Extrusion, była więc zdecy dowana nas kupić. My zaś byliśmy zdecydowani do tego nie dopuścić.

Po długich i kurtuazyjnych dyskusjach, doszło ostatecznie do zgody na kupno dwóch operacji produkcji Perifiksów. BALT Extrusion zachował dla siebie wytłaczanie rurek, co było najważniejsze, bowiem właśnie to dawało nam duże obroty i dochody. B. Braun Melsungen potrzebował pięciu lat, aby uruchomić własne wtłaczanie rurek. Okres ten pozwolił nam wzmocnić się finansowo i wybudować nowy lokal (600 m2) w strefie rzemieślniczej w Montmorency.

Myślę, że jest rzeczą wyjątkową, iż przemysłowiec niemiecki kupił know-how u inżyniera polskiego. Aby to uczcić, nabyłem wówczas dział kę budowlaną (2000 m2) w centrum Saint Gratien, co kosztowało mnie tyle, ile zarobiłem na tej transakcji.

Rurki z linią widzialną promieniami X produkowaliśmy jeszcze dla Porgès do płukania żołądka oraz Laboratorium Biotrol na katetery dla angiografii. Europejska Komisja Energii Atomowej zabroniła sprzedaży zubożonego uranu 238 ze względu na to, że był to materiał strategicz ny. Nie chcąc tracić czasu na dyskusję z tamtejszą biurokracja, znalazłem inny materiał, wolfram, też czarny, co pozwoliło mi utrzymać poprzedni efekt czarnych i błyszczących rurek. Później przestaliśmy używać rów nież wolframu, gdyż zapotrzebowanie poszło w kierunku rurek koloro wych: białe, błękitne, różowe, zielone poprzez użycie związków bizmutu.

Pracując u Vygona zdobyłem doświadczenie we wtryskiwaniu two rzyw sztucznych i otrzymałem zadanie zaprojektowania i oraz urucho mienia produkcji kraników jedno- i trójdrożnych. Zdołałem to zreali zować na tyle dobrze, że chyba jeszcze do dzisiaj jest produkowany za worek jednodrożny o kształcie zaprojektowanym przeze mnie. Później mogłem bardzo szybko uruchomić własną produkcję według mojego

projektu. Własna produkcja pozwoliła mi na dużą autonomię w pro jektowaniu i wprowadzaniu na rynek introduktorów z zastawką hemo statyczną i innych systemów embolizacji używanych w neuroradiologii interwencyjnej.

Aby mieć więcej czasu na poświęcenie się projektowaniu i badaniom nowych wyrobów, przeniosłem do Polski produkcję niektórych z nich, między innymi kraników, zakładając w 1980 roku w Warszawie firmę polonijną BALTON.

Zakład ten rozwinął się dzięki produkcji wyrobów przeznaczonych dla anestezji i reanimacji, chirurgii, urologii, a także ginekologii.

BALTON bardzo szybko opanował również produkcję kateterów do anestezji periduralnej, całą gamę igieł do perfuzji czaszkowej, jak też róż ne katetery dożylne i tętnicze. BALTON otrzymywał ode mnie nie tylko liczne technologie, lecz także maszyny i surowce niezbędne do rozpoczę cia produkcji, korzystał przede wszystkim przez 25 lat z moich nieustan nych rad.

Założenie tego polskiego przedsiębiorstwa ułatwiła mi obecność w Pol sce moich dwóch braci. O początki działalności BALTON-u zadbał Janusz, a gdy potem wyjechał do Stanów Zjednoczonych, jego funkcje przejął Emil.

Posiadając zmysł zarządzania, Emil potrafił stworzyć bardzo dobrą ekipę zarówno techniczną, jak i handlową, za co składam mu gratulacje.

BALTON jest przedsiębiorstwem na poziomie europejskim, asorty ment jego produkcji jest bardzo szeroki i dobrej jakości. Dysponowanie najnowszymi technologiami pozwoliło mu wejść w dziedzinę stentów, o czym marzy niejedna firma zachodnia. Ja nie biorę już udziału w jej działalności.

Domeną najbardziej atrakcyjną dającą nowe możliwości rozwoju była neurologia interwencyjna. W środowisku tym nawiązałem znajo mość z kilkoma lekarzami, którzy wykazywali zamiłowanie do badań, a z którymi miałem dobre i sympatyczne stosunki.

Początkiem organizowania się międzynarodowej neuroradiologii interwencyjnej było spotkanie w Santa Barbara w 1980 roku, w jakim uczestniczyło kilku lekarzy amerykańskich: Berenstein, Kerber, Vinuella, Bank oraz kilku lekarzy francuskich, śród nich Debrun, Picard, Merland, Lasjaunias, Moret. Bardzo mało firm interesowało się wówczas narodzi nami tej specjalności. Znane firmy amerykańskie produkujące katetery do eksploracji serca, jak UACI, Cordis, William Cook nie od razu dostrzegły interes w tej nowej specjalności. Była nas wtedy trójka małych firm inte resujących się neuroradiologią interwencyjną: w Stanach Zjednoczonych ITC w Europie Ingenor i BALT Extrusion.

Potrzeby neuroradiologii były liczne: baloniki odczepiane, systemy nawigacji oraz odczepianie tych baloników, w skład których wchodziły różne mikrokatetery i katetery prowadzące, prowadniki, kraniki, intro duktory. Z czasem dołączyli inni producenci kateterów, jak Cordis czy Cook. W 1985 roku powstała nowa firma – Target w San Francisco. Dys ponując największym światowym rynkiem i angażując duże środki firma rozwinęła się bardzo szybko (zatrudniono dwudziestu, potem czterdzie stu inżynierów).

Byliśmy pierwszą firmą w Europie, która wypuściła katetery z meta lowym zbrojeniem (plecionką) o wymiarach 6F, 7F, 8F oraz 12F (na pro tezy do dróg żółciowych).

W 1985 roku opanowaliśmy produkcję kateteru zbrojonego 5F, wy kazującego się lepszym przenoszeniem momentu skrętu, tzw. torque and push, o nazwie 5FTorbalt, lepszy niż kateter Cordisa.

Na wystawie (w 1985 roku) podczas kongresu ESNR w Wiedniu dzię ki pełnej gamie kateterów do angiografii generalnej i brzusznej BALT wy wołał duże zainteresowanie. A największą atrakcją były baloniki odcze piane z ich systemami uwalniania i wprowadzania przez udo lub szyję.

Od tej pierwszej wiedeńskiej wystawy regularnie wystawialiśmy na wszystkich międzynarodowych kongresach radiologii i neuroradiologii interwencyjnej: w Sztokholmie, Oslo, Porto Cervo, Barcelonie, każdego roku w Wiesbaden. Niemcy były dla nas zawsze największym rynkiem.

Najważniejszą me dyczną wystawą świa tową w naszej dziedzi nie była i jest RSNA w Chicago, najstarszy i największy kongres

(40 tys. uczestników w 1987 roku). Na tę wystawę przygotowa łem obraz Magic, któ ry przedstawia nową specjalność, jaką jest neuroradiologia interwencyjna, włączając w to mój zakład BALT Extru sion. Dzięki kateterowi Magic można wykonać dwie operacje: albo wpro wadzić balonik odczepiany do tętniaka, albo, po przejściu syfonu tętnicy szyjnej, wstrzyknąć klej lub inną substancję w celu zablokowania tętnicy powodującej krwawienie naczyniaka (rys.).

Obraz „Magic”, olej na płótnie, 81 × 65 cm, namalowany przez L. Płowieckiego z okazji wystawy w Chicago w 1987 roku W roku 1987 wprowadziłem na rynek jednocześnie dwie duże rodzi ny kateterów:

1. Kateter domózgowy Magic, zależny od przepływu krwi, ze stopnio waną miękkością.

2. Kateter z balonem Cristal Balloon do angiografii transluminalnej pe ryferyjnej oraz do walwuloplastyki (rozpychanie zacieśnionego na czynia krwionośnego za pomocą kateteru z balonem, wprowadzone go do tętnicy drogą nakłucia).

Nie ulega wątpliwości, że to dr. Hektorowi Baroneòwi z Buenos Aires zawdzięczamy fakt, iż byliśmy jedynymi producentami kateterów do walwuloplastyki z tak dużymi balonami (40 mm średnicy).

Dzięki zastosowaniu w produkcji kateterów dla angiografii francuskie go materiału o wysokiej wytrzymałości zastąpiliśmy katetery zbrojone 6F kateterami cienkościennymi 4F, zwanymi kateterami „dużego przepływu”.

W 1990 roku dyrektor marketingu Targeta z San Francisco przybył do Montmorency, położył na moim biurku ich kateter zależny od przepływu Zephir i rzekł: „Oto nasz kateter, nad którym czterdziestu inżynierów pracowało dwa lata, lecz on nie płynie jak wasz Magic. Chcemy kupić od was licencję produkcji”.

Tyle że ja wcale nie miałem zamiaru sprzedawać tej licencji. Więc za pytał, czy nie chciałbym sprzedać swojej firmy. Odpowiedziałem, że nie.

Wówczas dorzucił: „Może jednak 25 czy 30 milionów dolarów intereso wałoby pana”. Jeszcze raz dałem odpowiedź negatywną.

Po paru miesiącach podpisaliśmy kontrakt na wyłączną dystrybucję kateterów Magic w USA.

Boston Scientific, założony z dużym kapitałem na początku lat osiem dziesiątych minionego wieku, kilkakrotnie przysyłał negocjatora mają cego mnie przekonać do korzyści wynikających z propozycji kupienia BALT Extrusion. Dyplomatycznie mu odpowiadałem, że jego propozycje są interesujące, lecz moim priorytetem nie są pieniądze.

Największą dla mnie przyjemnością było koncentrowanie całej uwa gi na opracowywaniu i tworzeniu narzędzi i instrumentów potrzebnych lekarzom mającym zamiłowanie do badań i postępu w celu doskonalenia metod leczenia ich pacjentów.

W następnych latach wprowadziliśmy wiele nowych rozwiązań w technologii dla lekarzy, a między innymi:

• w 1993 roku BALT Extrusion złożył patent na natychmiastowe odcze pianie mechaniczne spiral wolframowych. System ten nazwany zo stał MDS-Mechnic lub Moret (od nazwiska naszego doradcy). Target oferował system z kontrolowanym odczepianiem na zasadzie elektro litycznego rozpuszczania lutu;

• w 1995 roku wypuściliśmy katetery Magic hydrofilne;

• Mikrokateter Vasco ze światłem (średnica wewnętrzna idealnie kali browana), dopracowany przez Mikołaja Płowieckiego, bez Vasco nie byłby możliwe wprowadzanie do mózgu ani sprężynek platynowych, ani stentów samorozprężnych mózgowych;

• stent platynowy rozprężany balonem Channel (BOA-Platinum), stent samorozprężny LEO;

• mikrokateter SONIC przeznaczony do embolizacji naczyniaków ame rykańskim produktem Onyx z odczepianą końcówką, zapobiega to sklejaniu się z kateterem;

• stent gęsto pleciony SILK pozwalający na całkowite wyizolowanie tęt niaka bez wypełniania go kojlami;

• rozwój technologii wytłaczania rurki o zmiennej sztywności i inne.

Badania są tak ważne dla istnienia przedsiębiorstwa jak nasze, że za pisałem je dużymi literami. Nie jestem w stanie oddać tego wiernie, jak prowadzimy badania i jak znajdujemy rozwiązania; jest to bardzo złożone.

Temat ten interesuje wszystkich, a zwłaszcza naszych konkurentów. My również zawsze interesowaliśmy się badaniami naszych konkurentów.

Rzadkością jest, że badacz wymyśli naprawdę nowy produkt lub nowy proces, w badaniach stosowanych lub technologicznych. Naszą za sadniczą działalnością jest to, że studiujemy potrzeby lekarzy oraz pro dukty lub procesy stosowane już wcześniej i staramy się je ulepszać.

Rzecz polega na tym, aby wiedzieć, czego potrzeba, i potrafić to zro bić. Podczas studiów można zdobyć dużo wiedzy, lecz niekoniecznie zostać potem dobrym badaczem czy wynalazcą. Po prostu trzeba mieć trochę wrodzonego talentu. Znam ten problem, ponieważ próbowałem malować, pisać wiersze i grać na skrzypcach. W żadnej z tych dziedzin nie zdołałem osiągnąć poziomu, o którym marzyłem. Jednakże skrzypce pozostają moim violon dÌngres. Gdy zaczynałem na nich grać, miałem osiem lat i niedługo potem przestałem, aby powrócić do nich w wieku 53 lat. Ciągle fałszuję, ale to nie przeszkadza mi kontynuować gry, gdyż czerpię dużą przyjemność z poszukiwania czystego dźwięku pod palca mi i to mnie odpręża. Gram po trochu prawie codziennie.

Mój syn Mikołaj rozpoczął pracę w firmie w roku 2002, a później zo stał jej dyrektorem, ukończył studia w Arts et Métiers.

Montmorency, sierpień 2017

mgr inż. Leopold Płowiecki

mgr inż. Leopold Płowiecki – ślub z Marie-Claude Fournier w 1971 w Podko wie Leśnej pod Warszawą, dwoje dzieci: syn Mikołaj ur. w 1974, córka Laura ur. w 1976 w Montmorency.

Kariera zawodowa:

• 1968–1971 – pierwsza praca po studiach w Fabryce Narzędzi Chirurgicznych w Milanówku

• 1971 – wyjazd do Francji

• 1972–1976, Inżynier Produkcji, Dyrektor Techniczny w przedsiębiorstwie VYGON – sprzęt medyczny jednorazowego użytku (sondy, katetery), w Ecouen (dép. 95) pod Paryżem.

• 1977 – zakłada własną firmę BALT Extrusion – wytłaczanie rurek z tworzyw sztucznych do produkcji kateterów i sond dla anestezjologii, reanimacji, kardiologii i radiologii. BALT Extrusion, bardzo szybko wyspecjalizowa ła się w Neuroradiologii Interwencyjnej – nowej specjalności medycyny, powstałej w latach 70., która zajmuje się leczeniem chorób naczyń krwio nośnych mózgu, takich jak tętniaki, krwiaki, później udary mózgowe.

W dziedzinie tej, BALT Extrusion, jest jedynym przedsiębiorstwem europej skim, obok sześciu firm amerykańskich, które dzielą pomiędzy siebie świa towy rynek w tej wysoko wyspecjalizowanej dziedzinie.

Ważniejsze wynalazki:

• 1987 – mikrokateter MAGIC – pierwszy i do dzisiaj uważany za najlepszy kateter do embolizacji trudno dostępnych naczyniaków i nowotworów mózgowych.

• 1987 – CRISTAL BALLOON – kateter do angioplastyki – rozpychanie zawę żonych tętnic spowodowane osadem kamienia i cholesterolu.

• 2003 – LEO – pierwszy na świecie samorozprężny stent wewnątrzmózgowy.

• W 2003, dyrekcję firmy BALT Extrusion przejął syn, Mikołaj Płowiecki, in żynier francuskiej Arts et Métiers, a ojciec Leopold zostaje Prezesem Rady Nadzorczej spółki. Syn Mikołaj radzi sobie całkiem dobrze, kontynuuje pra ce badawcze nad nowymi wyrobami. Do nich należy uruchomienie produk cji takich wyrobów jak:

• 2006 – SONIC – mikrokateter zbrojony do embolizacji tętniaków wewnątrz mózgowych.

• 2007 – CATCH – ekstraktor skrzepów krwi z cienkich tętnic mózgowych.

2008 – SILK – wewnątrzmózgowy stent samorozprężny – zwany prote za endotelialna. Siedziba i produkcja BALT Extrusion znajduje się ciągle pod tym samym adresem: 10 rue Croix Vigneron, 95160 Montmorency.

Obroty firmy wynoszą około 35 M€, z czego około 90% stanowi eksport do około 90 krajów na świecie. Zatrudnienie: około 120 osób.

• 1979 – równolegle z działalnością BALT Extrusion, następuje założenie firmy polonijnej BALTON w Warszawie. Transfer do Polski technologii wytłaczania rurek medycznych, wtryskiwania elementów z tworzyw sztucznych oraz in nych technologii z firmy-matki BALT Extrusion. Dzięki tym technologiom, szyb kie i stopniowe uruchomienie produkcji podstawowych wyrobów dla aneste zjologii i reanimacji, radiologii, kardiologii, chirurgii, urologii i ginekologii.

• W 2017 roku, firma BALTON zatrudnia 450 osób i prowadzi ją Emil Płowiec ki, brat Leopolda. BALTON, nie tylko pokrywa potrzeby rynku polskiego, ale prowadzi eksport do krajów ościennych, a także i na inne kraje i konty nenty. Wartość produkcji na eksport wynosi ponad 60% obrotów firmy.

Medale i odznaczenia:

• 1986 – ZŁOTA OZNAKA ORDERU ZASŁUGI POLSKIEJ RZECZYPOSPO LITEJ LUDOWEJ, m.in. za pomoc finansową w budowie Centrum Zdrowia Dziecka w Międzylesiu pod Warszawą oraz w odbudowie Zamku Królew skiego w Warszawie.

• 2011 – Złoty medal miasta Montmorency „Hommage de la Ville de Montmo rency à Léopold Plowiecki, Fondateur de Balt”, 21 Janvier 2011.

• 2011 – listopad, wpis do ZŁOTEJ KSIĘGI Politechniki Warszawskiej.

• 2009 – Leopold Płowiecki publikuje swe pamiętniki w trzech językach: fran cuskim, angielskim, polskim.

Edward Siekierski

Studia: 1964–1970

Specjalność: Drobne Mechanizmy i Przyrządy Precyzyjne

Studia rozpocząłem w roku 1964 na wydziale Mechaniki Precyzyj nej, czyli – bardzo dawno temu. I nawet je ukończyłem w terminie w 1970 roku.

Choć to było dawno, czas spędzony na uczelni i przeżycia z nim związane wspominam coraz częściej, pewnie to norma. A może za spra wą spotkań z kolegami z roku, w których od pewnego czasu uczestniczę?

Przypominają się różne wydarzenia i drobne, i te bardzo ważne, choćby rok 1968. Ale były też juwenalia, pierwsze i ostatnie na taką skalę, gdy centrum Warszawy zostało opanowane przez paradujących studentów różnych uczelni warszawskich. Jednak nie o wielkich sprawach chcę opo wiedzieć, a o pewnym zdarzeniu mnie dotyczącym, o którym często so bie przypominam.

Byłem wtedy na drugim roku. Semestr zimowy kończył się kilko ma egzaminami, w tym z mechaniki. Ściślej, ze statyki i kinematyki. Dla większej jasności cofnę się nieco do początku studiów.

Nasz rok liczący sześć grup został podzielony. Połowa z nas zaczęła swoje zajęcia od września półroczną praktyką robotniczą w Polskich Za kładach Optycznych przy ul. Grochowskiej na warszawskiej Pradze.

Pierwszy semestr to pięć dni pracy w tygodniu (nierzadko na trzy zmiany) w PZO i szósty, sobota, zajęcia na uczelni. W drugim semestrze, letnim, była zamiana. Z mechaniki mieliśmy statykę i tylko zaliczenie na koniec semestru. Wykłady prowadził prof. Lipka.

Trzeci semestr drugiego roku kończył się, o czym wyżej, egzaminem ze statyki i kinematyki. Tyle tylko, że w tym semestrze zajęcia prowadził prof. Antoniuk. Postać znana wielu rocznikom studentów na naszym wy dziale. Egzamin trzeba było zdać właśnie u niego. Antoniuk wiedział, że prof. Lipka w swoich wykładach nieco inaczej realizował program statyki

z naszą częścią roku, niż on z tą drugą. Jego, prof. Antoniuka, konikiem były różnego rodzaju dźwignie i ich kombinacje zwane potocznie „paty kami”. Nie chcę się zbytnio rozwodzić, co to dokładnie było. Mieliśmy także świadomość, że ci „od Lipki” byli trochę bardziej na celowniku.

Egzamin zdałem w czwartym podejściu, niedługo przed zakoń czeniem sesji poprawkowej. Z tych kilku spotkań z prof. Antoniukiem wyniosłem wtedy wrażenie, że bardzo lubił, autentycznie, gdy studenci przychodzili zdawać egzaminy, nawet te poprawkowe.

Tymczasem w najlepsze trwał już czwarty, letni, semestr. W nim trze cia część mechaniki – dynamika, oczywiście z prof. Antoniukiem. Sesja letnia zbliżała się bardzo szybko. I egzamin też.

Po latach trudno przypomnieć sobie, kto wpadł na pomysł. Najważ niejsze, że postanowiliśmy zorganizować mecz piłkarski II rok kontra III rok. Znaczenie miał przede wszystkim fakt, że prof. Antoniuk był wiel kim fanem piłki nożnej. Mecz miał być rozegrany na stadionie należącym niegdyś do klubu Syrena a użytkowanym przez Politechnikę. Znajdował się mniej więcej na zapleczu Urzędu Patentowego w al. Niepodległości.

Termin spotkania wybrany był nieprzypadkowo. Kilka dni przed egza minem z dynamiki. Profesor z zadowoleniem przyjął zaproszenie. W wy branym dniu przybył na miejsce spotkania i, poza grupą kolegów a może i koleżanek, był jedynym kibicem. Siedział sam na trybunie i przez dużą lornetką polową uważnie śledził nasze popisy.

Wyniku spotkania nie pamiętam. On nie był taki ważny. Nie pamię tam nawet składu naszej drużyny. Wiem na pewno, że stałem na bramce.

W trakcie meczu zdarzyła się w naszym polu karnym sytuacja, z której drużyna III roku uzyskała rzut karny. Do wykonania karnego podszedł

Jurek (chyba nie przekręciłem) Gołaszewski. Nie oddał wybitnego strza łu. Ja za to „wybitnie” ten rzut karny obroniłem.

Następną odsłoną tej historii był egzamin z dynamiki. Najpierw pi semny. Zdający, wśród nich ja, siedzieliśmy przy stolikach i mozoliliśmy się z tematami. Prof. Antoniuk przechadzał się między rzędami. Co jakiś czas, przyglądając się dokonaniom swoich podopiecznych, oceniał szan se i zabierał prace, jeżeli nie widział sensu w ich kontynuowaniu. Przy mnie też się zatrzymał. Nie trwało to długo. Wywiązała się krótka roz mowa. Profesor do mnie – dawaj, znaczy oddaj pracę, ja do Profesora

– ależ panie profesorze, jeszcze chwila. Antoniuk spojrzał na mnie, lekko się uśmiechnął i powiedział: Siekierski (on znał wszystkich studentów), ten obroniony karny to był majstersztyk. I dał mi trochę czasu. Egzamin zdałem bodajże na trzy i pół, co zwalniało z ustnego.

Morał dla mnie był jednoznaczny. Warto uprawiać sport, choćby bar dzo po amatorsku.

Wspominał Edward Siekierski

absolwent Politechniki z 1970 r.

P.S. Tuż po studiach podjąłem pracę w Zakładach Mechaniczno-Pre cyzyjnych BŁONIE z czasem zwanych MERA-BŁONIE. Byłem tam przez wiele lat konstruktorem. To pozwoliło mi bezpośrednio uczestniczyć w kolejnych etapach wprowadzania nowych technologii wykonywania pracy, od deski kreślarskiej do systemów CAD 3D. Jeżeli kogoś zaintere sowałoby to, opisałem tę historię na stronie internetowej byłych pracow ników ZMP MERA-BŁONIE

www.mera.blonie.org/blog/84

Andrzej Sułowski

Studia: 1957–1963

Specjalność: Automatyka Mechaniczna

Wspomnienia ze studiów

Studia wyższe

Pierwsze dwa lata na Wydziale Mechanicznym Politechniki Łódzkiej pokazały mi wyraźnie, że silniki, turbiny i inne konwencjonalne ma szyny nie interesują mnie zupełnie. Nie dotrwałbym chyba magisterki w Łodzi. Pomogły dwa wydarzenia. Pierwsze to poznanie mojej przyszłej żony, która mieszkała w Warszawie, więc tam mnie zaczęło ciągnąć. Dru gie to wiadomość o nowej specjalności mechanika precyzyjna, która otwo rzyła Oddział na Wydziale Mechanicznym Technologicznym na PW. A ta specjalność była tylko w stolicy. Przeniosłem się na MT i w krótkim czasie zainteresowała mnie automatyka. Doszły dwa ekstra semestry matematyki, która mi bardzo odpowiadała, a wobec tego i teoria układów automatyki. Do tego fascynowała mnie cybernetyka i początki komputerów. Zespół profe sorski Mechaniki Precyzyjnej to byli świetni specjaliści tacy jak Prof. Obalski, Prof. Tryliński, Prof. Trebert, Prof. Leśkiewicz i wielu innych.

Jako specjalność wybrałem automatykę mechaniczną i robiłem dy plom z przyrządów automatyki pneumatycznej. Pracę dyplomową zro biłem w laboratorium Przedsiębiorstwa Automatyki Przemysłowej (PAP) w Falenicy pod Warszawą. Po jej ukończeniu i po egzaminie końcowym dostałem ofertę od prof. Leśkiewicza, aby zacząć jako młodszy asystent w jego katedrze Automatyki. Prace na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej, który to wydział był awansem wcześniejszego Oddziału MP na MT, za cząłem na wiosnę 1963 roku. Mój dyplom już z MP miał numer 6.

W następnych latach przechodziłem kolejno stopnie asysten ta i starszego asystenta i otworzyłem przewód doktorski na temat

automatycznych regulatorów ekstremalnych. Był to jeden z systemów adaptacyjnych, które mnie zainteresowały najpierw z cybernetycznego punktu widzenia. Niestety teoria systemów adaptacyjnych to była czy sta i dla mnie łatwa matematyka, ale rozwiązania praktyczne wymagały elektroniki a nie pneumatyki lub hydrauliki. Przynajmniej nie w części kontrolnej. W części siłowej hydraulika przoduje i będzie nadal służyć do wykonywania decyzji systemu kontrolnego. Ten ostatni wymagał jed nak zaawansowanej elektroniki, która w tzw. demoludach nie stała zbyt wysoko. Rosjanie używali w swoich samolotach elektroniki „nabytej” na Zachodzie. W przemyśle naftowym i energetycznym wypracowali kilka regulatorów ekstremalnych pracujących na sprężonym powietrzu, czyli pneumatycznych. Zająłem się tym tematem i chociaż z perspektywy cza su nie miało to przyszłości, to jednak wtedy nie byłem w stanie sam tego ocenić. Nie wszystko poszło jednak na marne, bo w 1967 roku napisałem małą książeczkę pt. Pneumatyczne Regulatory Ekstremalne, która została opublikowana przez Wydawnictwa Naukowo-Techniczne (WNT). Ta pu blikacja zmieniła wkrótce moje życie. Zaczęło się to od Światowego Zjaz du Automatyków w Warszawie, którego głównym organizatorem był prof. Leśkiewicz. Wiedzieliśmy wszyscy na Wydziale, że był on tak zwa nym latającym profesorem z ogromnymi kontaktami w Europie i w Sta nach. Na Zjazd do Warszawy zjechały zatem dziesiątki jego przyjaciół i kolegów. Ponieważ znałem język angielski, poprosił mnie, abym zajął się profesorem S. z Pennsylvania State University. Zrobiłem to z przyjem nością i zaprosiłem go nawet do naszego mieszkania. Tu zauważył leżącą na stole moją książkę o regulatorach ekstremalnych. Nie znał oczywiście polskiego, ale i wzory matematyczne, i schematy układów pneumatycz nych były jego specjalnością. Co było dla niego nowością, to zastosowanie pneumatyki do regulatorów ekstremalnych. Ciekawość prof. z PennState wzrosła, gdy poinformowałem go, że cała moja książeczka jest bazowa na na technologii radzieckiej. Zapytał czy nie mógłbym przetłumaczyć tej pracy dla jego współpracowników w Stanach. Oczywiście następ nego dnia dowiedziałem się w Ministerstwie Kultury albo Szkolnictwa Wyższego, że tłumaczenie jest związane z otrzymaniem formalnej oferty z Pennsylvania State U. po czym w Polsce zapadnie decyzja, czy moż na ją zrealizować. Krótko mówiąc dopadła nas obu i biurokracja, i poli tyka. Prawie że machnąłem ręką na uprzejmą propozycję Amerykanina i prawie zapomniałem o całej sprawie, aż tu nagle po czterech miesiącach przychodzi list ze Stanów, po czym urzędnicy polscy wydają zgodę na tłumaczenie. Pracy tej nie wykonałbym, gdyby nie żona, która będąc asy stentką na Wydziale Anglistyki UW znała angielski dużo lepiej ode mnie podczas gdy ja znałem, nieznane dla niej, angielskie terminy techniczne.

Moja praca doktorska poszła w międzyczasie na półkę, bo uważałem tłu maczenie za ważniejsze. Życie pokazało, że miałem rację. Okazało się, że zapłata za tłumaczenie musiała być zdeponowana na specjalnym koncie, które musiałem otworzyć w ZAIKS-ie. Okazało się również, że w polskiej ówczesnej rzeczywistości wszyscy byli równi, ale niektórzy byli równiejsi od innych. Konto w ZAIKS-ie upoważniało do złożenia podania o zgodę na wyjazd na Zachód bez konieczności posiadania zaproszenia. Ponie waż żona studiowała język angielski, złożyliśmy podanie o pozwolenie na trzytygodniowy wyjazd do Anglii. Reszta jest już historią. Po odmo wie azylu w Wielkiej Brytanii złożyliśmy podania o emigrację do Kanady i Południowej Afryki. Po sześciu miesiącach z dwu otrzymanych ofert wybraliśmy Kanadę i w styczniu 1972 lądowaliśmy już w Toronto.

Praca polskiego inżyniera automatyki pneumatycznej w Kanadzie

W skrócie. Nie pracowałem w swojej specjalności poza Polską na wet przez pięć minut. Tutaj liczyła się tylko automatyka elektroniczna.

Nostryfikacja dyplomu sprowadziła się tylko do egzaminu z języka an gielskiego. Nie musiałem zdawać żadnych egzaminów, ale to raczej nie przez przypadek, ale przez funt szczęścia. Otóż jeszcze w Anglii przyja ciel doradził mi, aby dać mój dyplom do przetłumaczenia na język angiel ski w Królewskim Ministerstwie Edukacji. Nie zdawałem sobie sprawy z potęgi pieczęci królewskiego urzędnika w dawnej kolonii, czyli w Ka nadzie. W Toronto ten świstek papieru, który był tylko tłumaczeniem polskiego dyplomu, robił niesłychane wrażenie komukolwiek go poka zywałem. Złożyłem go więc też i w Stowarzyszeniu Inżynierów, które nadawało stopień tzw. Professional Engineer (P.Eng.), który to tytuł plus oficjalna pieczątka czyniły ze mnie lokalnego inżyniera z praktyką. Po trzech miesiącach miałem już pracę, ale niestety zupełnie nie w specjal ności mechaniki precyzyjnej. Pracowałem jako asystent managera w dru karni i introligatorni (oba procesy na dużą skalę). Potem była praca w za kładach żywności dla psów i kotów a potem – nareszcie – w laboratorium mechanicznym instytutu badawczego (Research Division) należącego do sieci elektrowni w Ontario (Ontario Hydro). Zaczynając tam pracę, wie działem, że nigdy więcej nie chcę być inżynieryjnym managerem oraz że jeśli się zdarzy, to trzeba sobie wyrobić nową specjalizację. I znowu funt szczęścia albo dar od Opatrzności – znalazłem dziedzinę bez specjalistów, mało tego, prawie bez niezbędnych podstaw inżynieryjno-medycznych, która stała się bardzo ważną dla mojego pracodawcy po, niestety, dwóch

wypadkach śmiertelnych przy pracy. W ten sposób w roku 1977 zacząłem pracować nad urządzeniami i systemami do zabezpieczania robotników przed upadkami z wysokości, czyli po angielsku Fall Protection. Brakują ce wykształcenie medyczne uzupełniłem na Michigan University w Ann Arbor. W Fall Protection pracuję do tej pory i mam osiągnięcia, o których nie wypada jest samemu pisać, więc powiem tylko, że w USA istnieje nagroda nazwana Andrew Sulowski Award for Excellence in Fall Protection.

Resztę zainteresowany czytelnik znajdzie na mojej stronie internetowej www.fallpro.com.

Fall Protection stała się też moim hobby i pozwoliła mi na kontynu owanie pracy już we własnej firmie po sprzedaży laboratorium nowym właścicielom, którzy oznajmili mi, że nie widzą w Fall Protection pie niędzy, a po to kupili to laboratorium. W wieku lat 57 zarejestrowałem więc własną firmę konsultingową i do tej pory nie mogę narzekać na brak klientów w Kanadzie, USA i Europie (Niemcy i Polska). Mam tylko jed nego konkurenta na tym samym poziomie technicznym na świecie i jeste śmy przyjaciółmi (on mieszka w USA). Tu nie liczę oczywiście UK, gdzie przez samą definicję każdy miejscowy jest lepszy od cudzoziemca kilka razy. Ale i stamtąd miałem i mam studentów.

Jaki to wszystko ma związek z Wydziałem MP w Warszawie? Ma i to duży. Może nie wszyscy doceniamy, że poziom naukowy uczelni polskich jest bardzo wysoki, że absolwenci tych uczelni mają tak dobre przygotowanie teoretyczne, że przestawienie się na inną specjalizację jest tylko kwestią czasu. Chwała polskim naukowcom, polskim profesorom, polskim dziekanom i rektorom. Produkujecie młodych ludzi, dla których obecne stulecie nie będzie problematyczne, jeśli chodzi o pracę. I to nie prawda, że tylko w komputerach albo tylko w robotics. Większość tra dycyjnych przemysłów, jak i te najnowsze będą wymagać inżyniera na wysokim poziomie. A to znaczy polskiego inżyniera. (Gdy przyjmowano mnie do Ontario Hydro, manager zażądał od Kadr, że oba miejsca mają otrzymać inżynierowie z polskim wykształceniem). Jestem wdzięczny i wydziałowi MP, i mojej ojczyźnie za to, co otrzymałem, co z kolei po zwoliło mi osiągnąć szczyty w nowej zupełnie specjalności. Nie jestem jakimś wyjątkiem. Wielu polskich inżynierów zaszło wysoko na obczyź nie i jesteśmy dumni, mogąc utrzymywać (Europa) lub poprawiać (USA) opinie o Polsce poza granicami kraju.

Chciałbym na koniec podziękować p. dr Danucie Holejko za zaprosze nie na uroczystość Wydziału Mechatroniki i napisanie tych kilku słów.

Wszystkim zebranym i sobie gratuluję posiadania dyplomu z PW i życzę zrealizowania go w kraju, a nie na emigracji.

Andrzej Sułowski

Andrzej Szwedowski

Studia: 1951–1956

Specjalność: Przyrządy Optyczne

Wspomnienia absolwenta z pierwszej grupy Optyków Studia

Październik 1953 r. W sali wykładowej siedzi 22 studentów trzeciego roku, aby wysłuchać pierwszego wykładu dla nowej specjalizacji Przyrządy Optyczne. Jest to jedna z trzech grup na nowo utwo rzonym Oddziale Mechaniki Precyzyjnej przy Wydziale Mechanicznym Technologicznym, obok specjalności Przyrządy Pomiarowe i Drobne Me chanizmy i Przyrządy Pokładowe. Twórcą i kierownikiem Oddziału jest mgr inż. Henryk Trebert, późniejszy profesor i pierwszy Dziekan powsta łego po ośmiu latach Wydziału Mechaniki Precyzyjnej, natomiast kierow nikiem Katedry Przyrządów Optycznych – inż. Jan Matysiak, wówczas dyrektor techniczny (a potem naczelny) Polskich Zakładów Optycznych, później profesor i dziekan. PZO były najsilniejszym zakładem produk cyjnym w branży. Znamy się tylko trochę, bowiem nabór był przeprowa dzany na dwóch Wydziałach Mechanicznych: Mechanicznym Technolo gicznym i Mechanicznym Konstrukcyjnym, co miało znaczenie dopiero na studium wojskowym, jako że ci pierwsi byli czołgistami, ci drudzy

– artyleria przeciwlotnicza, do której i ja „zostałem przynależniony”. Było też dwóch saperów z Politechniki Wrocławskiej. Nasz poligon znajdował się nad morzem, w Mrzeżynie. Dały się zauważyć pewne różnice w ich eksperiencji wynikające nie tyle ze specyfiki wydziałów, ile związane z indywidualnościami profesorów takich jak np. Eugeniusz Antoniuk – wykładowca mechaniki lub profesor Zenobiusz Klembowski.

Rozpoczęcie kształcenia inżynierów specjalizujących się w budowie i eksploatacji sprzętu optycznego było związane z sytuacją w przemyśle,

jaka zaistniała w latach 1949–1950, gdy powstało zapotrzebowanie na wyroby optyczne, szczególnie wobec narastającej groźby światowego konfliktu militarnego zapoczątkowanego wybuchem wojny koreańskiej w 1950 roku. Nastąpiła rozbudowa Polskich Zakładów Optycznych pro dukujących sprzęt wojskowy (na licencji radzieckiej), powstały m.in.

Warszawskie Zakłady Foto-Optyczne, a w ślad za tym ujawniły się po trzeby kadrowe. Zabranie z branży tekstylnej na rzecz PZO i rozbudowa sześciopiętrowego gmachu przy ulicy Owsianej było skutkiem decyzji wicepremiera Jaroszewicza spowodowanej zagrożeniem wojną. W cen tralnym gmachu na Grochowskiej pomiędzy czwartym i piątym piętrem stał żołnierz i sprawdzał przepustki, jako że na piątym piętrze znajdowa ło się archiwum z dokumentacją licencyjną.

Pomieszczenia nowej Katedry mieściły się w nowo zbudowanym Gmachu Nowym Technologicznym – dwa pokoje i czteromodułowa sala przeznaczona na dydaktykę. Nie było wyposażenia, nie było podręczni ków, zaczynaliśmy niemal od zera bez kadry, laboratoriów i jakiejkolwiek tradycji, lecz pełni zapału i nadziei. Trzech dydaktyków – wykładowców z doświadczeniem przemysłowym i dwóch asystentów – studentów, po tem stopniowo powstawały warsztaty optyczny i mechaniczny mieszczą ce się w piwnicy. Pierwsza czternastoosobowa grupa inżynierów specjali zujących się w obszarze przyrządów optycznych opuściła mury Politech niki w czerwcu 1955 roku, rok później ośmiu inżynierów magistrów (tak mamy zapisane w dyplomie).

Najbliższymi współpracownikami profesora Matysiaka byli mgr inż.

Antoni Sidorowicz i mgr inż. Henryk Rudziecki – wieloletni pracowni cy przemysłu optycznego i doświadczeni konstruktorzy. Początek był trudny, wykłady odbywały się w gmachach Starym Technologicznym i Wydziału Samochodów i Ciągników, kończyła się budowa gmachu Nowego Technologicznego. Jeszcze w jej trakcie przydzielono tworzą cej się Katedrze jedno pomieszczenie, w którym urzędowała pani Irena Kadłubowska prowadząca sprawy administracyjne i finansowe. W tym gmachu dostaliśmy pomieszczenie dla laboratorium, do którego meble wnosiliśmy sami. Brakowało jakichkolwiek pomocy dydaktycznych, pierwsze przyrządy optyczne w laboratorium to polski staloskop i go niometr z PZO. Podręczników nie było, podstawą przygotowania do egzaminu były wyłącznie notatki z wykładów Profesora (po studiach w Instytucie Optycznym w Paryżu) i wspólna nauka. Ćwiczenia labo ratoryjne odbywaliśmy na terenie różnych zakładów pracy: z pomiarów optycznych w Polskich Zakładach Optycznych (na Pradze), z kinotechni ki – w Warszawskich Zakładach Foto-Optycznych i Filmowym Ośrodku

Doświadczalno-Usługowym, z technologii elementów optycznych – wie czorami na wydziale produkcyjnym PZO przy ulicy Owsianej. Program studiów został ułożony stosownie do potrzeb kadrowych w zakładach pracy tej branży, potrzebni byli zarówno konstruktorzy – obliczeniow cy układów optycznych, konstruktorzy aparatury optycznej, pracowni cy biur projektowych i konstrukcyjnych, jak i technolodzy, pomiarowcy i podobni. Dopiero z czasem w programach studiów nacisk przeniesiono na teoretyczne fundamenty zjawisk optycznych.

Trud organizacji studiów, czyli opracowywania programów, prowa dzenia prac przejściowych i dyplomowych spadał całkowicie na dwóch wykładowców – Jana Matysiaka i Antoniego Sidorowicza. Studenci kolej nego, drugiego rocznika optyków mieli już zajęcia z młodszymi asysten tami (oficjalna nazwa stanowiska dla osób niemających stopnia mgr) Ro mualdem Jóźwickim i Andrzejem Wojtaszewskim, którzy jednocześnie byli studentami kursu magisterskiego na piątym roku. Młodzi asystenci uczyli się więc optyki razem z tymi, których uczyli. Pionierskie czasy, wielka improwizacja, ale zarazem i niepowtarzalny entuzjazm. Czuliśmy się potrzebni, zakłady pracy czekały na inżynierów, z rozwojem przemy słu optycznego czuliśmy się związani uczuciowo. To jest nie do pojęcia dziś w czasach gospodarki rynkowej.

W czasie studiów przez jakiś czas mieszkałem na Bródnie, więc rano z Bródna na Górny Mokotów dwoma przepełnionymi tramwajami sta rego typu jeżdżącymi wolniej z niezamykanymi drzwiami, oklejonymi

„winogronami” wiszących pasażerów, potem autobusem; mój sposób skutecznego zabrania się w winogronie polegał na tym, aby po ścianie tramwaju wcisnąć nogę na stopień i zahaczyć ręką na górze i tak, dość wygodnie zwisać w mróz, wiatr, deszcz. Na „cycu” jechałem tylko raz.

W ostatnich latach mieszkałem w Józefowie na pięterku drewnianego domu; było mi tam bardzo dobrze, bo ludzie serdeczni, dokoła dzikie ogrody, tylko zimą, bywało, kreśliłem projekty w nausznikach i ręka wiczkach, za to pierzyna była gruba. Koledzy mieszkający w akademiku (czterech w pokoju, a potem trzech), uczyli się znacznie szybciej i spraw niej niż ja. Na przykład gdy do egzaminu przebrnąłem przez połowę ma teriału niekiedy zacinając się na jakimś wzorze, który, jak się okazywało, źle przepisałem z tablicy, to oni przerabiali to już drugi raz. A uczyć się można było tylko z notatek z wykładów.

Z tym zatrudnieniem kolegi – studenta Wojtaszewskiego jako młod szego asystenta to było tak: Profesor zaproponował asystenturę jedne mu z nas dwóch bez wskazania, zatem któregoś wieczoru podczas prze rwy w zajęciach na Studium Wojskowym (w Gmachu Nowej Kreślarni)

rzutem monety losowaliśmy i wypadło na niego, a ja poszedłem na pięć lat do przemysłu. Po ukończeniu studiów młodzi asystenci zostali skie rowani na dwuletnie praktyki przemysłowe do działu obliczeń optycz nych w Polskich Zakładach Optycznych. Należy podkreślić, że dopiero ta praktyka polegająca na projektowaniu i wdrażaniu do produkcji wła snych opracowań pozwoliła w pełni zrozumieć zjawiska zachodzące w układach optycznych i związki między konstrukcją, technologią i pro dukcją. Z perspektywy wielu lat pracy dydaktycznej widać, iż bez zdoby tej praktyki w przemyśle niemożliwe byłoby wiarygodne przekazywanie studentom wiedzy z zakresu budowy aparatury optycznej na odpowied nim poziomie. Dla mnie pięcioletnia praca w zakładzie przemysłowym była fundamentem i ilustracją dla mojej późniejszej dydaktyki.

Z nakazami pracy (dwa lata bez zmiany zakładu) poszliśmy do robo ty, zakłady ubiegały się o nas.

Praca w przemyśle

W Polskich Zakładach Optycznych pracowałem jako technolog (potem starszy technolog) specjalizujący się w technologii elementów optycznych. Produkcyjny Wydział Optyki zajmował trzy piętra w no wym gmachu przy ulicy Owsianej, wyżej był wydział montażu i odbior nia wojskowa. W 1956 roku w PZO w biurze konstrukcyjnym pracowało 55 osób, w pionie głównego technologa 103. W latach 1954–1960 podję to produkcję 115 nowych wyrobów, w tym znaczną część wojskowych, licencyjnych, produkcja była eksportowana do 43 krajów. Znaczącym wydarzeniem było rozpoczęcie wytwarzania mikroskopu interferencyj no-polaryzacyjnego wg koncepcji prof. Maksymiliana Pluty, uznanego światowej sławy specjalisty w tej dziedzinie.

My – technolodzy opracowywaliśmy dokumentację procesu produk cyjnego, oprzyrządowania roboczego i kontrolnego oraz projektowaliśmy wyspecjalizowaną aparaturę pomiarową. Dla mnie dobrą szkołą było uruchomienie produkcji nasadki anamorfotycznej do projektorów filmo wych składającej się z pięciu elementów optycznych o powierzchniach cylindrycznych; obróbka tych asferycznych powierzchni była nowo ścią, zatem aby zrozumieć problemy ich polerowania, kilkakrotnie sam po godzinach na drugiej zmianie stawałem przy obrabiarce. Przy oka zji zyskałem przychylność polerownika – mojego rówieśnika, a wiado mo jak traktowano nas młodych inżynierów dopiero uczących się spraw warsztatowych: z lekkim pobłażaniem, ale i z szacunkiem, jaki okazywali przede wszystkim pracownicy starzy, doświadczeni i zasłużeni. Często ich dzieci też były gdzieś na studiach.

Obowiązywała dyscyplina pracy restrykcyjnie przestrzegana przez kadrową, przed którą trzeba było się tłumaczyć ze spóźnienia większego niż 5 minut odnotowanego na odbijanej przy wejściu do fabryki karcie ze garowej. Wymyślano zatem najprzeróżniejsze, możliwie oryginalne uspra wiedliwienia, ja któregoś razu widząc, że nie zdążę, przyszedłem specjal nie pół godziny później niby jako świadek wypadku zatrzymany przez milicjanta. Gdy po raz pierwszy pod koniec dnia zbierałem się do wyjścia jakoś tak kwadrans przez trzecią – patrzę, a tu wszyscy siedzą nadal przy robocie, punktualnie do trzeciej. Śniadanie było w godzinach 10.00–10.15

(ogłaszanych syreną) dla wszystkich w całym zakładzie, od dyrektora do magazyniera i nikt wtedy w sprawach służbowych nie przychodził.

Dla mnie to była dobra i trudna szkoła inżyniera technologa, tak że dla nas wszystkich od konstruktora do kontrolera gotowego wyrobu, jako że podejmowano produkcję sprzętu według dokumentacji licencyj nej wprowadzającej nowe rozwiązania i w ślad za tym nowe trudności i nie było tu miejsca na wymądrzanie się z własnymi zmianami. Wszystko musiało być stricte według dokumentacji, gdyż ten sprzęt mógł być eks ploatowany na przykład na Węgrzech lub w Korei. Zgodności z doku mentacją pilnowała pani M. w odbiorni wojskowej i zdarzało się, że cała partia pryzmatów przeznaczonych do montażu była zwracana, ponie waż fazka ochronna na jednej z jego krawędzi była o 0,1 mm za duża. To był dobry system wymuszający dyscyplinę wykonawczą pracowników, z których niewielu miało wdrożony szacunek dla dokumentacji; takie to były czasy, lata pięćdziesiąte.

Od 1956 roku, gdy zacząłem pracować, dało się odczuć pewne polu zowanie gorsetu nadzoru partii i służb powołanych do zapewnienia bez pieczeństwa, choć żywo jeszcze w pamięci mieliśmy fakt śmierci kierow nika Działu Technologii Optyki aresztowanego na ulicy w drodze do pra cy pod zarzutem sabotażu. Przełom październikowy, dojście do władzy Gomułki wywołały nadzieje na zmiany, początkowo uzasadnione eufo rycznie przyjmowanymi zmianami w objawach zależności od Związku Radzieckiego. Niestety i Rady Robotnicze szybko zlikwidowano.

Na Węgrzech próba podobnych wyzwalających działań skończy ła się krwawą interwencją wojsk radzieckich w Budapeszcie. Węgierski Czerwony Krzyż zwrócił się o pomoc; to było tak: niedziela rano, jecha łem – głodny student, do swojej dziewczyny na śniadanie, widzę – apel Czerwonego Krzyża o oddawanie krwi dla Węgrów, wiadomo nam było o krwawych zajściach w Budapeszcie. W stacji krwiodawstwa wszyscy byli bardzo przyjaźni, co raz ktoś przychodził oddać krew, wzruszenie.

Imienne podziękowanie zachowałem do dziś.

Byliśmy młodymi inżynierami, bezpośrednio po studiach, z „naka zem pracy” w zakładzie o dominującej produkcji „S” – wojskowej. Mie liśmy w pamięci okupację niemiecką przeżywaną w Warszawie, terror, afisze z listą rozstrzelanych, niemal w każdej rodzinie kogoś z łapanki wywieziono na Pawiak, do obozu, na roboty do Reichu. Teraz my, mło dzi inżynierowie, chcieliśmy odbudowy, rozwoju naszego przemysłu i byliśmy dumni z każdego nowego wyrobu, z tego, że nasz sprzęt woj skowy szedł na Węgry, do Czechosłowacji, bo odpowiadał najwyższym wymaganiom kontroli. Pamiętam dumę z uruchomienia trudnej techno logicznie nowej produkcji, i dumę, gdy widzieliśmy nasze urządzenia na Targach Poznańskich, wypieszczone, nieznacznie tylko – w swojej klasie

– gorsze od niemieckich.

Dziś jakiś młody mówi – trzeba było sabotować komunę! On nicze go nie rozumie, lecz może to i lepiej dla przyszłości, niech oni idą bez garbu historii, jaki nosimy my. Sabotaż? Takie przypadki znam jedynie z opowiadań starych warszawskich robotników z czasu okupacji. Później

– tylko podejrzenia, strach, śledztwo, pewien kierownik musiał odpowie dzieć za to, że na poligonie wojskowym rozpadł się jakiś mechanizm; jego trupa znaleziono po kilku dniach nad Wisłą. Ale to było wcześniej, w 1953 roku. Jeszcze do dziś mam książkę, jaka po nim została, pamiętam...

Gdziekolwiek ktoś z nas pracował – starał się być dobrym inżynierem.

I właśnie wtedy po 1956 roku łudziliśmy się, że coś się zmieni – atmosfe ra, styl zarządzania, priorytety. Rozczarowaliśmy się wszyscy. Byłem na placu przed Pałacem Kultury na wiecu w październiku 1956, sto tysięcy ludzi, nie mogłem uwierzyć, że Władysław Gomułka witany przez naród jako symbol i rzecznik nadziei na nową Polskę krzycząc z trybuny: „dość wiecowania!” zapowiada: „koniec odwilży!”.

Dziś, gdy z perspektywy ponad pięćdziesięciu lat patrzę na nas, jacy wtedy byliśmy, zazdroszczę nam tego entuzjazmu, zapału, zaciekłej pra cowitości dla wspólnego sukcesu. I jeżeli dziś, ja, stary, ale krzepki jeszcze dziad rozwodzę się nad tym, to także dlatego, by zastanowić się, jacy są młodzi inżynierowie dziś. Bo do nich należy świat, już tylko za progiem, od nich zależy...

Politechnika

W 1962 roku zaproponowano mi asystenturę w Katedrze Przyrzą dów Optycznych na nowo powstałym Wydziale Mechaniki Precyzyjnej, miałem stopniowo przejmować dydaktykę od zbliżającego się do emery tury prof. Sidorowicza.

Specjalizacyjne programy nauczania budowane były niemal na bieżą co z roku na rok. Jednym z głównych założeń było to, że absolwenci będą zajmować odpowiedzialne stanowiska w przemyśle, co rzeczywiście miało miejsce przede wszystkim w odniesieniu do pierwszych roczników absol wentów. Treść wykładów i ćwiczeń, program laboratoriów, sposób prowa dzenia prac przejściowych i dyplomowych musiał być taki, aby absolwent przechodząc do przemysłu stawał się od razu możliwie pełnoprawnym pracownikiem. Przygotowanie kadry musiało przewidywać to, że w obo wiązkach młodego inżyniera może być nadzór nad produkcją, także sprzę tu wojskowego, stąd aplikowana studentom wiedza musiała mieć charakter przede wszystkim utylitarny. Trudności dydaktyczne pogłębiał zupełny brak podręczników, a co gorsza laboratoriów, które trzeba było dopiero organizować i wyposażać. Obliczenia aberracyjne układów optycznych były wykonywane na ręcznych arytmometrach, tzw. „kręciołkach” (zaku pionych w NRD) za pomocą ośmiocyfrowych tablic trygonometrycznych.

W połowie lat sześćdziesiątych dokonano istotnych zmian programowych: w miarę jak rosła kadra w przemyśle, można było położyć większy nacisk na przedmioty teoretyczne – matematykę, fizykę, optykę falową z dyfrakcją oczywiście, w której wyżywał się docent Jóźwicki, optykę ośrodków anizo tropowych. Usunięto m.in. hydromechanikę, termodynamikę.

Potem wielokrotnie rozwijano, modyfikowano programy specjali zacji w odniesieniu do studiów inżynierskich, magisterskich prowadzo nych także w języku angielskim, przystosowywano je do innych zadań dydaktycznych: studia wieczorowe i trzykrotnie studia podyplomowe (których byłem organizatorem i kierownikiem), prowadzono zajęcia dla innych specjalizacji i na innych wydziałach. Nobilitacją naszej specjalno ści było uruchomienie studium doktoranckiego i studiów w ramach „Era smus Mundus Masters”.

Gdy dziś spoglądamy wstecz na lata pracy w Katedrze, potem w Ze spole, jeszcze później w Zakładzie, to widzimy, my wówczas młodzi dy daktycy, jak bardzo byliśmy zaangażowani w naszą wspólną pracę wraz z – nielicznymi jeszcze – pracownikami technicznymi, laborantami, z któ rymi związała nas przyjaźń na całe lata. Było to zasługą naszych szefów

– Profesorów Matysiaka i Sidorowicza, byliśmy dla nich nie tylko młod szymi kolegami w pracy, ale także towarzyszami wspólnych wypraw turystycznych. Łączył nas najważniejszy cel: najlepsza praca w każdym fragmencie swojego działania, uczyliśmy się od nich szacunku, odpowie dzialności, byli dla nas wzorem godnej postawy, przyjaźni i życzliwo ści dla innych. Tacy potem byli ich następcy: Profesor Romuald Jóźwicki i Pani Profesor Małgorzata Kujawińska.

W obszarze moich prac organizacyjnych (jako zastępcy kierownika Zakładu ds. dydaktycznych) znajdowała się również organizacja i nadzór

nad praktykami studenckimi. Był to jeden miesiąc wakacyjny z wyjątkiem lat sześćdziesiątych, gdy na pierwszym roku studiów wprowadzono pół roczne praktyki przemysłowe z obowiązkiem pracy przez osiem godzin od poniedziałku do piątku, natomiast w sobotę – wykłady. Po zakończeniu praktyki i egzaminie student otrzymywał zaświadczenie o kwalifikacji do określonej grupy zaszeregowania. Najlepiej zarabiały dziewczyny pracują ce na prasach przy wykrojnikach. Od czasu do czasu odbywałem kontro lę, rozsądnie dzień wcześniej uprzedzając o niej opiekuna zakładowego, mając w pamięci naszą praktykę studencką w Polskich Zakładach Optycz nych, gdyśmy na zmianę dyżurowali w zakładzie i grali w siatkówkę.

Byłem też kilkakrotnie opiekunem grupy studenckiej podległym opiekunowi roku zgodnie z systemem wprowadzonym na całej Uczelni po burzliwych latach sześćdziesiątych. Regulamin studiów w roku 1974

zobowiązywał studenta do zachowania nienagannej postawy moralnej i obywatelskiej godnej studenta Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, systematycznego i pilnego zdobywania wiedzy w celu należytego przygotowania do pracy zawodowej oraz aktywnego uczestniczenia w budownictwie socjalizmu i przestrzegania zasad socjalistycznego współżycia. Natomiast opiekunowie wpływają na rozwój intelektualny i społeczny grupy studenckiej i mają obowiązek znać zaangażowanie studentów w życiu kraju i ich sprawy światopoglądowe. Mój opiekun roku doniósł na mnie Dziekanowi, że „się nie wywiązuję”. W nieunik nionej rozmowie z prodziekanem nie umiałem znaleźć odpowiedzi na te kretyńskie zarzuty, więc profesor Matysiak (wtedy był prodziekanem) sam podsuwał mi argumenty dla obrony. A dziś – student jest zobowiązany do studiowania, uczciwego postępowania w stosunku do Uczelni i społeczności akademickiej oraz przestrzegania zasad współżycia społecznego. Patrzcie, patrz cie młodzi...

Stan wojenny

Początek lat osiemdziesiątych to okres olbrzymich napięć społecz nych w kraju, w tym strajki studenckie w końcu 1981 roku, którym towa rzyszyła okupacja budynków Mechaniki Precyzyjnej w okresie od 19 listo pada do 9 grudnia. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku zajęcia na uczelniach zawieszono – na Politechnice do 19 stycznia.

Obowiązywał zakaz zwoływania zebrań, wywieszania plakatów, korzy stania z kserografu, rozmowy telefoniczne były podsłuchiwane. Na Wy dziale urzędował komisarz wojskowy w stopniu podpułkownika, który kontrolował wszelkie działania kierownictwa. Zablokowany był dostęp do informacji naukowej, na kilka miesięcy wstrzymano prenumeratę

periodyków, niezwykle utrudnione były kontakty z innymi zakładami i oczywiście niemożliwa była jakakolwiek wymiana osobowa z zagrani cą. Niepokoje w środowisku studenckim, które tylko chwilowo zakłóciły pracę na Wydziale, były tonowane dzięki rozważnemu działaniu kadry.

Szerzej o tych wydarzeniach napisał profesor Zdzisław Mrugalski, przed stawiając historię Wydziału.

Z zapisków wykładowcy (fragmenty)

28 grudnia 1981

W niedzielę wojsko objęło władzę. Dziś piąty dzień. Siedmiu zabitych i 380

rannych w kopalni „Wujek” i w Gdańsku – o tym napisano w „Trybunie”. Po przejęciu władzy przez wojsko wiele rzeczy mnie zaskakuje, ale nie dziwi; za-mach jest robiony przez fachowców o dobrym przygotowaniu teoretycznym i praktycznym. Tylko dla kogo? Komu ofiarowany będzie naród głodny, rozbity wewnętrznie, bez władzy autorytatywnej, zobojętniały na bodźce wyższego rzędu, bez ambicji, rozgoryczony, zniechęcony, skłócony, pełen nienawiści i pogardy do przywódców, do wybieralnych władz, do sąsiadów. Gospodarce potrzebny jest silny rząd, bankom zachodnim też. „Demokratyzacja” – po raz który?

Takie uczucia przeżywało wielu z nas w pierwszych dniach, tygo dniach nowej rzeczywistości. A potem – jednak powrót do codziennej ro boty, zwyczajna harówa i tym bardziej trzeba było starać się o umacnia nie tego, co będzie wartościowe w przyszłości.

9 stycznia 1982

Wczoraj rozdawano u nas na Wydziale paczki z NRD przeznaczone dla dzieci. Wylosowane pudełka różnej wielkości zawierały niekiedy spore ilości odzieży, trochę słodyczy i z reguły jakiś rysunek, czasem kartkę z propozycją korespondencji. Przychodzą też paczki z ZSRR, biedniutkie, z lalkami własnej roboty, z kilkoma, czasem z jednym cukierkiem. Żal. I przecież naprawdę nie są one nam potrzebne, mamy samochody, zadbane domy, telewizor w każdym domu. Trzeba by je dać tym kilkuset tysiącom rzeczywiście potrzebującym, a nie wszystkim, jak leci. I wszyscy biorą.

19 stycznia 1982, poniedziałek

Godzina 8.15 sala nr 06, zaczynam wykład dla całego roku, pierwszy, inau-gurujący zajęcia po kilkutygodniowej przerwie wymuszonej przez stan wojenny. Przemyślane przesłanie było trudne do wygłoszenia wobec wyjątkowo dużej liczby studentów na sali wykładowej i ich fascynacji obecnością i nieobecnością dawno nie widzianych kolegów: wejdą, nie wejdą? Zacząłem cytatem z Bertran-da Russela: „Bez moralności obywatelskiej społeczeństwa giną; bez moralności

osobistej nie są warte przetrwania”. Część końcową, na której mi specjalnie zależało – wysłuchali z uwagą. Potem miałem wykład zasadniczy, o laserach, ale skończyłem kwadrans wcześniej wobec braku jakiegokolwiek kontaktu i skupie-nia. Ostatnie zdanie było na temat wzajemnego szacunku, dostałem jakieś brawa, chyba za to wcześniejsze zakończenie.

Ogólnie na uczelni spokój po uprzednich zaniepokojeniach i niepewnościach, kontrolowana obecność na wszystkich zajęciach.

14 marca 1982

Nie można kupić pasty do zębów, w aptece nie ma plastra z opatrunkiem, cukier pomimo podniesionej ceny nadal na kartki, gacie bywają rzadziej, niż pomarańcze (w sprzedaży pomarańcze widziałem, gaci nie). Wina nie ma, za to wódy nie brakuje, wszystko jedno czy to Warszawa, czy Bukowina.

9 lipca 1982

Dokonała się olbrzymia, niewyobrażalna przemiana świadomości społeczeństwa. Ciężkie doświadczenia z porażki, pamięć smaku powodzenia, świadomość siły i bezsiły zakarbowane w pamięci i wmontowane w mechanizmie myślenia sprawiły, że społeczeństwo to może postępować zgodnie z nową logiką motywów decyzji. Tylko, że społeczeństwo w swej masie jest także głupie, naiwne, poddają-ce się manipulacjom nowym i sprytniejszym, bo i manipulator stał się mądrzej-szy. Ergo – społeczeństwo, szczególnie takie polskie społeczeństwo, niczego się nie nauczyło. Napisałem to i zdałem sobie sprawę, że to nieprawda. Nauczyło się, ale zawsze dostanie w dupę. O! To jest prawda.

A jednak... A jednak pomimo trudnej sytuacji politycznej i ekonomicz nej lata osiemdziesiąte przyniosły stopniowy, chociaż zwolniony rozwój działalności naukowej. Cofano kolejne zarządzenia restrykcyjne, przy wracano dostęp do literatury zagranicznej pozostawiając pod ścisłą kon trolą jakiekolwiek działania społeczne.

Okres ten dla ludzi, których łączyła wieloletnia wspólna praca, był także próbą i wyzwaniem dla więzów wzajemnej lojalności, uczciwości, koleżeńskości i przyjaźni.

Zjazdy absolwentów

Co dziesięć lat absolwenci naszej specjalności spotykają się na zjaz dach połączonych z konferencją naukową i dyskusją środowiskową.

Pierwszy miał miejsce w 1964 roku, ostatnio szósty – w 2015. Były one często powiązane z rocznicami – np. jubileuszem profesora Jana Maty siaka, założyciela i pierwszego kierownika Katedry. Konferencje te były

okazją do zbilansowania osiągnięć minionych kolejnych dziesięciu lat i uwidocznienia zachodzących zmian, dyskusji środowiskowej, oceny sy tuacji w środowisku inżynierskim, przedstawienia przemian dokonują cych się w Uczelni i zarysowaniu planów na przyszłość. Motywem prze wodnim referatów i wypowiedzi w dyskusjach była troska o stan pol skiego przemysłu optycznego, o najlepszy model kształcenia inżyniera optyka i jego miejsce w środowisku zawodowym w okresie burzliwych przemian w gospodarce, o integrację środowiska. Konferencjom zawsze towarzyszyły retrospekcyjne wystawy.

Najważniejszym jednak celem tych spotkań było i jest pogłębienie związków koleżeńskich, poznanie się – co odnosi się do nowych roczni ków przybyłych w okresie minionej dekady – i podtrzymanie serdecz nej więzi między absolwentami i kadrą dydaktyczną. Stąd tak wielkie znaczenie miały towarzyszące każdej konferencji spotkania towarzyskie odbywające się zarówno na terenie Wydziału i w jego laboratoriach, jak i wieczorem w salach restauracyjnych.

Byłem, wraz z moim kolegą prof. Jóźwickim, organizatorem wszyst kich pierwszych pięciu Zjazdów, nie sam oczywiście, gdyż zawsze była duża grupa chętnych do współpracy, a zadań było dużo; gdy podliczy łem je przy piątym zjeździe – pięćdziesiąt siedem! Konferencja, wystawa, spotkania szczególnie znaczące, gdy gośćmi byli dyrektorzy zaprzyjaź nionych przedsiębiorstw i instytutów, wieczorne spotkania towarzyskie, publikacja materiałów konferencyjnych i wiele innych, od których zależał dobry nastrój i uzyskanie pozytywnych skutków Zjazdu. Na szczęście nie mieliśmy takich problemów, jak w roku 1978 przy organizacji IV Pol sko-Czechosłowackiej Konferencji Optycznej w Ryni, gdy dla ośrodka, w którym konferencja się miała odbywać – przydział mięsa z zakładu na Służewcu dostaliśmy dzięki znajomościom na wysokim szczeblu.

Rozstanie z pracą

Dostałem oklaski i kwiaty po wystąpieniu na zebraniu mojego Zakła du Inżynierii Fotonicznej, gdy zreferowałem zakończoną półroczną robo tę nad archiwizacją, uporządkowaniem staroci, w wyniku czego zostało założone archiwum – 18 segregatorów. Mówiłem ciężko, poprawnie, lecz bez swady, na co wpływ miały początkowe kłopoty z projekcją kompu terową wytrącające z dobrego nastroju. Jednak na zakończenie – jako się rzekło – słowa uznania. I to był akcent końcowy mojego działania w Za kładzie, maj 2011 r. Potem w poniedziałek likwidowałem mój księgozbiór, w tym kilkanaście tomów sprawozdań z projektów, jakie prowadziłem. Na

makulaturę! Nikomu nie są potrzebne, ich czas minął, świat techniki pędzi niesamowicie, a dla mnie każdy taki tom – to rok pracy zespołu ludzi – wy konawców, którymi kierowałem. Ile problemów, szarpaniny, satysfakcji za wsze niepełnej, bo można było zrobić więcej, lepiej; dla mnie szklanka jest zawsze do połowy pusta. A w tych pracach znalazły się tematy doktoratów, kilku ludzi czegoś nauczyłem, wymuszając aktywność i samodzielność.

I była forsa za zlecone czasem większa niż pensja, a że od niej nie potrącano składki na ZUS – więc nie wliczała się do emerytury.

Ile przeżyłem przy oglądaniu tych starych dokumentów sprzed po nad pięćdziesięciu lat! Wspomnienia ludzi, wydarzeń, spraw, od naj wcześniejszych, od roku 1962, gdy zacząłem pracować na nowo powsta łym Wydziale Mechaniki Precyzyjnej. Ile rzeczy mogłem zrobić inaczej; więc tym fajniej jest popatrzeć na te dwie moje fachowe książki, gdy one

– jak widzę w Internecie – są niezawodnie przywoływane w wykazach literatury do wykładów z materiałoznawstwa w całej Polsce. Opowieść o ich pisaniu – odrębna i czasem zabawna, ale i tu przeszkadzała mi świa domość niedoskonałości, tyle że już umiałem ją w sobie zgniatać, by nie paraliżowała pracy, co przy tworzeniu pierwszej było obecne jako nie ustanna wewnętrzna szarpanina. I co potem? Nic. Żadnych uwag, albo wiem to co wydrukowane – to święte. Bardzo chciałem, by druga książka też była wydana w WNT i to się udało no i idę ulicą Mazowiecką, a tu na drzwiach wejściowych kartka: „Zamknięte. Wydawnictwa zlikwidowa ne”. Ciekawe, co stało się ze składem komputerowym, ale mnie to już nie rusza, nie zamierzam zabiegać o reedycję. Swoje zrobiłem.

W 2012 r. w Oficynie Wydawniczej PW ukazała się książka, jaką reda gowałem, a właściwie sam pisałem o historii „Od Katedry Optyki do Zakła du Inżynierii Fotonicznej Politechniki Warszawskiej 1953–2008”, opis ponad pięćdziesięciu lat działalności. Półtora roku ciężkiej, lecz satysfakcjonującej harówy, użerania się z ludźmi, szukania sponsorów. Ale wyszło dobrze.

Mam za sobą czterdzieści lat dydaktyki, wypromowałem ponad pięćdziesięciu inżynierów, zapewne gdzieś jeszcze pozostały ślady mojej działalności. Zamykam to wszystko. Koniec. Dzisiaj już tylko cenię uży teczność bezpośrednią: większą satysfakcję sprawia mi zrobienie miotły brzozowej niż napisanie artykułu.

A jednak, jednak pamiętam jeden z ostatnich wierszy K.I.G.: Jesteśmy wpół drogi,

Droga pędzi z nami bez wytchnienia.

Chciałbym i mój ślad na drodze

Ocalić od zapomnienia...

Andrzej Szwedowski

Stanisław Wojciechowski

Studia: 1962–1966

Specjalność: Przyrządy Optyczne

Moje wspomnienia ze studiów

w Politechnice Warszawskiej i konsekwencji tych studiów Na studiach w moim roczniku było 12 semestrów, w tym pierwszy semestr to praktyka w socjalistycznym stylu, a więc zatrudnie nie w charakterze robotnika 6 miesięcy w fabryce im. Nowotki w Warszawie. Wrażenie pozostało do dziś mocne, ale niepozytywne, bo była to głupota socjalistyczna i na szczęście po doświadczeniach na nas zniesiona na zawsze. I to właśnie wrażenie było najgłupsze i najgorsze ze wszystkich, jakie wówczas przeżyłem, natomiast inne, które utkwiły mi w pamięci, były raczej pozytywne, a najbardziej to, że spotkałem wspania łego człowieka, wysłuchałem wiele jego wykładów – Profesora Jana Maty siaka. Był on teoretykiem i praktykiem jednocześnie. Dokonał bardzo wiele

– stworzył w Polsce przemysł optyczny i w Politechnice Warszawskiej spe cjalność – przyrządy optyczne. Dumny jestem i szczęśliwy, że przeżyłem z Nim wiele i nauczyłem się od Niego wiele.

Właśnie pracę magisterską robiłem pod kierunkiem Profesora Jana Matysiaka pt. „Konstrukcja teodolitu z automatycznym poziomowaniem kręgu pionowego”. Mobilizacja moja była bardzo duża, bo wynikała głównie z ogromnego wrażenia, jakie na mnie robiła właśnie osoba Pana Profesora. Chyba właśnie dlatego i wynik tej pracy był tak dobry – wygra łem konkurs na najlepszą pracę magisterską w Polsce w latach 1966/67.

Następnie pracowałem w Polskich Zakładach Optycznych w Warsza wie, którą to fabrykę reaktywował zaraz po wojnie Profesor Jan Matysiak.

Pracowałem w tej fabryce na różnych stanowiskach, kończąc po upadku socjalizmu na stanowisku gł. inżyniera ds. badawczo-rozwojowych.

W nowej Polsce natychmiast podjąłem działalność przedsiębiorczą, tworząc firmę PRECOPTIC. Uruchomiłem produkcję drobnych przy rządów optycznych, ale ogromne tempo postępu technicznego zmusiło mnie do dużej kooperacji. Wygrałem konkurs na przedstawicielstwo fir my Nikon w dziedzinie mikroskopii na rynek Polski, a później jeszcze Litwa, Łotwa, Białoruś i Ukraina.

Kupujemy moduły mikroskopów, głównie od Nikona, montujemy i sprzedajemy mikroskopy z komputerową analizą obrazów, ale głównie mikroskopy badawcze dla placówek naukowo-badawczych. Poza mikro skopami zajmujemy się również zestawami laserów do laboratoriów na ukowo-badawczych i urządzeniami do kontroli fałszerstw dokumentów i banknotów.

Jest to firma produkcyjno-handlowa o ciągłym rozwoju biznesowym prowadzona z dwoma synami (syn Michał też jest absolwentem wydzia łu Mechaniki Precyzyjnej).

W roku 2016 zostałem uhonorowany brązowym medalem upamięt niającym 100-lecie Politechniki Warszawskiej.

Stanisław Wojciechowski

Józef Wojciech Zadara

Studia: 1957–1963

Specjalność: Automatyka Mechaniczna

Wspomnienia z optymizmem w tle

Początki

Mój rocznik obchodzi w tym roku okrągłą rocznicę. 1 październi ka 1957 roku, czyli sześćdziesiąt lat temu, przekroczyliśmy pro gi Uczelni. Początkowo jako studenci Oddziału Mechaniki Pre cyzyjnej na Wydziale Mechanicznym Technologicznym, a od 1962 roku w wyniku utworzenia nowego Wydziału Mechaniki Precyzyjnej jako jej pierwsi potencjalni absolwenci. Oczywiście tylko część z nas może się tym poszczycić. Ja obroniłem pracę magisterską w roku akad. 1963/64, z rocznym poślizgiem. Chwała tym co wcześniej ukończyli, ja wolałem wykorzystać czas na swoje zainteresowania. Rajdy, wyjazdy turystyczne, w tym narty i to kilka razy w ciągu roku. Oczywiście polskie Tatry, a nie austriackie Alpy. Taka była rzeczywistość. Należy pamiętać, że było to dwanaście lat po zakończeniu okrutnej wojny. Wystarczy wspomnieć, że równolegle na MT studiował trzydziestolatek, który został ułaskawiony w 1956 roku, uprzednio skazany na karę śmierci za udział w walkach w szeregach AK. Mało mówił. Czasem udało się w zaufaniu coś od niego wyciągnąć. Była to żywa lekcja historii. Pomny tego, mam dzisiaj dużo uznania i pozytywnego podejście do prac IPN-u. Nauczyłem się nie na rzekać, lecz działać, wpływać na otoczenie i wyciągać pozytywne warto ści z otaczającej nas rzeczywistości. Gdy się udawało, to nawet ją napra wiać. Według, nie tylko mojej oceny, mam w tym pewne osiągnięcia.

Myśli i kanony

Różnie potoczyły się nasze losy. Wiele zależało od nas. Ważne czy potrafiliśmy podejmować w danej sytuacji i w odpowiednim czasie wła ściwe decyzje. Zawsze najlepsze są te, które nie dotyczą chwili obecnej, lecz przyszłości, zwłaszcza odległej. Łatwo powiedzieć. Trudniej zreali zować. By tak było, powinno nam dopisywać szczęście. Często poma ga nam w tym również intuicja. Nigdy nie przygniatały mnie porażki.

Traktowałem je głównie jako lekcje nauki. Tego się nadal trzymam. Cią gle jestem aktywny. Na liczniku ZUS-u mam 52 lata pracy zawodowej.

Mam nadzieję, że to nie będzie jeszcze koniec. Przy czym praca nigdy nie była celem, lecz sposobem na życie. Najważniejsze w tym wszystkim jest utrzymanie równowagi. Zgodnie z filozofią mędrców tego świata, to jest utrzymanie równowagi między ciałem a duchem. Czyli między tym co możemy, a tym co chcielibyśmy. Kierując się tą zasadą, mając wypraco waną bazę materialną, próbuję od wielu lat to czynić. Spełniają się marze nia moich młodych lat. Od wielu lat podróżuję i zwiedzam różne zakątki świata. Jak do tego doszedłem, zawdzięczając wartościom uzyskanym na Uczelni, przedstawiam w dalszej części moich wspomnień.

Jedną z wartości są również przyjaźnie. Nie te chwilowe, lecz trwałe.

Mam to szczęście, że przez ponad pięćdziesiąt lat grupa absolwentów mo jego rocznika trzymała się razem. Spotykaliśmy się towarzysko kilkakrot nie w ciągu roku. Wymienialiśmy doświadczenia i poglądy. Śledziliśmy rozwój kolejnych naszych pokoleń. Niestety wszystko co dobre kiedyś się kończy. Odeszli od nas w latach 2010–2011 przyjaciele, absolwenci roku akad. 1963/64: śp. Janusz Zawistowski – Prodziekan Wydziału Mecha nicznego Technologicznego, śp. Tadeusz Wierzchowski – automatyk, bio rący udział w uruchamianiu polskich inwestycji zagranicznych i śp. Hen ryk Markiewicz – pasjonat pozyskiwania energii ekologicznej. Pozostało nas tylko dwóch, oprócz mnie Felek Chmielewski – rok akad. 1962/63.

Jedyny z naszej paczki, który ukończył studia w terminie i jeden z nie licznych, który obronił pracę doktorską, pracując cały czas w przemyśle.

Praca naukowo-dydaktyczna

Studiowałem na specjalności metrologia, dyplom robiłem z automa tyki, bezpośrednio po egzaminie rozpocząłem pracę jako asystent w In stytucie Konstrukcji Przyrządów Precyzyjnych i Optycznych, a doktorat obroniłem w 1973 roku, mając za promotora prof. Władysława Tryliń skiego. Już od samego początku wymóg różnorodności, w tym potrzeba

przystosowywania się do nowych wyzwań, była cechą mojej drogi zawo dowej. Być może o mojej przyszłości zadecydowała decyzja z tego okresu.

Praca doktorska była nie do podważenia. Teoria w pełni potwierdziła się w praktyce. Obliczenia, jako jeden z pierwszych, wykonałem na początku lat 70. na polskiej maszynie matematycznej ODRA. Zajmowała ona po mieszczenie o powierzchni prawie 100 m² w budynku Nowa Technologia.

Nie było żadnego monitora. Nie było klawiatury, myszki. Wejście i wyjście załatwiała taśma dziurkowana. Zarówno dziurkarkę, jak i czytnik taśmy, produkowane przemysłowo, zostały opracowane w naszym Instytucie pod kierunkiem prof. Władysława Trylińskiego. Było dwóch recenzen tów mojej pracy doktorskiej. Recenzent z Politechniki Gdańskiej wystawił bardzo dobrą opinię. Recenzent z naszego Wydziału, doktor z ośmiolet nim stażem, wystawił złą opinię. Opinia ta, według mnie, miała związek z wcześniejszą jego propozycją, bym zapisał się do PZPR, czyli Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Odmówiłem. To właśnie ta decyzja za decydowała o dalszej mojej drodze życiowej. Trzeba było powołać trze ciego recenzenta. Wystawił on dobrą opinię. Pracę doktorską obroniłem.

Życiowe doświadczenie zdobyłem. Od tego momentu wiedziałem, że nie mogłem liczyć na żaden staż zagraniczny. Na karierę naukową również.

Nadawałem się tylko do pracy. Po powstaniu związku „Solidarność” byłem przez kilka lat przedstawicielem pracowników w dyrekcji Insty tutu. Potem, przy nowym bezpartyjnym dyrektorze, otrzymałem propo zycję objęcia funkcji z-cy dyrektora ds. dydaktycznych, którą przyjąłem.

W następnej czteroletniej kadencji byłem z-cą dyrektora ds. finansowych i współpracy z przemysłem. W tym prawie dwunastoletnim okresie pod niosłem swoje kwalifikacje w zakresie spraw finansowych i technicznych oraz sposobu poruszania się w sprawach osobowych.

Działalność gospodarcza

Przy powyższych uwarunkowaniach, na początku lat dziewięćdzie siątych, zważywszy na nikłe perspektywy dalszego awansu, otrzymałem propozycję przejścia do rozwijającej się działalności gospodarczej. Inicja torem tej zmiany był mój brat śp. Jerzy Zadara, absolwent Mechaniki Pre cyzyjnej, rok akad. 1972/73, przedwcześnie zmarły w 2014 roku w wieku 68 lat. Byłem założycielem Spółki z o.o., będąc równocześnie jej współ udziałowcem. Przez wiele lat byłem prezesem Zarządu. Odpowiadałem za sprawy organizacyjne, finansowe i osobowe. Jednym z założycieli i początkowym współudziałowcem Spółki była Romka Przekazińska – rok akad. 1971/72. Doświadczenie zdobyte na Politechnice Warszawskiej

zaowocowało. Firma wspaniale rozwijała się. W szczycie zatrudniała 10 osób. Był to bardzo dobry okres. Wszystko w kraju było potrzebne. Wy starczyło tylko rzetelnie, precyzyjnie i konsekwentnie działać. Miałem to we krwi, tak jak wszyscy absolwenci po naszym Wydziale, ale o tym w dalszej części. Może za dobrze się rozwijała, a to zrodziło problemy.

Bowiem zachłanność nie zna granic. Wspólnicy reprezentujący więk szościowe udziały wymusili likwidację Spółki, przejmując wcześniej jej działalność do nowo utworzonej przez siebie Spółki. Był to trudny okres.

Trzeba było działać na granicy ryzyka. Trzeba było rozpoczynać dzień pracy, przechodząc przez kordon zwerbowanych przez przeciwników ochroniarzy, z czterema rottweilerami na uwięzi, którzy to ochroniarze szeptali między sobą „to tego mamy załatwić”. Wytrzymałem podgrze waną presję. Rozstaliśmy się w wyniku zawartego porozumienia. Zosta łem likwidatorem własnej Spółki. Było to kolejne wymuszenie zdobycia nowej profesji. Powyższe zdarzenie potwierdziły smutną prawdę życio wą. Należy uważać na uprzejmych przyjaciół, bo przed wrogami łatwiej się obronić. Dotyczy to każdej sfery, również międzynarodowej. W 2003 roku likwidacja Spółki została odwołana. Nastąpiła zmiana nazwy i za kresu działalności, z nowymi pracownikami, w tym studentami. Tych 5–6 lat w latach dziewięćdziesiątych w bardzo dobrze prosperującej Spół ce wystarczyło, by skutecznie wznieść się w sposób trwały na wyższy poziom egzystencji.

Osiedle absolwentów Wydziału

Równolegle z działalnością gospodarczą rozpocząłem budowę domu na terenie nowego osiedla. Teren był niezabudowany. Nie było w pobli żu stacji transformatorowej, sieci wodnej i kanalizacyjnej. Jednak zapał pokonał wszystko. Osiedle powstało, ale kłopotów nie brakowało. Bo ta kie jest życie. Jest to osiedle domów jednorodzinnych w Powsinie, zwane PATIO, usytuowane po prawej stronie dwupasmówki, jadąc z Wilano wa w kierunku Konstancina, za nowo powstającą ulicą Karbońskiego, a przed skrętem do Lasu Kabackiego. Obecnie liczy ponad 200 domów.

Ma własną stację transformatorową, własne ujęcie wody i wewnętrzną kanalizację z odprowadzeniem do ujęcia miejskiego na skarpie ursy nowskiej. Jako jeden z założycieli osiedla jestem współwłaścicielem tych urządzeń. Założycielami było prawie czterdzieści rodzin, które zakupiły na współwłasność grunty rolne podzielone na czterdzieści udziałów, od rolnili je i podzielili na działki budowlane oraz tereny wspólne. Podaję tak szczegółowo, bo zdarzyła się rzecz wyjątkowa. Spośród czterdziestu

udziałów, aż osiem należało do absolwentów naszego Wydziału, to zna czy co piąta działka, czyli 20% gruntów. Próbowałem dociec, jak to się stało. Przecież to było zaprzeczenie prawdopodobieństwa. Okazało się, że był to wynik niezależnych działań z pięciu kierunków. Stopień intuicji i wyczucia absolwentów naszego Wydziału musiał być wysoki. Decyzje zostały podjęte przez wszystkich we właściwej sytuacji i czasie. Jest to charakterystyczne dla ludzi aktywnych, pragmatycznych i rozsądnych, czyli tych, którzy ukończyli Mechanikę Precyzyjną, a obecnie Mechatro nikę. Stąd mieliśmy taką kulminację. Zapraszamy do odwiedzenia nas.

Jako pierwsi do swoich domów wprowadzili się w 1995 roku: Jarosław Czubiński i Michał Morawiecki. Kolejno w 1996 roku niżej podpisany Jó zef Zadara oraz w następnych latach Anna Stachyra-Pałejko i Jacek Po piołek. Dwa udziały miała Lucyna Mazur, studentka naszego Wydziału.

Na pewno była studentką. Pamiętam ją z okresu studiów i rozmawiałem na terenie osiedla, bo miała działkę graniczącą z moją. Swoje działki po traktowała jako dobrą inwestycję. Rzeczywiście po kilku latach z zyskiem je sprzedała. To są te pozytywne strony powyższych zdarzeń. Jednak piękne dni przeplatają się z pochmurnymi. Taka jest rzeczywistość, nasza osiedlowa również.

Rzeczywistość po przemianach

Osiedle powstało w wyniku wielkiego przekrętu urzędniczego. Ma ono cechy zbliżone do reprywatyzacji, z nieprawdopodobnym przebi ciem końcowym: jedna pozyskana przez miasto złotówka wygenerowa ła po latach straty na poziomie jednego miliona złotych. Oto szczegóły.

W 1990 roku Urząd Dzielnicy sprzedał na „słupa” prawie 3 hektary grun tów rolnych, według obecnych nominałów, za niecałe 40 zł (dowód – akt notarialny). Stanowiło to 1/3 średnich w tym okresie zarobków miesięcz nych. W 1992 roku tereny te zostały sprzedane czterdziestu udziałowcom na współwłasność za ponad 400 000 zł, według obecnych nominałów, w tym nam absolwentom Wydziału. Przebicie ponad 1 000 000%. Proku ratura Rejonowa umorzyła postępowanie, uznając, że wszystko odbyło się zgodnie z prawem. Kolejno, nastąpiło przekwalifikowanie gruntów z rolnych na budowlane i w 1993 roku wyjście ze współwłasności. Te ren został podzielony na 40 działek budowlanych oraz tereny wspólne z przeznaczeniem na budynek administracyjny oraz na usytuowanie stacji transformatorowej, studni głębinowych i głównej przepompowni kanalizacyjnej tłoczącej ścieki z terenu osiedla do kanalizacji miejskiej na skarpie ursynowskiej. Ponadto część terenu została przeznaczona na

drogi osiedlowe. Obecnie m.st. Warszawa musiało wydać około 40 mi lionów zł, by odkupić po cenach rynkowych grunty na poprowadzenie ulicy Karbońskiego, obecnie będącej w budowie, łączącej dwupasmów kę Wilanów–Konstancin z osiedlem Kabaty, bo grunty zarezerwowane w latach 80. na poprowadzenie tej ulicy zostały sprzedane w 1990 roku za 40 zł. Dokładnie na tych gruntach powstało osiedle PATIO. Stąd przekręt skutkujący koniecznością wydania obecnie z naszych podatków jednego miliona złotych, za coś, co w 1990 roku zostało sprzedane za jedną zło tówkę. Nasz kraj jest naprawdę bardzo bogaty. Tu nikt za nic nie odpo wiada. Teoretycznie osiedle powstało nielegalnie. Urząd nie miał podsta wy prawnej do wydawania pozwoleń na budowę. Natomiast właściciele budowali domy legalnie. Otrzymywali urzędowe pozwolenia. Osiedle miało być zburzone, w tym nasze domy. Jednak wysokość odszkodowa nia byłaby zbyt duża, co spowodowało, że w 1988 roku osiedle zostało zatwierdzone w planach zabudowy i ostało się jako rzeczywistość oraz zaczęło się rozwijać.

Na tym procederze zarobili organizatorzy i urzędnicy. Władzę na terenie osiedla, z prywatnymi urządzeniami infrastruktury technicznej – własność założycieli – przejęła w 1994 roku grupa osób – pod szyldem Spółdzielni Budowy Domów Jednorodzinnych. Spółdzielnia ta do dnia dzisiejszego nie wybudowała ani jednego domu. Wszystkie domy na te renie zostały wybudowane przez właścicieli na własnych hipotecznych działkach. Spółdzielnia nawet w KRS-ie ma wpis działalności gospodar czej niepasujący do szyldu: „Zarządzanie nieruchomościami wykonywa nymi na zlecenie”. Po prostu jest to normalna firma usługowa. Ale dzięki nazwie – Spółdzielnia – nie podlega pod VAT, mimo że obroty kwalifikują ją do zbioru takich płatników. Tym samym uszczuplane są należności na rzecz skarbu państwa. Czując swoją siłę, oszukuje i okrada współwłaści cieli osiedlowych prywatnych urządzeń infrastruktury technicznej. Może sobie na to pozwolić, bo jest życzliwie traktowana, określając to bardzo taktownie, przez urzędy, prokuraturę i sądy. Po kilkunastu latach pro cesowania, w prawie czterdziestu sprawach sądowych, wnoszonych do sądu przez obydwie strony, to jest współwłaścicieli i Spółdzielnię, stan faktyczny zaczyna być zgodny ze stanem prawnym. Mam tego pecha, że Spółdzielnia założyła sobie, że jeżeli mnie zniszczy i zmarginalizuje, to wszystko będzie nadal tak jak było. Ale ona również miała pecha, bo nie wiedziała, że natknie się na precyzyjną i konsekwentną w działaniu osobę, o czym poniżej.

Adwokat amator

Zarówno zniszczenie przez wspólników Spółki, jak i sposób funk cjonowania osiedla, zmusiło mnie do zdobycia kolejnych kwalifikacji zawodowych, tym razem z obszaru prawa. Praktycznie od piętnastu lat występuję jako adwokat amator, z wieloma sukcesami. Opanowanie umiejętności nie było trudne. Do precyzyjnego i logicznego myślenia – to jest umiejętności uzyskanych na naszym Wydziale, trzeba było dołączyć proste reguły prawne i procesowe. Przewaga moja nad profesjonalnymi adwokatami polega na tym, że to nie jest mój zawód. Ja z tego nie muszę wyżyć. Ja mogę sobie pozwolić w działaniu na więcej. Teoretycznie mogę przekroczyć procedury, bo jako amator mam prawo ich nie znać. Mogę krytycznie podejść do tego, co wyprawia sędzia, a adwokatowi tego nie wypada. To jest jego chleb. Na jednej z rozpraw w Sądzie Okręgowym otrzymałem ostrą reprymendę od sędziego, że sobie za dużo pozwalam.

Grzecznie wysłuchałem i zgłosiłem wniosek, nie było wówczas nagrywa nia, o wpisanie tego, co usłyszałem, do protokółu z rozprawy. Sędzia rzu cił się, że ja nie będę mu dyktował, co on ma zapisać. Nie zastanawiając się, bo bywa, że moje myśli biegną czasem szybciej niż rozum je kształtu je, grzecznie odpowiedziałem: „Przepraszam Wysoki Sądzie, ale ja już nie pamiętam, co Sąd chciał mnie pouczyć”. Konsternacja. Sędzia przeł k nął

ślinę i przeszedł do porządku. Jeszcze raz potwierdziła się prawda oczy wista. Ważne jest to, co zostanie zapisane, a nie to, co zostało wypowie dziane. Wypowiedziane znika z obiegu. W pewnej sprawie znany ad wokat w piśmie procesowym zlekceważył mnie i wrzucił dużo płytkich argumentów oraz multum dowodów, by objętością przeważyć szalę na swoją stronę, niezależnie od stronniczego nastawienia sądu. Całe jego pi smo rozebrałem na drobne i w podwójnej objętości, precyzyjnie wypunk towałem wszystkie składniki, udowadniając, że nie ma racji. Do końca sprawy, trwającej jeszcze trzy lata, żadnego pisma procesowego już nie złożył. W swoim dorobku mamy również wygraną trudną sprawę z reno mowaną Kancelarią Adwokacką Domański-Zakrzewski-Palinka. Trudną, bo mieliśmy przegrać. Kancelaria ta została obecnie zaangażowana jako obrońca Prezydent m.st. Warszawy w sprawie grzywny. Bywały i bar dzo trudne sprawy. Po siedmiu latach sąd rejonowy wydał wyrok po zytywny dla nas. Po złożeniu apelacji przez Spółdzielnię sąd okręgowy szukał możliwości uchylenia tego wyroku. Wyrok tego sądu jest groźny, bo po orzeczeniu jest natychmiast prawomocny. Pierwsza rozprawa pod wyimaginowanym pretekstem została odroczona. Druga również. Przed trzecią było pełne przygotowanie na odroczenie. Trwało to w sumie pełne

dwa lata. Przypominam, że to były działania w sądzie drugiej i równo cześnie ostatniej instancji. Te dwa lata nie zostały przez nas zmarnowa ne. Występowało kilka osób. Wykorzystywaliśmy przysługujące nam uprawnienia. Bez przerwy składaliśmy skargi, zażalenia i wnioski do akt sprawy, jak również bezpośrednio do prezesa sądu okręgowego i prezesa sądu apelacyjnego. To samo czyniliśmy wcześniej w tej sprawie w sądzie rejonowym. Efekt w tym sądzie był taki, że sędzia wypunktowany co do poczynionych przez siebie błędów, nieprawidłowości i uchybień, musiał uznać, że jedynym sposobem obrony swoich kompetencji było perfekcyj ne sporządzenie uzasadnienia wyroku, co też uczynił na 47 stronach. Był to wzór uzasadnień do naśladowania. Sąd okręgowy nie miał również wyboru, w końcu oddalił apelację Spółdzielni i uznał wyrok sądu rejo nowego. Wystarczy dodać, że same odsetki ustawowe w tej sprawie, ze względu na przewlekłość postępowania – 9 lat, to kwota prawie 40 000 zł.

Jak wygrać z sądami

Przedstawiony mechanizm postępowania przed sądami, to jest ak tywne uczestniczenie ze stosownym oddziaływaniem, jest skuteczny wtedy, gdy prowadzi się wiele spraw. Wówczas jest się znanym w środo wisku sędziowskim. Potwierdzeniem tego może być fakt, że korzystając po dłuższej przerwie z czytelni akt w sądzie okręgowym zostałem przy witany przez nieznaną mi osobę obsługującą następującym zwrotem:

„Dawno nie odwiedzał nas Pan mecenas”. Mam świadomość, że zasadne skargi i zażalenia do instancji wyższych mogą nie być właściwie trakto wane. Wyszedłem jednak z założenia, że w większym zbiorze środowi sko nie jest jednolite (czytaj sędziowskie). Składane skargi mogą posłużyć jako pretekst do załatwiania przez nich swoich spraw. Czytelniej, może wykorzystać moje działanie dla swojego celu. Ja na tym również skorzy stam. Wtedy wyrok zapadał taki, jaki powinien. Trzeba ryzykować i bez wiednie wsadzać „kij w mrowisko”. Chyba w tym również dopisywało mi szczęście. Czy tak było, tylko fakty mogą o tym świadczyć. Słownie nikt tego nie potwierdzi. Bywało, że w przewlekłych i kombinacyjnych sprawach, w których nie było widać końca, sąd nagle kończył i wydawał wyrok zgodnie z naszym stanowiskiem. To są właśnie te przypadki. Bo sędzia też musi analizować skutki tego, co robi, głównie z myślą o so bie. Zdarzył się przypadek, że młody sędzia na pierwszej rozprawie nie zgrabnie włączył do swojej wypowiedzi, że on nie prosił się żeby wziąć moją sprawę. Po prostu, wiedział co go czeka. Mam świadomość, że tego typu postępowanie prowadzi do koniecznej równowagi między sądem

i uczestnikiem w sprawie. Sąd powinien wiedzieć, co do niego należy, a uczestnik powinien umieć go przekonać do tego. Sądów nie należy się bać. Przecież walczymy o słuszne sprawy. To sąd powinien czuć respekt przed uczestnikami. Powinien orzekać zgodnie z wartościami zawartymi w Konstytucji, stosując właściwe przepisy prawa.

Ważne reguły w postępowaniach

Ponadto chciałbym zwrócić uwagę na ważne reguły, nie tylko w spra wach sądowych. Do nich należy umiejętność poprawnego zrozumienia otrzymanych pism i dowodów oraz umiejętność sporządzania pism. Je żeli chcesz uzyskać sukces, dokumentuj sprawę. Bądź rzeczowy i konse kwentny. Pewien doświadczony człowiek przekonał mnie do prostego sposobu. Czytaj tyle razy otrzymane pisma, aż wyczytasz, to co będzie ci potrzebne. Na pewno wyczytasz. Jeżeli nie, to po kilku próbach zacznij przepisywać otrzymany dokument i będziesz zaskoczony otrzymaniem wiedzy, której nie zauważyłeś, przelatując uprzednio wzrokiem wiersze pisma. Ja analizując dokumenty otrzymane od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zrozumiałem, że „w trosce o najwyższą jakość proce dowania rozprawy sądowe w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym nie są nagrywane”. Wynika to z zestawienia dwóch faktów. W jednym dokumencie wykazana została dbałość sądu o najwyższą jakość procedo wania, a w odpowiedzi sądu na mój zarzut czytam, „że w sądach admi nistracyjnych rozprawy nie są rejestrowane w inny sposób niż za pomocą protokołu”. Połączenie tego, bo jedno i drugie wypowiedziane było w tej samej sprawie, daje to co powyżej. Nie podaję tego dla samego poda nia. Powyższym stwierdzeniem posługuję się w postępowaniu przed tym sądem. Sprawa dotyczy kuriozalnego orzeczenia z obecnego 2017 roku. Wojewoda mazowiecki uchylił decyzję prezydent m.st. Warszawy.

Na uchyloną decyzję została złożona przez stronę przeciwną skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skarga dotyczyła tylko pewnej części tej decyzji. Pozostała część nie została zaskarżona. Ja w sprawie jestem uczestnikiem po stronie wojewody. Podczas pierwszej, równocze śnie ostatniej rozprawy sądowej, wojewódzki sąd administracyjny roz poznał tylko część zaskarżoną, uznając skargę za zasadną. Moją wypo wiedź dotyczącą części niezaskarżonej przerwał. Stwierdził, że nie jest to przedmiotem rozprawy. Jednak w wydanym wyroku uchylił całą decyzję wojewody mazowieckiego, również niezaskarżoną i nierozpoznawaną.

Kuriozum. Nie, po prostu sąd może wszystko. Takie są sądy. Nie musi tłumaczyć. Faktycznie w sprawie nie wytłumaczył dlaczego tak orzekł,

a strona przegrana musi to grzecznie przyjąć. Zgodnie z tą regułą tak się zachował prawnik wojewody mazowieckiego, ale nie ja. Otrzymałem pi smo z sądu, że mogę złożyć kasację do Naczelnego Sądu Administracyj nego. Kasacja musi być sporządzona przez adwokata. Czyli kilka tysięcy złotych z moich kieszeni tylko po to, żeby Naczelny Sąd odrzucił skargę.

Po tak wydanym wyroku nikt palcem nie kiwnie w sprawie. Zostanie wydany wyrok i będzie miał moc prawną. Idąc własnym torem, nie zle ciłem adwokatowi sporządzenia kasacji. Nie dałem się złapać na haczyk.

Wybrałem swój sposób działania. Bez względu na końcowe rozstrzygnię cie, zawsze będę górą. Przecież to jest problem sądu, a nie mój. Sąd wy rokiem zmienił orzeczenie w części, która nie była zaskarżona, nie była rozpoznawana i nie ma żadnego śladu w uzasadnieniu wyroku dlaczego tak uczynił. Czysta fikcja.

Bywa, że sprawy sądowe to gra faktami. W sądzie okręgowym w jed nej ze spraw „życzliwie nastawiony” do nas sędzia, chcąc utrącić ape lację, kolejno wysyłał do nas różne pisma zobowiązujące do wykonania określonych czynności pod rygorem odrzucenia apelacji. Po wysłaniu kolejnego pisma, stwierdził, że w odpowiedzi nie wywiązaliśmy się z zobowiązania. W dniu 6 listopada 2012 r. sąd okręgowy pod jego prze wodnictwem wydał postanowienie o odrzuceniu apelacji. Postanowienie w momencie wydania stało się prawomocne. Sprawa została zakończona.

Kuriozum polega na tym, że wezwanie sądu, na które mieliśmy odpo wiedzieć, zostało nam doręczone dopiero 7 listopada, czyli jeden dzień po tym prawomocnym orzeczeniu. Po prostu sąd nie był precyzyjny, źle przyporządkował nasze odpowiedzi do zobowiązań. Sam złapał się na zastawiony przez siebie haczyk. I tu problem, co dalej. Ale nie dla sądu.

Sąd może wszystko, nawet działać poza prawem. Miesiąc później wydał postanowienia o uchyleniu prawomocnego postanowienia z 6 listopada

– nie ma prawnie takiej możliwości. Zmienił sygnaturę akt i kontynu ował rozpoznanie. Wyznaczył błyskawicznie termin rozprawy. Kierując się własnym doświadczeniem, nie poszliśmy. Wiedzieliśmy, że sąd nie będzie miał wyboru, musi w pierwszej kolejności zabezpieczyć się, by tę jego wpadkę listopadową nie rozdmuchać. W konsekwencji apelacja została uwzględniona w całości. Przy czym nie był to jeden taki przypa dek. Podobne zdarzyły się jeszcze dwukrotnie. Tym razem sąd rejonowy, po prawomocnym zakończeniu i zamknięciu dwóch spraw, z winy po pełnionych przez siebie błędów, po cichu wznawiał postępowania i kon tynuował sprawy. W tych przypadkach łatwiej było wygrać te sprawy, bo sąd musiał stać się sądem. O kombinacjach musiał zapomnieć. Takich przykładów mógłbym podać niezliczoną ilość.

Warto walczyć o swoje

Reasumując, od lat mam spokój. Podstawowe sprawy osiedlowe zo stały uregulowane w prawomocnych wyrokach. Mam zagwarantowane dostawy mediów. Jako jedyny z osiedla, z racji współwłasności, nie mu szę płacić comiesięcznych stałych opłat. Ponadto Spółdzielnia za każdy rok zobowiązana jest do zapłaty na moją rzecz kilka tysięcy za korzy stanie z mojej części współwłasności na rzecz osiedla. Za wodę i ścieki, również jako jedyny, płacę według ryczałtu. W wysokości 3 m³ miesięcz nie od osoby. Uczestniczę w podejmowaniu ważnych decyzji dotyczą cych współwłasności. To ostanie, już w ramach Stowarzyszenia, którego jestem pełnomocnikiem. Wydawałoby się, że nie ma już nic do uporząd kowania. Ale życie wymusza kolejne działania. Kilku współwłaścicieli powiększyło swoje działki kosztem naszych wspólnych terenów, o łącz ną powierzchnię 800 m². Są jeszcze we współwłasności trzy działki bu dowlane o powierzchni 1 700 m². By wyjść całkowicie ze współwłasności, a to nas czeka, trzeba uregulować prawnie te sprawy. Czeka nas kilka postępowań sądowych. Warto to zrobić, bo po uregulowaniu zyskamy wspólnie bardzo ładną kwotę. Gdy tego nie zrobimy, wszystko rozmieni się na drobne i przepadnie. Zadziała zasiedzenie. W sumie na liczniku spraw sądowych dotyczących Spółki i osiedla, głównie osiedla, jest około 40 spraw, w tym ponad 30 spraw wygranych, z których 25 jest z moim udziałem. Podsumowując, to co teraz robię, jest to bardzo pożyteczne, wspaniała lekcja życia i co najważniejsze bezkosztowa, bo z dodatnim bilansem finansowym.

Przedstawiłem tylko niektóre zdarzenia z tego wieloletniego okresu swojej aktywności. Pełny zbiór jest przeogromny. Wystarczyłoby na do brą pracę habilitacyjną, bo doktorat mam już za sobą. Podaję powyższe fakty i nie komentuję. Sprawy same przemawiają za siebie. Wysuwam tezę, że podstawową cechą wykształcenia uzyskanego na naszym Wy dziale jest umiejętność poruszania się w różnych rzeczywistych uwarun kowaniach. Mechanik, a dokładnie osobnik precyzyjny zawsze da sobie radę, trzeba tylko uruchomić myślenie i mieć trochę szczęścia. Optymi styczne myślenie jest konieczne.

Pierwsze kroki w świat

Nie po to się żyje, aby jeść i pracować, ale po to się je i pracuje, aby żyć. Pracować trzeba, ale również trzeba znaleźć właściwą równowagę.

Nie wszystko można osiągnąć. Nauczyłem się konfrontować zamiary ze

swoimi możliwościami i korzystać z życia na właściwym dla siebie po ziomie. Mój poziom był wznoszący. Na trzecim roku studiów cieszyłem się z przyznanej mi zagranicznej praktyki studenckiej. Było to pokłosie czynnego działania w ZSP. Ale radość była chwilowa. MSW odmówiło paszportu z ważnych względów państwowych. Był to najczęściej przyta czany wówczas argument. Mogło to mieć związek z moim Ojcem. Kilka lat wcześniej odmówił zapisania się do PZPR. Chcieli go zwerbować, bo był fachowcem. Po wojnie przez sześć lat był przerzucany czterokrot nie do kolejnych zakładów przemysłu spożywczego, by uruchamiać i szkolić pracowników. W końcu wylądował w Warszawie z tym samym zadaniem.

Byłem uparty. Żądny zwiedzania świata. Poniżej ważniejsze wojaże turystyczne związane z Wydziałem, a potem osobiste.

JUGOSŁAWIA 1963 r. – Na praktykę wyjechałem dopiero po dwu letnich staraniach. Kierunek, była Jugosławia, Zagrzeb. Dwa miesiące praktyki, a potem cały miesiąc podróżowania w grupie dookoła Jugosła wii. Mieliśmy wykupione studenckie bilety na statki, promy i kolej, od Alp Julyjskich po jezioro Ochrid. Nie było internetowej rezerwacji noclegów.

Spało się gdzie popadnie. Nawet na plaży. Raz mieliśmy poważny kłopot, bo był to teren jednostki wojskowej. A przecież w nocy nic nie widzieliśmy.

WŁOCHY 1973 r. – W gronie pracowników Wydziału, i tu wymienię organizatorów Andrzeja Gacę – rok. akad. 1963/64, Władka Filipowicza

– wieloletniego Dziekana Studiów Wieczorowych oraz byli inni, ale pa mięć już nie ta, wpadliśmy na pomysł wystąpienia o przydział dewiz, po 130 USD i zorganizowania dla pracowników Politechniki Warszawskiej wyjazdu turystycznego autokarem uczelni do Włoch. Były to pierwsze możliwości oficjalnych wyjazdów. Szczęśliwie wszyscy pracownicy wraz ze współmałżonkami otrzymali przydział dewiz. Autokar załatwiliśmy z Politechniki. Kierowcy byli opłacani przez nas, wyjechali w ramach urlopu. Zabraliśmy namioty, butle gazowe, pełne wyżywienie i każdy miał przydzielone zadanie. Od programu, opieki medycznej, żywności, namiotów, butli po sprawy językowe, w tym z językiem włoskim. No, może nie każdy miał zadanie. Już nie pamiętam czemu patronowała pierwsza Dama Dziekanatu Stanisława Hawrat. Na kierownika wyciecz ki został odgórnie wyznaczony adiunkt spoza Wydziału. Trudno. Wola niebios. Ale ta sama wola sprawiła, że to ja zostałem kierownikiem wy cieczki. Wyznaczony nie dostał paszportu, bo jako alimenciarz nie otrzy mał zgody żony na wyjazd. Cieszyłem się, a powinienem się martwić.

Grupa 35-osobowa. Wszyscy powinni wrócić. Wszystkie kłopoty na mo jej głowie. Zaraz po przekroczeniu granicy kierowcy meldują, że układ

ładowania akumulatorów przestał działać. Jechać, czy naprawić. Można jechać, ale bez korzystania ze świateł i bez uruchamiania silnika. Więc decyzja, jedziemy dalej. Nikt nic nie wiedział. Byle przekroczyć granicę i znaleźć się w RFN. W nocy, na kempingu, korzystając z uprzejmości do ładowaliśmy akumulator. Rano dalej w podróż i tak chyba przez dwa lub trzy dni. Na autostradach włoskich kolejne zgłoszenie. Silnik przegrzewa się. Temperatura dochodzi do 110°C. Decyzja. We Florencji jedziemy na stację serwisową. Kierowcy nie mieli żadnych instrukcji. Był to nieznany we Włoszech autokar, Ikarus węgierski. Efekt całodniowego serwisu za powiadał się mizernie. Ładowania nie naprawili, ale pożyczyli do zwrotu w powrotnej drodze prostownik – ówczesna nazwa zasilacza, o gabary tach i wadze telewizora kineskopowego. Przyczyny przegrzewania silni ka nie mogli znaleźć. Ale szczęście nam dopisało. Małoletni pomocnik, który nosił majstrowi narzędzia, siedząc w kanale zobaczył na schemacie na klapie silnika, że zawory układu chłodzenia w trzydziestostopniowym upale mieliśmy ustawione na okres zimowy. Wystarczyło tylko przekrę cić zawory i naprawa gotowa. Praktycznie to były już wszystkie nasze kłopoty. Nie licząc drobiazgów. Jak konieczność szukania pasków klino wych do wymiany, bo kierowcy zapomnieli zabrać. Również w kolejnej sprawie szczęście nam dopisało. Nie złapaliśmy żadnej gumy. Byłby kło pot, bo kierowcy nie mieli podnośnika.

W sumie wyjazd trwał prawie 30 dni. Wszyscy miło go wspomi namy. Chociażby za względu na samą możliwość wyjazdu oraz niskie koszty. Zwiedziliśmy Monachium, Wiedeń i Innsbruck oraz objechaliśmy całe Włochy, aż do Sorento. Oczywiście w programie mieliśmy Watykan i Monte Cassino. Kilka słów na temat niewyobrażalnych dzisiaj kosztów tej naszej wędrówki. Dojazd na teren Włoch – ok. 1000 km, to koszt 20 zł na osobę, przy ówczesnej cenie ropy 2 zł/l i średnich miesięcznych zarob kach brutto 3 000 zł. Koszt noclegu na kempingu to równowartość 1 USD od osoby lub mniej. Mieliśmy bardzo dobrego, mówiącego po włosku, negocjatora – matematyka doc. Adamczyka. Albo 35 osób wjeżdża na kemping, albo szukamy dalej. To skutkowało. Całkowite koszty wyjazdu zamknęły się w 80 USD na osobę. Głównie to kempingi, paliwo i bilety wstępu. Za pozostałe 50 USD każdy przywiózł bardzo dużo prezentów z tanich, również dla Polaków, lirowych Włoch.

Ważne doświadczenia życiowe

SZWECJA 1976 r. – Organizacja drugiego wyjazdu, po trzech la tach, bo taki był limit czasowy przydziału dewiz, nie udała się. Przydział

otrzymała tylko mała grupa osób. Organizatorzy, w tym ja wraz z żoną.

Mieliśmy jechać do Grecji. Wyjazd się spalił. Przydział pieniędzy był. Co robić? Koszty indywidualne byłyby duże. Nie mogłem przegapić okazji.

Wpadłem na pomysł. Mogę otrzymać zaproszenie z Finlandii. Za namo wą kolegi z Uczelni, starając się o przydział dewiz do Grecji, z wyrobio nym paszportem do Finlandii, pojechaliśmy do Szwecji jako kraju tranzy towego. Nie dojechaliśmy do Finlandii, z założenia. W Szwecji mieliśmy nagraną robotę.

Dzielę się wspomnieniami w celu porównania poprzednich i aktual nych wyjazdów do pracy. Pamiętam jak dzisiaj. W czwartek odebrałem nową Skodę 100. Kupiłem ją, oczekując trzy lata, za 1 200 tak zwanych bonów dolarowych. Za złotówki nie było możliwości kupna nowego sa mochodu. Trzeba było mieć przydział. W piątek wstawiłem SKODĘ do garażu. W sobotę z absolwentem naszego Wydziału Zbyszkiem Kusznie rewiczem – rok akad. 1969/70 (od samego początku do chwili obecnej pra cownikiem naukowo-dydaktyczny Instytutu Konstrukcji), wyjechaliśmy do Szwecji jego samochodem. Praca była non stop. Czasem po kilkanaście godzin, również w soboty i jak się dało w niedziele. Rano truskawki, a po tem różne prace. Nie miały nic wspólnego z mechaniką precyzyjną. Ale wciągały, głównie ze względu na efekt końcowy. Po sześciu tygodniach zarobiłem na czysto tyle, ile zapłaciłem za nową SKODĘ odebraną dwa dni przed wyjazdem. Satysfakcja była nie do opisania. Wynikała z relacji względnych, a nie osiągnięć bezwzględnych. Proszę porównać z obec nymi wyjazdami do pracy. Zwiedziliśmy i poznaliśmy Szwecję w rejo nie naszego pobytu. Bardzo ciekawe doświadczenie. Szczególnie między tamtą Szwecją a obecną. Poprzednio spokój, bezpieczeństwo, stabilizacja.

Teraz permanentna niepewność i lęk o przyszłość. Stwierdzenia nie są bezpodstawne. Mogę porównać, bo mam na osiedlu przyjaciela Hindusa, obywatela Szwecji, który na rok został oddelegowany do pracy w Polsce.

Jak mówi, martwił się tą zsyłką. Ale siedzi już półtora roku i myśli o kup nie mieszkania. Obecnie wynajmuje. Zmienił plany głównie ze względu na bezpieczeństwo oraz lepsze perspektywy wychowania i wykształce nia dzieci.

USA 1980 r. – Ciekawy rok. Mam zaproszenie. Mam paszport i wizę.

Data wylotu to 24 lipca. Zawirowania w kraju. Początki rozruchów. Przy spawane wagony towarowe koło Lublina. Czy zdążę? Zdążyłem. Cieka wy jest temat zaproszenia. Zawdzięczam go bratu. Kilka lat później na zaproszenie z tego samego źródła wyjechał Tomek Kłosowiak – rok akad.

1969/70, pracownik naukowo-dydaktyczny Instytutu Konstrukcji Zakła du Mechaniki. Wyjechał i już nie wrócił. Ja wróciłem. Podobno odezwał

się. Mam nadzieję na kontakt z nim. W Stanach tak jak w każdym kraju, są pewne zasady. Przyjechałeś, zastosuj się do nich. Podstawowa zasada, nie podpadnij. Wówczas możesz latami żyć i nielegalnie pracować. Mnie udało się legalnie. Otrzymałem kartę ubezpieczeniową kuzyna, który w tym czasie przebywał w kraju. Była bez zdjęcia. Dawała możliwość pracy. Trzeba było tylko przyswoić sobie imię i nazwisko, przykładowo Jan Kowalski, i nauczyć się podpisu. Z taką kartą można było legalnie szukać pracy. Można było również podejmować w banku pieniądze prze kazywane za pracę. Znalazłem dwie prace typowo techniczne. W jednej zostałem skierowany na badania lekarskie. Temat moczu. Nie przynosi się z domu. Otrzymuje się pojemnik i kierują do kabiny. Następnie lekarz bada i wypełnia formularz. Pyta o imię i nazwisko. Po wypełnieniu pod pisujesz na dowód, że to ty byłeś badany. To wszystko bez okazywania jakiegokolwiek dowodu. Zaproszenie miałem komfortowe. Przedmie ście Chicago. Pokój na strychu z samodzielną łazienką. Samochód marki Plymont – dwudziestoletni automat pięciolitrowy, do wyłącznej mojej dyspozycji. Cena rynkowa samochodu 300 dolarów. Czyli najważniejsze sprawy, po kosztach zerowych. Zawdzięczam to gospodarzowi, który nie znając języka polskiego, miał sentyment, bo był wnuczkiem Polaka spod Płocka, który w XIX wieku wyemigrował do Ameryki. Jak wspomniałem, miałem legalnie dwie prace. Wstawałem o godz. 7, o 8 byłem w pierwszej pracy – 6 godzin, a następnie po zatłoczonej autostradzie do drugiej od dalonej o trzydzieści mil, gdzie po 8 godzinach o 12 w nocy kierowałem się do domu. Na obiad nie było czasu. Gdy wstawałem w poniedziałek o 7 rano, to już widziałem piątek godz. 12 w nocy. Zakupy tylko w skle pach nocnych. Miałem najniższą stawkę 3,5 dolara za godzinę, w drugiej pracy ze współczynnikiem, za noc. Wypłaty co tydzień, czekiem. Zado wolenie z tego co robiłem było duże. Odliczając jedzenie i paliwo, dzien nie zostawało mi na czysto 50 dolarów. Wówczas była to w Polsce rów nowartość dwumiesięcznych średnich zarobków. Sygnalizuję te relacje, bo w życiu zawsze się zdarzają. Nie wiemy tylko kiedy i jakiego rodzaju.

Mamy fart, to idziemy na fali. Nie mamy, wówczas po czasie wzdycha my, „gdybym to ja wiedział”. Poddam pod rozwagę. Ważny dla nas rok będzie rok 2028. Ty już wiesz. Spróbuj wyczuć i rozsądnie zadziałać. Pro fity będą po twojej stronie.

Mam również wspomnienia z dziedziny mechaniki. Zacznę od dru giej pracy. Firma produkowała stalowe rury wodociągowe. Niektóre wy chodziły pokrzywione. Na drugiej zmianie zadaniem czteroosobowego zespołu, z moim udziałem, było prostowanie rur na specjalnej maszy nie. Ja jako jedyny z zespołu byłem biały. Oczywiście pracowałem w roli

pomocnika. Pewnego dnia zerwał się pasek zębaty. Szef pojechał, przy wiózł, ale nie to, co powinien. Dzwoni do dostawcy z pretensjami. Włą czyłem się do rozmowy. Podałem telefonicznie symbol paska zębatego, który należy przywieźć. W 20 minut został dostarczony. Został założony.

Maszyna ruszyła. Ja natychmiast urosłem na fachowca.

W pierwszej pracy firma zajmowała się dostawą nietypowych prze wodów elektrycznych o różnych długościach. Praca była prosta. Zamó wienie, magazyn i wykonanie zamówienia. Niektóre maszyny były bar dziej skomplikowane. Pewnego dnia zepsuło się ważne dla firmy czysto mechaniczne urządzenie, patent z pierwszej połowy XX wieku, umożli wiające bezstopniową regulację prędkości na wyjściu. Konsylium, trzeba koniecznie naprawić. Ale jak? Włączyłem się do dyskusji, bo zobaczyłem na obudowie oznaczenie „zero-max”. Przecież znam dobrze pracę dok torską na temat optymalizacji tych urządzeń. Wiem jak są zbudowane.

Zaproponowałem, że mogę spróbować naprawić. Rozebrałem. Znala złem przyczynę. Rozłączyły się dwa elementy. Naprawiłem. Po trzech godzinach urządzenie znowu poprawnie działało. Miałem trochę kłopo tów z wyjaśnieniem moich kwalifikacji, nie mówiąc o wykształceniu. Nie trwało to długo. Na trzeci dzień otrzymałem propozycję od nowego pra codawcy. Włączył mnie do zespołu nadzorującego i naprawiającego róż nego rodzaju maszyny w małych firmach produkcyjno-usługowych. Już z wyższą stawką godzinową. Pracowałem tylko trzy tygodnie, bo czas mojego pobytu w Stanach dobiegał końca.

Pierwsza w życiu sprawa sądowa

Nie wszystko układało się pozytywne. Trafiały się drobne kłopoty.

Zdarzył się również temat poważniejszy. Po raz pierwszy w życiu sta nąłem przed sądem i to amerykańskim. Jak widać ta dziedzina była mi pisana. Zaczęło się niewinnie. We wrześniu nieprawdopodobne upały, temperatura 36–37°C. Samochód doskonały, ale stary. Nie miał bocznych lusterek. W taki upał lusterko we wnętrzu samochodu odpadło. Nic co za mną, nie widziałem. Wracam z pracy po 12 w nocy z pracy. Jest absolut nie pusto. Skręcam grzecznie na czerwonym świetle w prawo, mając zie loną strzałkę. Po czasie jakieś światło pulsuje za mną. Myślę laweta, czy inny pojazd techniczny. Jadę dalej. Wyjeżdżam na autostradę, przyspie szam, a tu ryk syren, natychmiast hamuję. Widzę z przodu, z boku i z tyłu samochody policyjne. Zdębiałem, wysiadam i jedyne co zrobiłem, to pod niosłem ręce do góry. Okazało się, że naliczyli mi pięć przewinień. Za częło się od niewinnego skrętu w prawo na czerwonym świetle z zieloną

strzałką. Przejechałem płynnie, a powinienem zatrzymać się i ruszyć. Ko lejne przewinienia to: nie zatrzymałem się na policyjny sygnał świetlny, przekroczyłem prędkość na autostradzie, miałem nieważne prawo jazdy i nie miałem karty samochodu. W stanach można jeździć bez karty. To zabezpiecza przed rabunkiem samochodu z dokumentami, bo w przy padkach wątpliwych jesteś w stanie udowodnić, że to twój samochód. Mój wówczas największy niefart, to udział w zdarzeniu policji stanowej. Stąd inne procedury. Komisariat, przesłuchanie i wyznaczenia daty rozpra wy sądowej. Zwolnienie natychmiastowe uzależniali od wpłacenia kaucji w kwocie 100 dolarów. Nie miałem. Wsadzili mnie do prawdziwej amery kańskiej izby zatrzymań. Chciałem jak najszybciej wyjść. Zadzwoniłem o 3 w nocy z Komisariatu do znajomego Polaka, który w tej okolicy mieszkał.

Wykupił mnie i wyszedłem na wolność. Siedziałem 1,5 godziny w izbie za trzymań ze wszystkimi na miejscu wygodami. Wyjście było bardzo ważne, bo tu występowałem jako Józef Zadara, a nie Jan Kowalski. Szczęśliwie, nie znaleźli karty ubezpieczeń. Oni szukali. Ja tylko podawałem gdzie jest to co ich interesuje – paszport, prawo jazdy, karta samochodu itd.

Sprawa sądowa została wyznaczona na godz. 8. Mogłem nie pójść, ale 100 dolarów do tyłu. W Polsce w 1980 roku to kwartalne zarobki. Po szedłem. Okazało się, że moja sprawa będzie w przedziale 8–12. Kolej ne przedziały czasowe to 12–16 i 16–20. Sala rozpraw była przedzielona szybą. Przed szybą sędzia, sekretarz, strony i osoby zainteresowane. Za szybą oczekujący. Jedna sprawa kończy się. Natychmiast następna roz poczyna. Każda sprawa ma swój numer. Wezwani nie zgłaszają się, to sprawa spada. Następuje przyspieszenie. Zostałem wywołany. Z drugiej strony stanął policjant. Wyjaśnienia moje i policjanta. Dodatkowe pyta nia. Oświadczam, że jestem turystą. Przedstawiam bilet lotniczy do Pol ski, z terminem wylotu za dwa tygodnie. Sędzia traktuje mój przypadek jako małe przewinienie, gdzie powinienem dostać upomnienie. Nakazuje zwrócić 100 dolarów. Sekretarz, narodowości hinduskiej, protestuje. Sę dzia nie zwraca uwagi. Kończy szybko rozprawę. Patrzę, a tu sędzia pa luszkiem kiwa abym podszedł do niego. Wyłącza mikrofon i dyskretnie pyta „co tam słychać w Krakowie, bo jego dziadek pochodzi z Krakowa”.

Odpowiedziałem, równie grzecznie. Spojrzałem na tabliczkę, czytam

„John Jemilo”. Po raz kolejny przekonałem się, że gdy mamy szczęście, to lepiej na tym wychodzimy. Odzyskałem 100 dolarów, straciłem część dniówki, około 20 dolarów. Bilans wypadł dodatni. Zdobyłem kolejne doświadczenie.

Na tym przykładzie chciałbym potwierdzić, jak ważne są procedu ry w sądach. Proste, czytelne sprawy powinny być z marszu załatwiane

przez Sędziów Pokoju. Wówczas nie będzie żadnych przestojów. Spra wy będą załatwiane, jedna po drugiej. W tych sprawach nie ma żadnych usprawiedliwień, w tym zwolnień lekarskich. Nie zgłaszasz się, przepa da kaucja. Obecnie w Polsce, w przypadku nieobecności, można tak po kierować nawet bardzo proste sprawy, aby zostały odroczone. Absurd.

Sędzia przychodzi do pracy i czeka, marnuje czas. Tym samym inne waż ne sprawy są przewlekane. Stąd przestoje, z roku na rok większe. Należy brać przykład z tych, co sprawniej to czynią.

Optymistyczne zakończenie, czyli to, co cieszy Dużo mnie nauczyła długa i różnorodna droga zawodowa. Od 2000 roku po osiągnięciu stabilizacji, dzielę rozsądnie czas na pracę, wypoczy nek i wzrastającą z roku na rok turystykę. Jest to turystyka krajowa, z ko lejnym drugim pokoleniem i zagraniczna, wzbogacająca wiedzę o świecie.

Potwierdzam prawdę powszechnie znaną, że wyjazdy kształcą. Bardzo podoba mi się ten sposób dokształcenia. Od osiemnastu lat staram się to czynić, poznawać różne zakątki świata. Cuda przyrody, unikalne zabytki, historie regionów, osiągnięcia techniki oraz uwarunkowania środowisko we, to wszystko świadczy o bogactwie naszej planety. Świat w ostatnim okresie bardzo się skurczył. Przemieszczanie przyspieszyło. Bywają wyjaz dy, w których łączna liczba przelotów samolotami przekracza dziesięć. Są to kierunki do Ameryki Południowej, dalekiej Azji, Indonezji czy Australii i Nowej Zelandii. Wzrosły obecnie możliwości dokumentacyjne. Aparaty fotograficzne i kamery są w powszechnym użyciu. Niektórzy podczas wy jazdu wykonują zdjęcia bez opamiętania, nawet po kilka tysięcy. Ale zdję cia tylko przypominają. Ja preferuję kamerę. Jest lepsza, bo odtwarza rze czywistość. Dorobiłem się już ponad sześćdziesięciogodzinnej filmoteki.

Cuda przyrody, które robią wrażenie

Wodospady Iguaçu na granicy Argentyny, Paragwaju i Brazylii w kształcie gardzieli o szerokości krawędzi skalnej 2,5 km zwiedza się przez dwa pełne dni. W górnej części ogromne rozlewisko. Nad nim cho dzi się kilometrami po pomostach. Pod największe wodospady można podpłynąć motorówką. Łącznie, podobno przez ten rejon, przepływa 10% słodkich wód świata. Na ciągu wodnym wybudowana została ogromna wielogeneratorowa elektrownia wodna. Może zasilić w energię obszar zamieszkały przez 40 milionów ludzi, czyli całą Polskę. Miałem to szczę ście, że przed lądowaniem pilot okrążył na niskiej wysokości wodospady,

wprowadzając samolot w przechył, a ja będąc z korzystnej strony wiernie sfilmowałem cały wodospad.

Wyspy Ballestas, Peru. Chyba taka nazwa, z pamięci odtwarzam. Po godzinie dwudziestoosobową, szybką motorówką dotarliśmy na miejsce.

Przed nami duża wyspa. Na wyspie po horyzont wylegujące i odpoczy wające morsy oraz inne ssaki morskie. Praktycznie nie widać było żad nego wolnego miejsca. Tak jakby czekały na nasze przybycie. Natomiast w wodzie, na wyciągnięcie ręki, niezliczone ilości sympatycznych fok.

Nic sobie z naszej obecności nie robiły. Podobnie było na innych wyspach.

Charakter kolejnych trochę się zmieniał. Na ostatniej było przeogromne siedlisko ptaków. Nagranie z dźwiękiem, bo morsy i foki nie szczędziły głosu, pozwoliło utrwalić to wyjątkowe zjawisko natury.

Wulkan Bromo. Jawa. Pobudka przed wschodem i kierunek na punkt widokowy. Przed nami liczne wulkany. Budzą się ze snu. Niektóre z do kładnością zegarka pykają dymkiem jak z fajki. Inne rzadziej się odzywa ją, ale wyrzucają większe ilości gazów. Jeszcze inne śpią smacznie. Czy i kiedy mocniej odezwą się, nie wiadomo. Po pobudce jedziemy w kie runku sympatycznego wulkanu Bromo. Obecnie jest sympatyczny, ale w połowie XIX wieku zachował się niegrzecznie. Jak huknął swoją mak symalną siłą, to wyrzucił takie masy ziemi, że jego stożek zmniejszył się o 1 200 metrów. Tym sposobem obecnie przeciętnie sprawni turyści mogą w niecałą godzinę wdrapać się na szczyt krateru wulkanu z widokiem na gardziel. Widok jest jak z innej planety. Kamera to zapisała. Mieliśmy szczęście, bo wiatr był korzystny. Po dwudziestominutowym spacerze wokół krateru nastąpiła zmiana. Wiatr skierował w naszym kierunku opary siarkowodoru. Atmosfera stała się nie do wytrzymania. Uciekamy w dół. Dylemat mieli ci, co wchodzili. Iść czy wracać. To był ich problem.

My już widzieliśmy.

Urulu. Święta góra Aborygenów w sercu Australii. Monolit skalny o długości 3 km i wysokości 350 m. Zmienia wygląd i barwę w zależno ści od pory dnia. Stąd mieliśmy wczesne wstawanie i długie czuwanie.

Szczególnie to drugie było sympatyczne. Między innymi z racji uroczystej kolacji, w wiosce aborygeńskiej, praktycznie na odkrytym terenie w bez pośrednim sąsiedztwie góry Urulu, zmieniającej kilkakrotnie w porze wieczornej swoją barwę. Niektórym zmiany zwielokrotniły się, a to przez wysoką temperaturę i odprężenie po dwóch dniach zwiedzania oraz być może z racji kolacji all inclusive.

Wspaniałych miejsc na świecie jest bardzo dużo. Równie dużo jest zabytków do zwiedzenia. Te tematy nie mają końca. Co wybrać, to wielka sztuka. Ostatnio lansowany jest pogląd, zwiedzaj to co za rok nie będziesz

mógł już zwiedzić. Tak zwiedziliśmy zabytki starożytnego Egiptu, Jordanię ze słynną Petrą, Tunezję z fatamorganą na pustyni, Krym w ostatnim roku przed rosyjską aneksją, bogaty w zabytki przeszłości Iran, który otworzył się na turystykę, a kiedy zamknie, nie wiadomo, oraz w tym roku zmienia jącą się Kubę, która za kilka lat nie będzie już miała uroku lat sześćdziesią tych ubiegłego wieku. Czas tam się zatrzymał. Podróże przekonały nas, że nie można zmieniać krajów i społeczeństw na siłę. Ewolucje powinny mieć charakter naturalny i wynikać z miejscowych uwarunkowań. Świat współ czesny popełnia poważne błędy w tym zakresie.

Podczas wyjazdów dochodzi do miłych spotkań. Z utrwalonych wspomnę tylko spotkanie ze szkolnym kolegą na Monte Cassino oraz z koleżanką przypadkowe szokujące spotkanie na ulicy w Chicago. Prze niosła się tam na stałe piętnaście lat wcześniej. Równie miłe było spotkanie o godz. 5 rano na lotnisku Okęcie. Patrzę, a tu znajomy. Pytam się, gdzie się wybierasz. Jadę na objazd po Ameryce Południowej. Grzecznie zapytałem, czy zabierze mnie ze sobą. Odpowiedział tak. W ten oto sposób nie uma wiając się spędziłem wspaniałe trzy tygodnie zwiedzając Argentynę, Uru gwaj i Brazylię razem z Jurkiem Żochowskim – absolwentem roku akad.

1964/65. Największą atrakcją, oprócz wspomnianych wcześniej wodospa dów Iguaçu i Manaus w dżungli na równiku, był trzydniowy pobyt w Rio de Janerio, a to głównie ze względu na usytuowanie hotelu, bezpośrednio przy słynnej plaży Copacabana. Rio oprócz atmosfery, to góra Corcovado z posągiem Chrystusa Zbawiciela, wzgórze Głowa Cukru, aleja karnawa łowa Sambodrom, świątynia futbolu, czyli stadion Maracana na 200 000 miejsc oraz fawele, które zwiedzaliśmy ekstra z miejscową obstawą.

Z wyjazdów, oprócz zwiedzania, wrażeń i przygód, przywozi się bardzo dużo wiedzy o życiu w różnych zakątkach świata. Niektórymi informacjami chciałbym państwa zaskoczyć.

Wiemy, jak ogromne są Chiny. Znamy Pekin i Szanghaj jako wiel kie aglomeracje. Ale w Chinach największą aglomeracją jest Chongqing

– 35 milionów ludności na obszarze jak pół Szwajcarii. Rejon ten rozwinąłsię podczas II wojny światowej. Był niedostępny z racji otaczających gór, bez dróg dojazdowych, z jedynym dostępem rzeką Jangcy. Tak było, te raz są drogi. Swoją potęgę zawdzięcza rozwojowi przemysłu. W tym re jonie znajduje się wysokogórskie jezioro Lugo – 2 700 m. Jechaliśmy tam cały dzień miejscowymi drogami. Pokonywaliśmy przełęcze na wysoko ści prawie 4 000 m. Jest to jedno z nielicznych miejsc na świecie, gdzie ludzie żyją w systemie matriarchalnym. Jest to skutek bardzo trudnych warunków do życia – duża wysokość, słaba gleba i rejon odizolowany od reszty kraju. Głową rodziny jest najstarsza kobieta. Wszyscy jej następcy

żyją we wspólnym domostwie. Pracują razem i dbają o wzrost posiada nego majątku. Zabezpiecza to przed rozdrobnieniem gruntów. System ten pozwolił przetrwać im wieki w bardzo trudnych warunkach. Nie ma małżeństw. Stąd nie ma zdrad i rozwodów. Mężczyzna może zostać za proszony przez kobietę do domu swojej rodziny, zachować się jak trzeba i wraca do siebie. Obserwowaliśmy ich życie przez dwa dni. Próbowali śmy podczas kilkugodzinnego spotkania w typowej rodzinie złapać ich na jakiejś nielogiczności. Nie dało się. Wkrótce system ten zaniknie, bo zainteresowanie jest duże. Mają zbudować lotnisko i wybudować auto stradę. Turyści zasypią miejscową społeczność. To będzie ich koniec.

Dużo mamy informacji o Wietnamie. Wiemy o trwającej 30 lat naj dłuższej wojnie w XX wieku. Ten naród wiele wycierpiał. Wielu zginęło.

Jest nieugięty. Bardzo pracowity. Obecnie Wietnam należy do najszybciej rozwijających się państw w Azji. W ostatnich dwudziestu latach zanoto wał 3,5-krotny wzrost dochodu narodowego. W Wietnamie nie ma eme rytur. Jest to możliwe, bo Wietnamczycy żyją w klanach rodzinnych. Brak emerytur to poważne plusy. Bardzo niskie podatki. Duży przyrost natu ralny, bo każdy chce sobie zapewnić dobry byt na starość. By tak było, trzeba mieć dużo i dobrze wychowanych dzieci. Kolejno, wzrost popula cji ciągnie za sobą gospodarkę. Wszystko się nakręca. Efekty przekładają się na twarde dane liczbowe. Oprócz gospodarki to szybki wzrost po pulacji. Wietnam o powierzchni niewiele większej od Polski ma obecnie prawie 100 milionów ludności, wychodząc wiek temu z podobnej liczby jak w Polsce. Zagęszczenie jest 2,5-krotnie większe niż nas. Może sobie na tak dużą liczbę ludzi pozwolić, bo jest samowystarczalny żywieniowo.

Nie musi sprowadzać imigrantów, a wręcz wysyła swoich ludzi w świat.

Wietnamczycy kilka lat temu należeli do największej populacji w Polsce.

Obecnie wyprzedzili ich ukraińcy. W czasie moich studenckich lat popu larne było w Warszawie określenie „tamten rejon to sajgon”. Oznaczało nieprzyjazny, zagęszczony, nieprzewidywalny, niebezpieczny teren. Bę dąc w Wietnamie trafiliśmy na sajgon w Sajgonie. Jest to nadal używana nazwa tego miasta, mimo że prawidłowa to Ho Chi Minh. W tym dniu Wietnamczycy wygrali mecz piłkarski w turnieju azjatyckim. Wszyscy wylegli na ulice. Jeździli swoimi jednośladami w kółko. Śpiewali i krzy czeli. Łącznie, podobno poruszało się w tym samym czasie 6 milionów jednośladów. Nie było możliwości przejścia na drugą stronę ulicy. Sygna lizacja świetlna była ignorowana. Ale miejscowi pokazali nam sposób.

Zamknij oczy, idź powoli i bezpiecznie znajdziesz się na drugiej stronie.

Mieli rację. Do najważniejszych turystycznych miejsc w Wietnamie na leży zatoka Ha Long. Jest to jeden z cudów świata. Tysiące strzelistych

wapiennych wysepek z licznymi atrakcjami. Wieczór, noc i poranek spę dzony na statku w tej atmosferze pozostaje na długo w pamięci.

Wyjazdy w odległe rejony wymagają dużej odporności na długie przeloty. Często bywa, że jeden lot trwa powyżej 10 godzin. Najdłuższa nasza podróż trzema samolotami to 36 godzin, w tym 24 godziny same go lotu. Łączna długość przelotu to więcej niż pół równika. Różnica cza su 12 godzin. Był to kurs Warszawa – Londyn – Hong Kong – Aucland w Nowej Zelandii. Powrót przez Australię. Dwa bardzo odległe kraje. Ale ciekawe. Rządzą się własnymi zasadami. Życie jest droższe niż w krajach Zachodu, ale nie dla nich. Nowa Zelandia to dwie zielone wyspy. Niby klimat podzwrotnikowy, ale upałów nie ma. Na wyspie południowej są wysokie góry z lodowcami i śnieżnymi zimami. Fiordy jak w Norwegii.

Na północnej temperatury nie spadają poniżej zera. Dużo gejzerów, tro chę wulkanów. Jest co zwiedzać, głównie unikalną przyrodę. Krajobraz bajkowy. Nic dziwnego, że tam zostały nakręcone takie filmy jak „Wład ca Pierścieni” i „Hobbit”. Nie ma żadnych zagrożeń ze strony dzikich zwierząt. Po prostu, ich nie ma. Nawet ptaki odzwyczaiły się latać. Ży cie jest bardzo uporządkowane. Panują ostre, logiczne zasady. Wymiar sprawiedliwości jest bardzo skuteczny. W tym względzie wyprzedzili nas bardzo. U nas zdefraudowałeś, to idziesz siedzieć do więzienia, jak w średniowieczu. Tam masz odpracować, pracując nawet do końca ży cia. Przecież praca uszlachetnia. Tak ich uszlachetniła, że w 2016 roku na liście najlepszych do życia miejsc na świecie znaleźli się na pierwszym miejscu, deklasując wieloletniego lidera Singapur. Gdyby zasady kształ towania społeczeństwa z Nowej Zelandii przenieść do Polski, to opozy cja określiłaby to dyktaturą. Absurd. Przecież tam wszystko można, co nie szkodzi współmieszkańcom. Tam wolność, równość, demokracja jest zupełnie inaczej rozumiana. Jak widać, czeka nas długa droga, by zmie nić naszą mentalność. Trzeba spojrzeć do przodu, mając sprawdzone już wzorce, a nie walczyć, żeby było tak, jak było. Bogactwo na świecie doty czące możliwości przemian jest przeogromne.

Na zakończenie chciałbym pozdrowić pracowników naukowo-dy daktycznych Naszego Wydziału za ukształtowanie wielu pokoleń twór czych absolwentów Mechaniki Precyzyjnej, obecnie Mechatroniki. Absol went precyzyjny znajdzie sobie w każdych warunkach właściwe miejsce do pracy i życia. Wszystkim, którzy przebrną i dobrną do końca moich wspomnień, życzę dużo zdrowia i tyle samo szczęścia. Do zobaczenia za pięć lat.

Warszawa, sierpień 2017 r.

dr inż. Józef Wojciech Zadara

Publikacje wydane od ostatniego Zjazdu przy udziale Koła Absolwentów i Przyjaciół

Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki

• Z. Mrugalski, 50 lat Wydziału Mechatroniki d. Mechaniki Precyzyjnej 1962–2012, Warszawa 2012.

• Z. Mrugalski, Profesor Henryk Trebert (1906–1990). Twórca i pierwszy Dziekan Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki Politechniki Warszawskiej. Wydawnictwo Naukowe ITeE – PIB, Radom – Warszawa 2014.

• Dziekani Wydziału Mechaniki Precyzyjnej/Mechatroniki Politechniki Warszawskiej, Wydawnictwo Naukowe ITeE – PIB, Radom Warszawa 2015.

• Zarys historii i osiągnięć Instytutu Automatyki i Robotyki PW (1957–2015), Wydawnictwo Naukowe ITeE – PIB, Radom, Warszawa 2016.

Indeks Nazwisk

A
Adamiak Wiesław
Adamska Małgorzata
Andrus Artur
Antoniuk Eugeniusz
Arczewski Krzysztof
Arendarski Jerzy
Armstrong Neil
Augustynowicz Stanisław

B
Balaszczuk Jan
Haliny Baranowskiej
Bardski Zbigniew
Barone Hektor
Bek Jan
Berler Aleksander
Bezpałko Jerzy
Białokozowicz Magdalena
Binder Sławomir
Borejza Roman
Borowik Stanisław
Brach Ignacy
Brynk Jerzy
Budzyński Krzysztof

C
Cesarz Marek
Chmielewski Feliks
Chmielowiec Ewa
Cholewa Wojciech Szczepan
Chrostowski Edward
Ciesielski Adam
Czapla Jan
Czubiński Jarosław
Czyrzykowski Mieczysław

D
Daktera Jan
Darowski Marek
Dobrzycki Władysław
Doliński Krzysztof
Dołba Edward
Dux Krzysztof
Dwiliński Lech
Dziwiszek Tomasz

E
Einstein Albert

F
Falkowski Jan Leszek
Fermi Enrico
Fermi Laura
Fijałkowska Urszula
Fijewski Tadeusz
Filipowicz Władysław
Flejta Ewa
Fournier Marie-Claude
Frymus Ewa

G
Gaca Andrzej
Gajewski Ludwik Mirosław
Galiński Bogdan
Galiński Piotr
Gębalski Stanisław
Gierek Ariadna
Gierek Edward
Ginter Mirosław
Głębicki Kazimierz
Gniazdowski Jacek
Goliat Jan
Gomułka Władysław
Górski Bartłomiej
Górski Marek
Górski Mirosław
Grabińska Teresa
Gwoźdź Krzysztof

H
Halbersztadt Józef
Hawrat Stanisława
Heller Michał
Hendzel Marek
Hikiert Maria A.
Hirschberg Adela (Rogowska)
Hirschberg Jakub
Holejko Danuta

J
Jabłoński Henryk
Janowski Konrad
Jarochowski Wit
Jasiobędzki Piotr
Jedynak January
Jirowec Janusz
Jóźwicki Romuald
Juzwa Wiesław

K
Kadłubowska Irena
Kaku Michio
Kasperowicz Jerzy
Klembowski Zenobiusz
Kłosowiak Tomasz
Koba Andrzej
Kobyliński Krzysztof
Kolasa Adam
Komarowski Zdzisław (George)
Kopeć Aleksander
Kopeć Edward
Kostyra Grzegorz
Kot Wojciech
Kowalewska Janina
Kowalski Antoni
Koziński Andrzej
Kozłowski Eugeniusz
Kręcisz Jerzy
Król Jadwiga
Kruczek Witold
Krysiak Anna
Kujawińska Małgorzata
Kulczycki Bogumił
Kuligowski Mirosław
Kunkla Jerzy
Kupis Andrzej
Kusznierewicz Zbigniew

L
Lapeta Andrzej
Leśkiewicz Henryk J.
Lipka Jerzy
Lipowski Mikołaj
Lubański Włodzimierz

Ł
Łuczyński Witold

M
Madler Jerzy
Majcher Janusz
Maksymiuk Aleksander
Małecki Janusz
Mańkowski Eryk
Markiewicz Henryk
Marszałek Stanisław
Matejuk Piotr Wiesław
Mathela Tomasz
Matosek Jan
Matuszewicz Stanisław
Matuszewski Bolesław
Matysiak Jan
Mąkowski Jerzy
Meissner Krzysztof
Mikołajczyk Adam
Misztal Bronisław
Modrzewski Jerzy
Morawiecki Michał
Moszyński Krzysztof
Mrozowski Jerzy
Mrugalski Zdzisław
Murchison Ira
Murza-Mucha Paweł

N
Naumowicz Ryszard

O
Obalski Jan
Olkowski Jerzy
Olszewski Wiesław
Orkisz Krzysztof
Osiński Eugeniusz
Oska Edmund

P
Packa Jan
Panasiuk Albin
Pastwa Piotr
Pikus Krzysztof
Pikus Paweł
Piotrowski Michał
Piskorz Janusz
Płowiecki Emil
Płowiecki Leopold
Płowiecki Mikołaj
Podwapiński Wawrzyniec Maria
Pogorzelski Witold
Popiołek Jacek
Powierża Leszek
Pronobis Henryk
Pruszyński Ksawery
Prymus Ewa
Przedpełski Zbigniew
Przekazińska Romka
Przybylski Ludwik

R
Rafałowicz Maciej
Redlich Jan
Rojek Mariusz
Rogowska Adela zob. Hirschberg
Adela
Rogowski Meir
Roman Karol
Romanowski Edward
Rosłaniec Marek
Rudziecki Henryk
Rudziecki Maciej
Rydz-Śmigły Edward
Rydzewski Włodzimierz
Rzepka Wojciech

S
Sawicki Jerzy
Sidorowicz Antoni
Siedlecki Andrzej
Siekierski Edward
Siemion Wojciech
Sikorski Eugeniusz
Siurek Jerzy
Smagacz Franciszek
Smalka Zbigniew
Smoleński Dionizy
Sobczak Ryszard
Sobotko Andrzej
Stachyra-Pałejko Anna
Stańczak Tadeusz
Starski Wojciech
Staruszkiewicz Andrzej
Stobnicki Marek
Strugiński Czesław
Stryszowski Wojciech
Strzembosz Tomasz
Subotowicz Mieczysław
Suchocki Edward
Sulikowski Stefan
Sułowski Andrzej
Surdy Stefan
Szadurski Kazimierz
Szafrański Franciszek
Szałajda Zbigniew
Szczepański Jerzy
Szczygielski Jerzy
Szwedowski Andrzej
Szymanowski Witold

Ś
Śledziński Jerzy
Śmigielski Henryk

T
Taraszkiewicz Barbara
Tarchalski Zygmunt
Tardos Tibor
Tomaszewski Henryk
Trebert Henryk
Tryliński Władysław
Turska Olga
Turski Stanisław

W
Warchałowski Edward
Warpas Ryszard
Wasiluk Emilia
Wawrzyński Ireneusz
Wąs Zygmunt
Wieczorek Zygmunt
Wierciak Andrzej
Wierzchowski Tadeusz
Wilska (Madlerowa) Magdalena
Wnuk Rafał
Wojciechowski Stanisław
Wojtaszewski Andrzej
Wolniewicz Eugeniusz
Wolski Kazimierz
Wójcik Czesław
Wronkowski Leszek
Wroński Marek

Z
Zadara Jerzy
Zadara Józef Wojciech
Zając Piotr
Zaleski Władysław
Zaremba Jerzy
Zawadzka Celeste
Zawistowski Janusz
Zieliński Andrzej
Zieliński Roman
Ziemba Stefan
Ziętek Janusz
Złotnicki Włodzimierz

Ż
Żelazny Marek
Żłobiński Bolesław
Żochowski Jerzy
Żurowski Władysław